Pamja e jashtme e Xhamisë së Muradies pasqyron tiparet karakteristike të arkitekturës osmane të shekullit XVI. Salla e lutjeve ngrihet mbi një plan kubik dhe mbulohet nga një kupolë e vendosur mbi tambur, ndërsa minarja plotëson siluetën karakteristike të monumentit. Në fasadë dallohen radhët e alternuara të gurit dhe tullës, një teknikë ndërtimi që i jep ndërtesës ritëm dhe harmoni pamore. Edhe pas shekujsh, këto elemente arkitekturore vijojnë të ruhen, duke ruajtur identitetin arkitekturor të monumentit. Tërësia e tyre i jep Xhamisë së Muradies hijeshinë që e dallon edhe sot në peizazhin historik të Vlorës.

Xhamia e Muradies është ndërtuar në vitin 1542 dhe konsiderohet një nga monumentet më të rëndësishme të arkitekturës osmane në Shqipëri. Sipas Drejtorisë Rajonale të Trashëgimisë Kulturore Vlorë, ndërtimi i saj i atribuohet arkitektit të njohur Mimar Sinani, një prej figurave më të shquara të arkitekturës osmane. Monumenti dallohet për teknikën e ndërtimit me radhë të alternuara guri dhe tulle, një teknikë karakteristike e arkitekturës osmane të kohës. Për herë të parë, Xhamia e Muradies u shpall Monument Kulture në vitin 1948. Ajo mban statusin Monument Kulture i Kategorisë së Parë, i tipit “Arkitekturë”, për vlerat e saj të veçanta historike dhe arkitekturore.

Minarja, e ngritur pranë sallës së lutjeve, është një nga elementet më dalluese të Xhamisë së Muradies dhe ruan përmasat e saj monumentale. Mbi strukturën kubike ngrihet kupola e vendosur mbi tambur, një zgjidhje arkitekturore që i jep ndërtesës ekuilibër dhe harmoni. Dritaret e vendosura në disa nivele lejojnë depërtimin e dritës natyrore, duke ndriçuar ambientin e brendshëm të objektit. Fasadat pasqyrojnë mjeshtërinë e ndërtimit përmes kombinimit të gurit dhe tullës, të përdorura me kujdes në të gjithë strukturën. Këto elemente e bëjnë Xhaminë e Muradies një nga shembujt më përfaqësues të arkitekturës osmane të ruajtur në Vlorë.

Përveç përmasave monumentale, Xhamia e Muradies spikat edhe për kujdesin e treguar në realizimin e detajeve arkitekturore. Dritaret me harqe dhe elementet dekorative prej guri e tulle krijojnë një fasadë të harmonizuar, ku çdo pjesë është menduar si pjesë e së tërës. Kombinimi i gurit dhe tullës ruan të njëjtën harmoni në të gjithë ndërtesën, duke i dhënë monumentit një identitet të dallueshëm estetik. Këto zgjidhje pasqyrojnë nivelin e lartë të mjeshtërisë ndërtimore të kohës dhe vëmendjen ndaj çdo elementi dekorativ. Pikërisht këto detaje e bëjnë Xhaminë e Muradies një vepër me vlera të veçanta artistike dhe arkitekturore.

Megjithëse ka kaluar ndërhyrje të pjesshme ndër vite, Xhamia e Muradies vijon të ruajë vlerat e saj autentike, duke mbetur një nga dëshmitë më të rëndësishme të arkitekturës monumentale në vend. Deri në vitet 1920 ajo njihej si Xhamia e Plumbit, emërtim që lidhej me mbulesën prej plumbi të kupolës, ndërsa më pas mori emrin e lagjes ku ndodhet. Pas Luftës së Dytë Botërore, objekti u shndërrua në muze arkitekture për qytetin e Vlorës, ku ekspozoheshin monumentet më të spikatura të rrethit. Pas rikthimit të lirisë së besimit në Shqipëri, në fillim të viteve 1990, xhamia iu rikthye besimtarëve myslimanë të qytetit, duke rifituar funksionin e saj. Historia, vlerat arkitekturore dhe rëndësia që vazhdon të ketë në jetën fetare e kulturore të Vlorës e bëjnë atë një nga monumentet më të çmuara të trashëgimisë kulturore shqiptare.

The post Xhamia e Muradies, hijeshia e një monumenti që sfidon kohën first appeared on Amfora.

