Kushtetuesja rrëzon kërkesën për “Diellën”, përgjegjësia mbetet te institucionet

Gjykata Kushtetuese vendosi më 8 tetor, me shumicë votash, rrëzimin e kërkesës së 39 deputetëve të opozitës kundër përcaktimeve për “Diellën” në dy dekrete presidenciale, duke vlerësuar se çështja nuk mund të shqyrtohej mbi bazat kushtetuese të analizuara.

“Përdorimi i një mjeti teknologjik nuk mund të krijojë, zgjerojë, transferojë ose zëvendësojë këto kompetenca”, shkruhet në njoftimin e gjykatës.

Në qendër të çështjes ishte përgjegjësia që presidenti Bajram Begaj i kishte ngarkuar kryeministrit Edi Rama për ngritjen dhe funksionimin e ministrit virtual të inteligjencës artificiale. Deputetët kërkonin heqjen e këtyre përcaktimeve nga dekretet për emërimin e kryeministrit dhe të Këshillit të Ministrave.

Dekreti i 15 shtatorit 2025 e vendoste këtë përgjegjësi te Rama, në të njëjtën pikë ku e emëronte kryeministër.

“Kryeministri ushtron edhe përgjegjësitë për ngritjen dhe funksionimin e Ministrit Virtual të Inteligjencës Artificiale ‘Diella’”, përcaktonte dekreti.

“Diella” është një sistem i inteligjencës artificiale, i prezantuar fillimisht si asistente virtuale e platformës e-Albania. Qeveria e paraqet atë si ministre të Shtetit për Inteligjencën Artificiale, me mision digjitalizimin e shërbimeve dhe proceseve shtetërore.

Kërkesa kundër përcaktimeve në dekretet e presidentit u regjistrua në Gjykatën Kushtetuese më 23 shtator 2025. Deputetët kundërshtuan pjesë të dekretit të 12 shtatorit për emërimin e kryeministrit dhe atij të 15 shtatorit për përbërjen e qeverisë.

Sipas pretendimit të tyre, presidenti kishte krijuar një strukturë të re ministrore dhe i kishte dhënë kryeministrit një përgjegjësi që nuk buronte nga Kushtetuta apo ligji. Ata argumentonin se kjo cenonte kompetencat e institucioneve të tjera dhe rregullat kushtetuese për emërimin e ministrave.

Gjykata e shqyrtoi çështjen më 26 maj 2026, mbi bazën e dokumenteve, ndërsa vendimmarrjen e njoftoi më 8 tetor.

Për rrëzimin e kërkesës, ajo parashtroi tri arsye. Së pari, formulimi i kundërshtuar mund të ketë pasoja juridike për kryeministrin, por nuk krijon vetë struktura apo kompetenca të reja dhe nuk ka karakterin e një rregulli me zbatim të përgjithshëm. Për këtë arsye, gjykata nuk mund ta shqyrtonte si një akt të tillë.

Së dyti, për ta trajtuar çështjen si përplasje kompetencash mes institucioneve, grupi i deputetëve duhej të ishte palë në atë konflikt ose i cenuar drejtpërdrejt. Gjykata vlerësoi se kërkuesit nuk e plotësonin këtë kusht.

Së treti, pavarësisht emërtimit të përdorur në dekrete, gjykata nuk identifikoi një funksionar konkret kushtetues, emërimi i të cilit mund të kontrollohej sipas dispozitës përkatëse.

Rrëzimi do të thotë se pjesët e kundërshtuara të dekreteve nuk shfuqizohen nga ky vendim. Megjithatë, arsyetimi i njoftuar lidhet me kufijtë e shqyrtimit të kërkesës dhe nuk përbën një miratim të përgjithshëm që inteligjenca artificiale të ushtrojë kompetencat kushtetuese të një ministri.

Gjykata theksoi se kjo ishte një çështje e re për të, por nënvizoi se teknologjia nuk ndryshon rregullat për ushtrimin e pushtetit publik, përgjegjësinë dhe llogaridhënien.