Dëmtimi i skulpturës “Rrënjët” nga një mjet i rëndë ngre pikëpyetje për mbrojtjen e artit publik

Skulptura “Rrënjët” në shëtitoren “Taulantia” në Durrës u dëmtua më 20 prill nga goditja e një mjeti të rëndë gjatë punimeve në zonë, sipas autorit të veprës Adrian Dule, ndonëse fillimisht u raportua se dëmtimi lidhej me vizitorët.

“Ajo që ka ndodhur është diçka përtej të zakonshmes pasi është goditur padashje nga një mjet i rëndë që ka qënë në punë e sipër”, tha autori i veprës, Adrian Dule, për Median Amfora.

Duke e përshkruar dëmtimin si “tepër të rëndë”, autori hodhi poshtë pretendimet se çarjet në skulpturë kishin ardhur nga vizitorët që fotografoheshin pranë saj, siç u raportua fillimisht pas ngjarjes.

“Nëse me ndërveprim kihet parasysh ulja mbi pjesën e poshtme të skulpturës, siç shpesh ndodhte për t’u ulur dhe bërë foto, sigurisht është marrë parasysh. Ka një strukturë metalike të brendshme shumë solide, si dhe 1 metër kub themel me beton të përforcuar dhe nuk përbënte absolutisht asnjë lloj problemi, pavarësisht nga pesha apo personat”, shtoi autori.

Që prej 20 prillit, hapësira pranë monumentit të eksodit të vitit 1991 në shëtitoren “Taulantia” ka mbetur bosh, pasi skulptura “Rrënjët” u hoq për restaurim pas dëmtimeve të konstatuara në strukturën e saj. Vepra e vendosur në pranverën e vitit 2023 simbolizonte lidhjen e qytetit me detin dhe rrënjët e emigrantëve shqiptarë, duke u kthyer në një nga pikat më të fotografuara të bregdetit. 

Ndryshe nga autori i veprës, i cili foli për goditje aksidentale nga një mjet i rëndë, Bashkia Durrës ia atribuoi dëmtimin një “goditjeje fizike”, pa dhënë detaje të mëtejshme mbi rrethanat e incidentit.

“..është konstatuar se vepra si pasojë e një goditjeje fizike në pjesën e sipërme (rreth 2/3 e lartësisë), ka pësuar dëmtime të rënda në pjesën e poshtme konkretisht në strukturën ku realizohet lidhja me bazamentin”, shkroi Bashkia Durrës në përgjigjen për Median Amfora.

Sipas institucionit vendor skulptura është dërguar në fonderi ku do t’i nënshtrohet një procesi të plotë restaurimi, që përfshin rindërtimin e strukturës mbajtëse dhe trajtimin e sipërfaqes për rikthimin e saj në gjendjen fillestare, ndërsa autori i veprës tha se ajo do të ribëhet sërish.

“Sigurisht nuk është mirë, por janë gjëra që ndodhin sado hidhur apo keq të na vijë dhe ne kemi për detyrë t’i ribëjmë sërish”, tha autori. 

Durrësi është një nga qytetet me praninë më të dukshme të veprave të artit në hapësirat publike, nga “Peshkatari” dhe “Gladiatori” tek instalacionet artistike të vendosura përgjatë bregdetit, çka sipas skulptorit Adrian Dule e bën atë një nga qytetet që “duhet marrë shembull për menaxhimin publik të veprave të artit në krahasim deri në mosegzistencën e veprave të artit në disa qytete të tjera të vendit”.

Veprat e artit publik në Durrës janë dëmtuar disa herë ndër vite, nga skulptura “Peshkatari”, që sipas raportimeve ka rënë vazhdimisht pre e vandalizmit, deri te kompleksi i “Gladiatorëve” në shëtitoren “Taulantia”, i dëmtuar disa herë gjatë viteve të fundit.

Rastet kanë ngritur pikëpyetje mbi mungesën e mbrojtjes dhe monitorimit të veprave urbane në hapësirat publike, ndërsa autoritetet në shumicën e rasteve nuk kanë identifikuar përgjegjësit e dëmtimeve.

Ndërsa dëmtimi i skulpturës “Rrënjët” riktheu debatin për mbrojtjen e tyre, autori Adrian Dule tha se qytetarët nuk duhet të shihen si përgjegjës për raste të tilla, duke vlerësuar marrëdhënien që publiku ka krijuar me veprën e tij prej vendosjes së saj në shëtitoren “Taulantia”.

“…në rastin e veprës time e falenderoj të gjithë popullin e Durrësit që e ka mbajtur me kaq dashuri veprën time këto vite dhe nuk ishin ata “fajtorët” çdo masë ruajtëse do të ishte e pavlerë. Dashuria e publikut është mbrojtja më e mirë”, përfundoi ai.