Ai që lindi si një reagim kundër një projekti turistik në një zonë të mbrojtur nuk mbeti vetëm tek Zvërneci. Me kalimin e ditëve, protesta nisi të marrë formë të re duke sjellë në qendër të debatit mbrojtjen e mjedisit, transparencën në vendimmarrje, administrimin e pasurive publike dhe mënyrën e qeverisjes. Protestuesit e pagëzuan atë si “Revolucioni i Flamingove”, duke marrë emrin e shpendit simbol të lagunës së Nartës, habitati i të cilit konsiderohet i rrezikuar nga projekti për ndërtimin e strukturave akomoduese turistike në zonën e mbrojtur të Zvërnecit. 

Megjithëse projekti për Zvërnecin u lidh gjerësisht në rrjetet sociale me Jared Kushner dhe Ivanka Trump – dhëndri dhe vajza e presidentit amerikan Donald Trump – deklaratat e tyre publike dhe dokumentet tregojnë se interesin e kanë për projektin në ishullin e Sazanit dhe jo drejtpërdrejtë në Zvërnec. Ndërkohë, investimi në Zvërnec po zhvillohet nga kompania “Zvërnec South Adriatic Development”, e lidhur me një rrjet kompanish shqiptare të angazhuara në blerjen e pronave dhe negociatat me banorët. 

Qeveria shqiptare e ka mbështetur projektin si një investim strategjik për zhvillimin e turizmit elitar pavarësisht kundërshtimeve nga banorët, organizatat mjedisore dhe ekspertët. Nga ana tjetër dokumentet e një hetimi të Prokurorisë të Posaçme (SPAK) ngrenë dyshime se një pjesë e pronave në gjurmën e projektit u siguruan përmes një skeme të dyshuar falsifikimi dokumentesh pronësie, tjetërsimi dhe transaksionesh me vlerë mbi 200 milionë euro, të cilat po hetohen edhe në funksion të dyshimeve për pastrim parash dhe të lidhura kryesisht me biznesmenin Artur Shehu.

Dhuna që ndezi një lëvizje 

Paraditja e 30 majit mblodhi në Zvërnec të Vlorës banorë, aktivistë dhe mbrojtës të mjedisit, të cilët kundërshtuan rrethimin me tela të një pjese të zonës në kuadër të projektit të parashikuar për shërbime turistike. Protestuesit argumentuan se rrethimi kufizonte aksesin në tokat e tyre dhe një hapësirë me vlera të veçanta natyrore. Në qendër të shqetësimeve u vendos edhe flamingoja, shpendi që prej vitesh identifikohet me lagunën e Nartës dhe që më vonë do t’i jepte emrin vetë protestës. 

Përplasja mes protestuesve dhe punonjësve të kompanisë private të sigurisë “Major Security” shënoi kthesën e parë të lëvizjes, fill pasi ata u dhunuan brutalisht nga rojet private, që i tërhoqën zvarrë dhe i hodhën sprai me piper. Pamjet ku një banori i Zvërnecit dhe me qëndrim në Greqi, Eduart Subashi u tërhoq zvarrë, u shpërndanë me shpejtësi në rrjetet sociale, u transmetuan nga mediat shqiptare dhe u pasqyruan edhe në ato ndërkombëtare, duke nxitur reagime të gjera publike. Ngjarja solli edhe reagime institucionale dhe Policia e Shtetit pezulloi drejtorin e Policisë së Vlorës, ndërsa dy punonjës të “Major Security” u arrestuan dhe po gjykohen për veprimet e tyre. Megjithëse vetë efektivët e Policisë së Shtetit megjithëse ishin prezentë ditën e protestës nuk ndërhynë për të ndaluar rojet private që të dhunonin protestuesit.

Në ditët më pas, protesta doli përtej kufijve të Zvërnecit. Aktivistët e zhvendosën protestën në Tiranë, duke e kthyer atë në një marshim të përditshëm. Çdo mbrëmje, qytetarët mblidhen në Sheshin “Skënderbej” dhe marshojnë drejt Kryeministrisë, ku një mikrofon dhe një foni e thjeshtë është bërë zëri i protestës. 

Zhvendosja e protestës në Tiranë solli edhe reagimin e parë të kryeministrit Edi Rama. Duke iu përgjigjur protestuesve, ai mbrojti projektin në Zvërnec dhe argumentoi se debati nuk lidhej me cenimin e zonës së mbrojtur, por me zgjedhjen e modelit të zhvillimit turistik që duhet të ndjeki Shqipëria. Rama u shpreh se investime të tilla janë të domosdoshme për rritjen e cilësisë së turizmit, ndërsa pyetjeve mbi mënyrën se si ishte përzgjedhur projekti dhe procedurat e ndjekura nuk iu përgjigj. 

