Nën hijen e mureve të Kalasë së Tepelenës

Sapo futesh në zemër të qytetit të Tepelenës dhe ngjitesh drejt pjesës veriore të tij, mes rrugicave me kalldrëm dhe mureve të gurta shfaqet Kalaja e Tepelenës, një nga fortifikimet më të njohura historike në jug të vendit. E vendosur mbi një pozicion strategjik ku bashkohen lugina e Vjosës dhe ajo e Drinos, kalaja ruan ende harqet, kullat dhe gjurmët e periudhave të ndryshme historike që kanë kaluar mbi këtë qytet.

E shpallur Monument Kulture i Kategorisë së Parë dhe pjesë e trashëgimisë së turizmit kulturor, Kalaja e Tepelenës është ndërtuar në dy periudha të ndryshme historike, duke bashkuar brenda saj një kala më të hershme të shekullit XIV dhe zgjerimin e realizuar nga Ali Pashë Tepelena në fillim të shekullit XIX. Me tre hyrje dhe kullat poligonale të ngritura në pikat dominuese të saj, kjo fortesë ka shërbyer për vite me radhë si një pikë strategjike mbrojtjeje dhe si rezidenca e dytë e Ali Pashës deri në vitin 1820.

Përgjatë historisë së saj, Kalaja e Tepelenës ka mbajtur një rol të rëndësishëm strategjik dhe ushtarak, duke u përfshirë në periudha të ndryshme historike, nga koha e Ali Pashë Tepelenës deri në periudhën e Luftës së Parë Ballkanike dhe Luftës së Parë Botërore. E lidhur ngushtë me figurën e Ali Pashës, kalaja mbetet një nga simbolet historike që dëshmojnë rëndësinë politike dhe ushtarake që kishte Tepelena në fund të shekullit XVIII dhe fillim të shekullit XIX.

Origjina e Kalasë së Tepelenës lidhet me periudhën Bizantine, ku sipas të dhënave historike kulla e parë mbrojtëse është ndërtuar rreth shekullit VII pas Krishtit, ndërsa kalaja përmendet për herë të parë në vitin 1482 gjatë një vizite të sulltan Bajazitit II. Forma aktuale e kalasë mori trajtën e saj në vitin 1819, kur Ali Pashë Tepelena rindërtoi dhe zgjeroi kalanë, duke e përshtatur me terrenin kodrinor ku ajo ngrihet mbi qytet.

Pozicioni strategjik mbi luginën e Vjosës e bëri Kalanë e Tepelenës një pikë të rëndësishme mbrojtëse përgjatë periudhave të ndryshme historike. Nga fortifikimet e hershme me origjinë bizantine deri te zgjerimi i saj nga Ali Pashë Tepelena në fillim të shekullit XIX, kalaja shërbeu si një fortesë ushtarake me rëndësi për kontrollin e zonës dhe mbrojtjen e rrugëve lidhëse mes jugut dhe pjesës qendrore të vendit.

Kalaja e Tepelenës mbetet një nga pikat më të vizituara historike dhe turistike në jug të Shqipërisë, duke tërhequr vizitorë për historinë, arkitekturën dhe peizazhin që e rrethon. Nga muret dhe kullat e saj hapet pamja mbi qytetin e Tepelenës dhe luginën e Vjosës, ndërsa gjurmët e periudhave bizantine dhe osmane vijojnë ta bëjnë kalanë një nga simbolet më përfaqësuese të trashëgimisë kulturore të zonës.