Betoni hyn në Kanionin e Langaricës, monument natyre në Përmet

Kryeministri Edi Rama, në një postim të bërë më 2 mars të këtij viti, i prezantoi punimet në Banjat e Bënjës si një projekt drejt përfundimit, duke theksuar fluksin e vizitorëve dhe transformimin e zonës në një destinacion turistik.

“…tashmë në një fazë transformimi të plotë, ku gjatë kësaj fundjave kishte një fluks të lartë vizitorësh dhe shumë qytetarë zgjodhën të kalojnë kohën mes natyrës dhe burimeve termale…”, shkroi Rama në faqen e tij zyrtare në Facebook, postim që e shoqëroi me një video nga ujërat termale.

Ndërsa Kryeministri Edi Rama e paraqet projektin që lidhet me Banjat e Bënjës si një transformim të zonës, në opinionin publik është ngritur shqetësimi se gjatë punimeve po përdoret beton në Kanionin e Langaricës. Në një postim në rrjetet sociale, Auron Tare, historian dhe ekspert i trashëgimisë kulturore, denoncoi, përmes një fotografie, ndërhyrjet në kanion, ku shihet qartë përdorimi i betonit dhe prezenca e mjeteve të rënda.

Postimi ka nxitur reagime edhe në rrjetet sociale, ku përdorues të ndryshëm kanë komentuar mbi punimet në zonë. Në të janë regjistruar dhjetëra komente, ku ndërhyrjet cilësohen si “masakër mjedisore”, si dhe disa shpërndarje që e kanë çuar më tej debatin në hapësirën publike.

Përtej reagimeve në rrjet dhe rritjes së debatit publik, sipas ekspertëve të mjedisit, ndërhyrje të tilla me përdorim betoni dhe mjete të rënda në një monument natyre janë të palejueshme dhe bien në kundërshtim me standardet e mbrojtjes së zonave të mbrojtura.

“Ndërhyrje të tilla në një Monument Natyror të Kategorisë III nuk janë të lejueshme dhe bien ndesh drejtpërdrejt me standardet kombëtare dhe ndërkombëtare të mbrojtjes së natyrës”, tha Olsi Nika, ekspert i mjedisit për Median Amfora.

Projekti “Ndërhyrje e integruar për fuqizimin e potencialit turistik të zonës së Bënjës”, financohet nga Qeveria Shqiptare dhe zbatohet nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit, me një vlerë prej rreth 195 milionë lekësh dhe një afat prej 16 muajsh. Ai synon përmirësimin e infrastrukturës dhe rritjen e potencialit turistik të zonës së Bënjës në Përmet. Aktualisht, punimet janë përqendruar brenda kanionit, me hapjen e tre vaskave të reja.

Shqetësimi për ndërhyrjet nuk ka mbetur vetëm në rrjetet sociale, por është reflektuar edhe në nivel vendor. Ish-specialisti i trashëgimisë kulturore në Gjirokastër, Aleks Todhe, i cili e ka ndjekur çështjen nga afër, shprehet se ndërhyrjet në kanion janë problematike dhe cenojnë vlerat e një pasurie natyrore.

“Kemi të bëjmë me një krim mjedisor, sepse burimet rrjedhin në gjendje natyrore dhe përdorimi i betonit nuk më duket i drejtë”, tha Aleks Todhe për Median Amfora.

Në të njëjtën kohë, Agjencia e Zonave të Mbrojtura theksoi se zona e Kanionit të Langaricës është e shpallur Monument Natyre dhe pjesë e Parkut Kombëtar “Bredhi i Hotovës-Dangëlli”.

Por, për institucionin ndërhyrjet në zonën e Bënjës janë pjesë e projektit, “i cili ka kaluar në sistemin e lejeve”, thuhet në përgjigjen zyrtare për Median Amfora. Institucioni shtoi se projekti synon përmirësimin e infrastrukturës turistike dhe rritjen e vizitorëve në zonë.

Ndërkohë, Bashkia Përmet pranon se gjurma e projektit ndodhet brenda kufijve të Parkut Kombëtar “Bredhi i Hotovës-Dangëlli”, pa dhënë detaje të mëtejshme mbi ndërhyrjet konkrete në zonë.

“Për informacion më të detajuar lidhur me këtë investim, mund t’i drejtoheni Fondit Shqiptar të Zhvillimit si institucioni financues dhe zhvillues i këtij projekti”, shkroi institucioni në përgjigjen zyrtare për Median Amfora.

Sipas ekspertëve të mjedisit, problematika qëndron tek mënyra e ndërhyrjes në një monument natyre. Përdorimi i betonit në vaskat e reja që grumbullojnë ujin natyror dhe zgjerimi i tyre me mjete të rënda bie në kundërshtim me parimet bazë të mbrojtjes së këtyre zonave, ku ndërhyrjet duhet të jenë minimale dhe pa ndryshuar karakterin natyror të ekosistemit.

“Ato përbëjnë një shkelje të rëndë të kuadrit ligjor në fuqi”, tha eksperti Olsi Nika duke shtuar se rasti është edhe më problematik pasi zona gëzon mbrojtje të dyfishtë si Monument Natyre dhe pjesë e Parkut Kombëtar “Bredhi i Hotovës-Dangëlli”.

Ai paralajmëron se “punime të tilla ndërtimore, veçanërisht kur realizohen me mjete të rënda, paraqesin rrezik të lartë për ekosistemin”, duke përmendur degradimin e habitatit, ndërhyrjet në shtratin e lumit dhe ndikimet në florë dhe faunë.

Sipas tij, “ndërtimet me beton janë krejtësisht të papërshtatshme për një zonë të mbrojtur natyrore”, ndërsa çdo ndërhyrje në zonën buffer rrit rrezikun për dëme të pakthyeshme në vlerat natyrore të zonës.

Ish-specialisti i trashëgimisë kulturore, Aleks Todhe, ngriti shqetësimin se ndërhyrjet nuk prekin vetëm mjedisin, por rrezikojnë edhe monumentet e trashëgimisë kulturore në zonë.

“Kam vënë alarmin për këtë çështje sepse mendoj që po ngushtohet shtrati i lumit dhe kjo do të ndikojë në monumentin e natyrës, por edhe atë të kulturës, siç është ura”, tha ai për Median Amfora.

Në këtë kontekst, bëhet fjalë për Urën e Kadiut, një Monument Kulture i Kategorisë së Parë, e cila ndodhet afër zonës ku po zhvillohen punimet.

Shqetësimi për mënyrën se si po zhvillohen investimet në Përmet nuk është i ri. Në disa raste, banorë dhe zëra lokalë kanë ngritur pikëpyetje mbi mënyrën se si ndërhyhet në emër të turizmit, duke kundërshtuar projekte që sipas tyre ndryshojnë karakterin e zonës.

Në një artikull të mëparshëm të Medias Amfora, banorët janë shprehur kundër ndërhyrjeve të ngjashme, duke ngritur shqetësime për mungesën e përfshirjes së komunitetit në procesin e vendimmarrjes.

“Dëgjesat publike, edhe kur zhvillohen, nuk kanë prezencë reale të qytetarëve apo specialistëve”, përfundoi Aleks Todhe.

Në një zonë me status të lartë mbrojtjeje, ku zhvillimi turistik paraqitet si prioritet, ndërhyrjet në terren dhe qëndrimet e ekspertëve tregojnë për një realitet që nuk përputhet plotësisht me narrativën zyrtare. Mes projektit të miratuar, reagimeve publike dhe paralajmërimeve profesionale, mbetet e paqartë se si po zbatohet në praktikë mbrojtja e një monumenti natyre.