“Kryeministria” si qendra e gravitetit

Në fillim të qershorit protesta nisi të merrte një formë të re, që vendosi një aks të lëvizjes së protestuesve midis sheshit përpara Kryeministrisë dhe shesheve qendrore të kryeqytetit. Ajo u zgjerua në debatin publik dhe nuk mbeti më e lidhur vetëm me kundërshtimin e një projekti turistik apo me mbrojtjen e një zone të vetme natyrore. Aktivistët, studentët, pedagogët, artistët, prindërit dhe qytetarë të profesioneve të ndryshme ndajnë në shesh historitë, shqetësimet dhe arsyet pse janë bërë pjesë e protestës. Për shumë prej tyre, kjo është hera e parë që marrin pjesë në një protestë publike.

Me kalimin e ditëve, pjesëmarrja u zgjerua edhe në qytetet e tjera të vendit, kryesisht në Durrës, Vlorë, Korçë dhe Berat. Krahas aktivistëve të angazhuar prej vitesh në mbrojtjen e mjedisit, protestës iu bashkuan gjithnjë e më shumë të rinj, familje me fëmijë dhe qytetarë që nuk ishin identifikuar më parë me protesta apo organizime publike. Prania e tyre i dha lëvizjes një profil më të gjerë shoqëror, ndërsa marshimet e përditshme u kthyen në një hapësirë ku diskutohen jo vetëm çështjet e mjedisit, por edhe mënyra e qeverisjes, transparenca dhe pjesëmarrja qytetare në vendimmarrje.

Nga dita në ditë protesta zgjatej në orar, duke nisur nga ora 18:00 dhe duke u mbyllur në mesnatë, me një pjesëmarrje masive prej mbi 7 orësh në rrugët e kryeqytetit.  Kundërshtimi ndaj projektit në Zvërnec u shoqërua me thirrje për rishikimin e politikave që lidhen me investimet strategjike, mbrojtjen e zonave të mbrojtura dhe administrimin e pasurive publike. Kjo shënoi edhe momentin kur protesta nisi të perceptohej jo më si një reagim lokal, por si një lëvizje qytetare me kauza më të gjera. 

Në sheshin para Kryeministrisë spikateshin masivisht të rinjtë e “Gjeneratës Z”, të cilët vijojnë çdo natë pas protestës aty një marshim masiv në rrugët e Tiranës, duke u tërhequr vetëm pasi afrohet mesnata dhe rikthehen në shesh ditën tjetër. 

Nga rrugët e Tiranës zhvillimet për Zvërnecin përfunduan deri në Bruksel dhe u reflektuan edhe në raportin vjetor të Parlamentit Evropian për Shqipërinë, ku eurodeputetët shprehën shqetësim për ndërhyrjet në zonat e mbrojtura, kërkuan rishikimin e ndryshimeve në Ligjin për Zonat e Mbrojtura dhe bënë thirrje për një moratorium mbi lejet dhe punimet e reja deri në harmonizimin e plotë të legjislacionit me standardet evropiane të mbrojtjes së natyrës. Ky interes institucional u shoqërua edhe me praninë në terren të një grupi eurodeputetësh, të cilët morën pjesë në protestën në Tiranë dhe vizituan më pas Zvërnecin për t’u njohur nga afër me situatën dhe pasojat e ndërhyrjeve në zonën e mbrojtur.

Një protestë, shumë zëra 

Me kalimin e javëve, “Revolucioni i Flamingove” pushoi së qeni vetëm protesta e qytetarëve që kundërshtojnë ndërhyrjet në Zvërnec. Çdo mbrëmje, në Sheshin “Skënderbej”, zërat që marrin mikrofonin përfaqësojnë gjithnjë e më shumë kauza nga qytete të ndryshme të vendit, të bashkuara nga shqetësime të përbashkëta për mënyrën se si menaxhohen territori, pasuritë publike dhe proceset e vendimmarrjes.

