Mjetet e rënda në Parkun e Finiqit ngritën alarm, të parashikuara në restaurim

Në fund të dhjetorit 2025, në Parkun Arkeologjik të Finiqit u panë dy mjete ekskavator duke punuar pranë murit të bastionit, çka ngriti alarm në opinionin publik, ndërkohë që punimet po kryheshin në kuadër të një projekti që parashikonte ndërhyrje mekanike gjatë restaurimit, duke shtuar shqetësimet mbi mënyrën e menaxhimit të parqeve arkeologjike.

Dokumentacioni teknik i projektit parashikonte përdorimin e pajisjeve ngritëse gjatë ndërhyrjeve në murin e bastionit. Në projekt parashikohej që ndërhyrjet në mur të realizoheshin përmes metodës së anastilozës, që konsiston në rivendosjen e elementëve origjinalë në pozicionin e tyre. “Ringritje e gurëve të rënë që ndodhen ‘in situ’, pra në vendndodhjen e tyre origjinale, me vinç ose parango…”, thuhej në projektin “Projekt restaurimi dhe konsolidimi i murit të bastionit, Finiq”.

Përveç ngritjes së gurëve, projekti parashikonte edhe spostimin e tyre, hapjen e fugave dhe rivendosjen e muraturës, procese që kërkonin ndërhyrje të drejtpërdrejta në strukturë.

“Spostim i gurëve në të thatë, hapje e fugave në muraturë, dalje nga vertikaliteti, rivendosje e gurëve…”, shkruhej më tej në projekt.

Debati për punimet në Parkun Arkeologjik të Finiqit u hap në fund të dhjetorit 2025, pas publikimit të pamjeve nga terreni që tregonin ndërhyrje në murin e bastionit me mjete të tonazhit të rëndë, ekskavator. Këto zhvillime u shoqëruan me reagime dhe shqetësime publike mbi mënyrën e ndërhyrjes në një zonë me rëndësi të veçantë arkeologjike, duke nxitur diskutime mbi standardet e restaurimit dhe mbrojtjen e trashëgimisë kulturore. Shqetësimet u shtuan edhe nga ekspertë të fushës, të cilët ngritën kritika mbi mënyrën e ndërhyrjes dhe përdorimin e mjeteve të rënda në një vend arkeologjik.

Përballë këtyre shqetësimeve, dokumentacioni i projektit “Projekt restaurimi dhe konsolidimi i murit të bastionit, Finiq”, i miratuar me vendim të institucioneve përgjegjëse për trashëgiminë kulturore, përshkruante në mënyrë të detajuar ndërhyrjet që do të kryheshin në strukturë dhe në terren.

“Gërmim arkeologjik / heqje e dherave në faqen e brendshme të muraturës…”, shkruhej në projekt.

Dokumentacioni përfshinte gjithashtu ndërhyrje në sistemimin e terrenit përmes drenazhimit të ujërave. “Mbushje me gurë kave për drenazhimin e ujërave…”, shpjegohej në projekt.

Parku Arkeologjik i Finiqit përfaqësonte një nga sitet më të rëndësishme të trashëgimisë kulturore në jug të vendit, me shtresa historike dhe arkeologjike me vlerë të veçantë. Në këtë kontekst, ndërhyrjet e kryera në terren, të shoqëruara me përdorimin e pajisjeve të rënda dhe mungesën e dukshme të mbikëqyrjes në momentet e shfaqjes së videoeve nga terreni nxitën shqetësime mbi mënyrën e zbatimit të projektit dhe standardet e ndjekura gjatë punimeve.

Sipas përgjigjes zyrtare të institucioneve përgjegjëse, punimet po mbikëqyreshin dhe monitoroheshin në përputhje me legjislacionin në fuqi për trashëgiminë kulturore, nga Sektori Sarandë dhe Sektori i Parqeve Arkeologjike Orikum-Amantia-Finiq, pjesë e DRTK Vlorë.

Këto zhvillime vendoseshin përballë faktit që ndërhyrjet po kryheshin në bazë të një projekti të miratuar, i cili parashikonte konkretisht proceset e punës në strukturë dhe në terren, duke përfshirë edhe ndërhyrje mekanike.

Projekti “Projekt restaurimi dhe konsolidimi i murit të bastionit, Finiq” synonte restaurimin dhe konsolidimin e strukturës së murit në Parkun Arkeologjik të Finiqit, përmes ndërhyrjeve në elementët e dëmtuar të muraturës. Ai ishte hartuar nga specialistë të fushës dhe ishte miratuar në korrik të vitit 2025 nga Këshilli Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore Materiale, ndërsa zbatimi po realizohej nga strukturat në varësi të DRTK Vlorë.

Zbatimi i këtij projekti po realizohej nga subjekti “JOGI” sh.p.k., i cili rezultonte i listuar në regjistrin publik të Institutit Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore si person juridik i licencuar në veprimtari ndërhyrëse në pasuri kulturore materiale në zbatim. Sipas të dhënave publike, kompania ushtronte aktivitet në fushën e ndërtimit dhe kishte të përfshirë në objektin e saj edhe kryerjen e punimeve restauruese.

Punimet në Parkun Arkeologjik të Finiqit vijonin, ndërsa debati i ngritur rreth ndërhyrjeve në terren kishte vënë në vëmendje mënyrën se si zbatoheshin projektet në zona me rëndësi të veçantë për trashëgiminë kulturore në vend. Media Amfora kishte evidentuar më herët edhe fenomenin e gërmimeve ilegale në parqet arkeologjike, ku kërkues të paautorizuar, të pajisur me detektorë metali, kishin shkaktuar dëmtime të vazhdueshme në trashëgiminë kulturore, ndërsa autoritetet kishin hasur vështirësi në ndalimin e tyre.