Karnavalet e Polenës: Festa e harruar e Shqipërisë

Ndërsa zilet e arapëve kumbojnë në rrugicat e ngushta të Polenës, banorët e të gjitha moshave mblidhen për të marrë pjesë në spektaklin festiv. Figurave të maskuara, të mbuluara me lëkura kafshësh dhe zile, që iu pëlqen të ndjekin njëri-tjetrin dhe të trembin fëmijët në lojë, simbolizojnë përballjen mes errësirës së dimrit dhe premtimit të ardhjes së pranverës.

Edhe nëse Karnavalet e Polenës kremtojnë rigjenerim dhe fat për bashkësinë vendase, sot mbeten kryesisht të panjohura jashtë saj, duke mbijetuar vetëm falë përkushtimit të pjesëmarrësve vendas.

Në fshatin Polenë, i vendosur 9 kilometra në perëndim të Korçës dhe 14 kilometra në lindje të Voskopojës, çdo 6 Janar, Karnavalet zhvillohen më shumë si një ritual i lashtë dimëror sesa një festival urban.

Kremtuar gjatë Ditës së Ujit të Bekuar, kjo festë shënon një ndryshim simbolik nga errësira në dritë, nga vështirësitë e vitit të kaluar në premtimin e rigjenerimit të Vitit të Ri.

Edhe pse origjina e tyre mbetet e panjohur, disa studiues sugjerojnë se festivali ka origjinë para-kristiane, të lidhura me ciklet sezonale dhe besimet mbi pjellorinë. Arapët, figura të maskuara që përfaqësojnë kaosin dhe dimrin, simbolizojnë forcat e errësirës që duhet të lënë vendin jetës, rregullit dhe harmonisë.

E festuar për tre shekuj, Karnavalet e Polenës rifilluan në vitin 1991 pas rënies së komunizmit. Sot, ata mbijetojnë tërësisht falë iniciativës vendase, me organizatorë si Gjergji Minka, që vë në dukje se fotografitë e vitit 1986 dokumentojnë një rol të gjatë të kësaj tradite brenda komunitetit, pavarësisht mungesës së mbështetjes institucionale nga autoritetet komuniste te kohës.

Karnavalet e Polenës kanë ngjashmëri të forta me festivalet e Kukerëve në Bullgari dhe ritualet e tjera të maskuara dimërore të përhapura në Ballkan, përfshirë Maqedoninë e Veriut, Greqinë Veriore, Rumaninë, Slloveninë dhe disa pjesë të Serbisë.

Burrat e maskuar, që janë të veshur me zile dhe figura kafshësh, kanë të njëjtin qëllim: të largojnë shpirtrat e këqij dhe të sigurojnë begati për Vitin e Ri. Këto festivale të ngjashme pasqyrojnë një trashëgimi rituale ballkanike, të ruajtur në bashkësitë rurale dhe të trashëguara brez pas brezi.

Për ata që kërkojnë një pjesë të folklorit të fshehur shqiptar, Karnavalet e Polenës ofrojnë një mundësi të rrallë për të dëshmuar një traditë të gjallë që ka mbijetuar shekuj të tërë ndryshimesh. Ndryshe nga karnavalet e ngjashme në Ballkan, të cilat kanë fituar njohje kombëtare dhe ndërkombëtare, Karnavalet e Polenës mbështeten tërësisht nga komuniteti vendas. 

Mungesa e vëmendjes mediatike, migracioni, urbanizimi dhe mosmbështetja institucionale kanë kontribuar në margjinalizimin e kësaj feste brenda peizazhit kulturor shqiptar. Megjithatë, Karnavalet e Polenës vazhdojnë të lulëzojnë, duke mbajtur gjallë kujtesën e komunitetit, pjesëmarrjen kolektive dhe shpirtin e qëndrueshëm të banorëve.