Mes tyre spikat çdo natë Luçiana Kokaj, që fillimisht ishte zëri zyrtar i protestës që e hapte dhe bënte thirrjet mbi kërkesat e protestuesve. Ajo është nga fshati Rrjoll në Velipojë dhe prej vitesh ka emigruar në Itali. Luçiana u rikthye në Shqipëri për të kërkuar të drejtat mbi tokat që sipas saj familja i ka trashëguar ndër breza dhe që preken nga projekti i resortit turistik “Blue Borgo”. Ajo ka lënë angazhimet personale në Italit dhe pothuajse çdo mbrëmje merr fjalën në protestë, duke e lidhur kauzën e Rrjollit me kërkesat e qytetarëve për më shumë transparencë në tërësi, mbrojtjen e pronës dhe pjesëmarrje të qytetarëve në vendimmarrje.

Protestës i janë bashkuar edhe banorët e Durrësit që prej muajsh kundërshtojnë projektin TID Durrës. Një nga zërat më të dëgjuar është arkitektja Entela Koja-Spahivogli, përfaqësuese e banorëve, e cila është bërë një nga figurat më të pranishme në tubimet e përditshme. Në fjalimet e saj, ajo ngre shqetësimet e komunitetit për mungesën e transparencës rreth projektit dhe ndikimin që ai mund të ketë mbi qytetin, duke e sjellë kauzën e Durrësit si pjesë e mozaikut të kërkesave të lëvizjes popullore.

Me kalimin e ditëve, marshimi i përditshëm vazhdon të mbledhi qytetarë dhe aktivistë që vijnë me kauza të ndryshme, nga mbrojtja e zonave të mbrojtura, te çështjet e pronësisë, zhvillimit urban dhe transparencës në vendimmarrje. Kjo e ka kthyer “Revolucionin e Flamingove” në një hapësirë ku bashkëjetojnë kërkesa të ndryshme qytetare, të lidhura nga një ide e përbashkët, mbrojtja e interesit publik dhe kërkesa për një proces vendimmarrjeje më të hapur.

Protestë me një imazh kreativ

Marshimi drejt Kryeministrisë është kthyer në një ritual të përditshëm, ndërsa mënyra se si zhvillohet e dallon nga protestat e zakonshme në Shqipëri për nga organizimi kreativ dhe dhjetëra qytetarë e turistë që bashkohen me valën e marshimit gjatë rrugës.

Çdo mbrëmje, pjesëmarrësit mbajnë pankarta të punuara me dorë, vizatime, karikatura dhe instalacione artistike që ndryshojnë pothuajse çdo ditë, duke e transformuar protestën në një hapësirë ku arti dhe mesazhi ecin paralelisht. Një “qilim” prej kartonash shërben si një atelje provizore për fëmijët që mbërrijnë me prindërit dhe pikturojnë aty me orë të tëra.

Flamingoja rozë, shpendi që i dha emrin lëvizjes, është bërë simboli më i njohur i saj. Ajo shfaqet në pankarta, vizatime, maska dhe objekte të krijuara nga vetë protestuesit, duke përfaqësuar jo vetëm mbrojtjen e Lagunës së Nartës, por edhe idenë se natyra dhe hapësirat publike janë një e mirë e përbashkët.

Ndryshe nga protestat tradicionale, ku fjalën e kanë zakonisht drejtuesit politikë apo organizatorët, në “Revolucionin e Flamingove” mikrofoni mbetet i hapur. Çdo mbrëmje, pjesëmarrës të profesioneve dhe moshave të ndryshme marrin fjalën për të ndarë historitë, shqetësimet dhe arsyet pse zgjedhin të jenë pjesë e protestës. Në këtë mënyrë, ajo është shndërruar edhe në një hapësirë dialogu mes tyre.

Një tjetër element dallues është pjesëmarrja e familjeve. Prindër që mbajnë fëmijët për dore apo në karroca, të rinj, studentë dhe pensionistë marshojnë krah njëri-tjetrit, duke krijuar një panoramë që rrallë është parë në protestat e viteve të fundit. Për shumë prej tyre, prania e fëmijëve është një mënyrë për të treguar se kërkesat e tyre lidhen edhe me të ardhmen e brezave që duan të ndërtojnë të ardhmen në Shqipëri.

Humori është bërë po ashtu pjesë e identitetit të protestës. Përmes ironisë, krijimeve artistike dhe pankartave kreative, protestuesit përcjellin mesazhet e tyre në një formë që shpesh tërheq vëmendjen e kalimtarëve dhe përdoruesve të rrjeteve sociale, duke i dhënë protestës një gjuhë komunikimi të ndryshme nga ajo e protestave tradicionale.

