Monumente kulture në rrezik: Dimri ekspozon objektet e amortizuara në Elbasan
Reshjet e këtij dimri kanë ekspozuar sërish gjendjen e amortizuar të disa monumenteve të kulturës në Elbasan, të cilat vijojnë të konsiderohen në rrezik. Të dhënat zyrtare tregojnë se, pavarësisht monitorimit dhe projekteve të miratuara, një pjesë e këtyre objekteve mbeten ende të pambrojtura ndaj faktorëve natyrorë.
Ura e Kamares. Foto: Media Amfora
Disa monumente kulture në Elbasan vijojnë të mbeten në rrezik degradimi edhe këtë dimër, pasi të dhënat zyrtare të mbledhura pas inspektimeve të kryera gjatë reshjeve të fundit tregojnë riskun në të cilin ndodhen, ndërsa në listën e objekteve të rrezikuara përfshihet edhe Ura e Kamares, për restaurimin e së cilës ishte parashikuar ndërhyrja nga kompanitë ndërtuese të hidrocentraleve.
“Nga inspektimet e kryera gjatë këtyre ditëve konstatohet se gjendja strukturore e Urës së Kamares në fshatin Mirakë paraqitet deri tani e qëndrueshme, megjithatë në situatën aktuale është e vështirë të bëhet një analizë e thelluar strukturore për shkak të nivelit të lartë të ujit të lumit”, shpjegoi Drejtoria Rajonale e Trashëgimisë Kulturore (DRTK) Korçë në fillim të dhjetorit.
Sipas institucionit, monitorimi i monumenteve të kulturës në territorin e Elbasanit kryhet në mënyrë të vazhdueshme, me fokus të veçantë te objektet e përfshira në listën e riskut, sidomos pas reshjeve të dendura të shiut.
“Të gjithë monumentet e kulturës që ndodhen në administrimin e DRTK inspektohen dhe mirëmbahen në mënyrë të vazhduar, ndërsa një vëmendje e veçantë i është kushtuar monumenteve që ndodhen në risk për shkak të pasojave të reshjeve të dendura të ditëve të fundit”, bëhet e ditur në përgjigjen zyrtare për Median Amfora.
Ura e Kamares është një Monument Kulture i Kategorisë së Parë, e ndodhur në fshatin Mirakë të Bashkisë Librazhd, mbi shtratin e Lumit Shkumbin, e cila prej vitesh ndodhet në listën e riskut për shkak të gjendjes së amortizuar dhe ekspozimit ndaj prurjeve të mëdha të lumit. Media Amfora ka raportuar më herët se restaurimi i saj ishte parashikuar të kryhej nga kompanitë ndërtuese të hidrocentraleve në zonë, por ndërhyrja nuk është realizuar ende, pavarësisht detyrimeve të përcaktuara në dokumentacionin përkatës.
DRTK tha se për Urën e Kamares është përgatitur dokumentacioni teknik për restaurim dhe se objekti është përfshirë në planifikimet buxhetore, por nuk bëhet e ditur se kur do të investohet për këtë projekt.
“Është realizuar projekti teknik, i cili është miratuar në korrik të vitit 2025 në Këshillin Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore Materiale, ndërsa DRTK e ka përfshirë këtë monument në listën e kërkesave dhe planifikimit të buxhetit 2026-2028, dërguar në ministri për t’u përfshirë në investimet e ardhshme”, shpjegoi institucioni.
Përgjigjja e institucionit tregon se situata e Urës së Kamares nuk është e vetme, pasi edhe monumente të tjera kulture në territorin e Elbasanit vijojnë të konsiderohen në rrezik, veçanërisht në kushtet e reshjeve të dendura dhe amortizimit prej vitesh.
Sipas të dhënave zyrtare, bëhet fjalë për objekte që prej kohësh ndodhen në listën e riskut ose paraqesin problematika strukturore, të cilat mund të përkeqësohen nëse kushtet atmosferike të këtij dimri do të vijojnë të jenë të lagështa.
Në listë rreziku përfshihen monumente kulture të ndryshme në territorin që mbulon Qarku Elbasan. Ndër to është godina e ish-burgut të vjetër në Kalanë e Elbasanit, ku një pjesë e çatisë është e rrëzuar dhe muret paraqesin çarje prej disa vitesh. Sipas institucionit, për këtë objekt po realizohet një projekt për rikonstruksionin e plotë dhe rijetëzimin, në kuadër të projektit për rivitalizimin e Kalasë së Elbasanit.
Në listë përfshihet edhe banesa e Eleni Papajanit, e ndodhur në lagjen “Kala” në Elbasan, e cila paraqitet në gjendje shumë të amortizuar. Për këtë objekt është realizuar një projekt për restaurimin dhe rijetëzimin, i cili është miratuar nga Këshilli Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore Materiale.
Po ashtu, pjesë e listës është edhe banesa e Staf Nikollë Papajanit, e cila paraqet probleme infiltrimi uji në çati dhe amortizim të përgjithshëm, për të cilën është realizuar dhe miratuar një projekt për restaurimin e plotë të çatisë.
Ndër objektet e tjera të konsideruara në rrezik është edhe godina ku u zhvillua Konferenca e Labinotit, e cila paraqitet në gjendje të rënduar. Sipas të dhënave zyrtare, për këtë monument është realizuar një projekt për restaurimin e plotë, i miratuar nga institucionet përkatëse.
Lista përfshin gjithashtu ura monumente kulture, si Ura e Gurtë në fshatin Grabovë e Sipërme, Njësia Administrative Lenie, Bashkia Gramsh, e cila paraqitet relativisht e amortizuar dhe për të cilën është realizuar dhe miratuar një projekt për restaurimin e plotë. Në të njëjtën listë është edhe Ura e Golikut, e cila rrezikohet në rast reshjesh për shkak të nivelit të ujërave. Sipas institucionit, objekti paraqitet aktualisht i qëndrueshëm, por ka nevojë për restaurim dhe konsolidim.
Në listën e objekteve në rrezik përfshihet edhe Kulla e Turanit, e ndodhur në fshatin Turan, e cila paraqitet në gjendje të degraduar, veçanërisht pas reshjeve të dendura, ndërsa për objektin ekziston një projekt i rishikuar dhe i miratuar gjatë vitit 2025.
Trashëgimia kulturore e Elbasanit, e përfaqësuar nga monumente me vlera historike, arkitektonike dhe identitare, vijon të kërkojë ndërhyrje restauruese të qëndrueshme, në mënyrë që këto objekte të ruhen dhe të mos përkeqësohen më tej nga koha dhe faktorët natyrorë.