Në anën tjetër, kryeministri Edi Rama dhe përfaqësues të qeverisë kanë përdorur vazhdimisht rrjetet sociale për të publikuar deklarata, foto dhe materiale të tjera lidhur me protestën. Në një pjesë të këtyre publikimeve, protestuesit janë portretizuar në mënyrë kritike, ndërsa mesazhet e shpërndara synojnë të kundërshtojnë pretendimet e tyre dhe të delegjitimojnë lëvizjen përmes targetimit të figurave të caktuara që marrin pjesë në të.

Nga jehona përtej bulevardit tek përballja me policinë

Ndërsa marshimet e përditshme vijonin në Tiranë, protesta nisi të gjejë jehonë edhe përtej kryeqytetit. Krahas tubimeve të përnatshme, organizatorët thirrën protesta me pjesëmarrje kombëtare, ndërsa qytetarë dhe aktivistë organizuan protesta mbështetëse edhe në kryeqytetet kryesore nga Evropa në Mbretërinë e Bashkuar dhe më tej në SHBA.

Një nga momentet me pjesëmarrjen më të lartë ishte protesta e ditës së 20-të, kur në Tiranë mbërritën shqiptarë nga diaspora për t’iu bashkuar marshimit. Teksa ata që jetojnë jashtë vendit po vijojnë me organizimin e protestave simbolike dhe me përhapjen e mesazheve që e kanë çuar jehonën e lëvizjes edhe përtej kufijve të Shqipërisë.

Krahas marshimeve të përditshme në mbrëmje, protestuesit organizuan edhe protesta para Kuvendit në ditët kur zhvilloheshin seancat parlamentare, me synimin për t’i çuar kërkesat e tyre drejtpërdrejt përballë institucioneve vendimmarrëse. Pikërisht në dy prej këtyre protestave u shënuan përplasjet më të forta me Policinë e Shtetit, e cila përdori gaz lotsjellës dhe ujë me presion për të shpërndarë protestuesit, ndërsa disa prej tyre u shoqëruan dhe u arrestuan. 

Përplasja më e madhe ndodhi pas protestës së 2 korrikut, kur Policia e Shtetit njoftoi arrestimin e 19 protestuesve dhe procedimin penal të 12 të tjerëve, duke i akuzuar për kundërshtim të punonjësve të policisë, dëmtim të një automjeti policor dhe sulm ndaj deputetëve. Më katër korrik Gjykata e Tiranës liroi nga qelia të 19 të arrestuarit, ndërsa për një pjesë të tyre caktoi masa më të lehta sigurie. 

Arrestimet dhe pretendimet për ushtrim dhune ndaj protestuesve nxitën reagimin e 24 organizatave të shoqërisë civile, të cilat kërkuan një hetim të pavarur, të paanshëm dhe efektiv për çdo pretendim të besueshëm për keqtrajtim, si edhe garantimin e së drejtës për mbrojtje dhe tubim paqësor. Organizatat i bënë thirrje institucioneve që të dokumentojnë çdo rast të dyshuar dhe të shmangin deklarimet që mund të paragjykojnë hetimet. 

Pavarësisht përplasjeve, arrestimeve dhe debateve që i shoqëruan, protesta nuk u ndërpre. Marshimet e përditshme vijuan edhe në ditët pasuese, ndërsa organizatorët këmbëngulën se lëvizja do të mbetet paqësore dhe e hapur për këdo që dëshiron t’i bashkohet.

Në mbrëmjen e ditës së 44-ët të protestës, një nga temat që u përsërit në fjalimet e qytetarëve ishte vazhdimësia e lëvizjes. Pas diskutimeve në rrjetet sociale se protestat mund të ndërpriteshin gjatë muajit gusht për të rinisur në shtator, protestuesit e hodhën poshtë publikisht këtë mundësi.

Njëri pas tjetrit, qytetarët që morën fjalën përpara Kryeministrisë përsëritën të njëjtin mesazh: “Protesta nuk do të ndalet” dhe më tej se, “Ky shesh është fundi i qeverisë”, ishte një nga thirrjet e tjera që u dëgjua mes protestuesve.

Protesta “e padukshme” paralele 

Përtej raportimeve të qindra mediave profesionale, televizioneve, gazetave, agjencive ndërkombëtare të lajmeve dhe platformave të verifikimit të fakteve që dokumentuan zhvillimet në terren, protesta për Zvërnecin u shoqërua nga një fushatë paralele dezinformimi në rrjetet sociale. Ndryshe nga raportimet e bazuara në ngjarjet e protestës, kjo fushatë nuk synonte të informonte mbi atë që ndodhte në shesh, por të ndërtonte një version alternativ të protestës si anti-perëindimore dhe të destinuar për audiencat jashtë Shqipërisë. 

Analizat e Amforës treguan se në platforma si “X” u përhapën narrativa të fabrikuara që e shkëputën protestën nga konteksti i saj real. Kundërshtimi ndaj projektit turistik në zonën e mbrojtur të Zvërnecit u zëvendësua me pretendime se protesta lidhej me vendosjen e kolonëve izraelitë në Shqipëri, ndërsa në raste të tjera u paraqit si pjesë e investimeve me interes të drejtpërdrejtë të Familjes Trump. Këto narrativa nuk mbështeteshin në fakte apo dokumente të verifikuara, por në riciklimin e teorive konspirative dhe interpretimeve të pabazuara.

Objektivi i këtyre narrativave nuk ishte publiku shqiptar, i cili kishte mundësi të ndiqte zhvillimet përmes mediave vendase dhe pranisë së protestës në terren, por përdoruesit ndërkombëtarë të rrjeteve sociale. Në përmbajtjet e analizuara spikatën veçanërisht narrativa me tone antisemite dhe antiperëndimore, të përhapura nga kanalet e ekosistemeve të propagandës iraniane dhe ruse.

Përmes pretendimeve të pabazuara për një plan të supozuar të vendosjes së kolonëve izraelitë në Shqipëri dhe interpretimit të projektit si pjesë e një agjende të fshehtë perëndimore, këto llogari synuan ta zhvendosnin debatin nga kundërshtimi ndaj zhvillimit të projektit turistik në një narrativë gjeopolitike. Këto mesazhe nuk u mbështetën në fakte të verifikueshme, por ricikluan teori konspirative dhe narrativa të njohura dezinformuese, të përdorura shpesh nga rrjete që promovojnë mesazhe në përputhje me interesat propagandistike ruse dhe iraniane për të ushqyer mosbesimin ndaj institucioneve demokratike dhe aleancave perëndimore.

The post Evolucioni 45 ditor i “Revolucionit të Flamingove”  first appeared on Amfora.

Porti i Ishullit të Sazanit. Foto: Media Amfora

Sipërfaqja e ishullit është 5.7 kilometër katror dhe shtrihet në hyrje të Gjirit të Vlorës. Shtrirja gjeografike e tij është juglindje-veriperëndim në një gjatësi prej 4.8 kilometër. Gjerësia më e madhe e tij është 2 kilometër. Vija bregdetare e ishullit është pak e thyer. Në anën perëndimore gati në mes të tij formohet Gryka e Xhehenemit, që është një gji i vogël por i hapur dhe shumë i thellë. Në bregun lindor formohet Gjiri i Shënkollës, ku është ndërtuar edhe porti detaro-ushtarak i ishullit dhe në jug të tij shtrihet Gjiri i Japrakut.

Për dekada me radhë, Sazani funksion si bazë ushtarake dhe hyrja në ishull ishte e ndaluar për publikun për shumë vite. Edhe sot ruhen bunkerë, tunele, magazina dhe ndërtesa që dëshmojnë periudhën kur ishulli kishte një rol strategjik në mbrojtjen bregdetare të Shqipërisë. Historia e ishullit dhe transformimi i tij kanë bërë që të trajtohet si postblloku turistik i Vlorës. 

Ishulli nga pikëpamja e ekosistemit është një park i vërtetë, shumë i pasur dhe i mbrojtur, si rezultat i të qenit zonë ushtarake. Kjo ka mundësuar shmangien e gjuetisë së paligjshme, si dhe të abuzimeve e dëmtimeve të tjera. Shpellat nënujore, si ajo e Haxhi Alisë, Gjirit të Djallit e të tjera janë nga më të mëdhatë që mund të gjenden në Mesdhe. Ato sot përbëjnë një sfidë të vërtetë për zhytësit dhe një atraksion të veçantë për sportet nënujore.

Prej vitit 2015, Ishulli i Sazanit është i hapur për vizitorët përmes tureve ditore me anije dhe gomone nga Vlora. Edhe pse ishulli mbetet zonë ushtarake, turistët mund ta vizitojnë duke ndjekur itineraret e përcaktuara, ndërsa në disa sektorë ruhen ende tabela që sinjalizojnë monitorimin me kamera dhe kufizime të caktuara për aksesin. Në ishull nuk ka bare, restorante apo markete, ndaj vizitorët duhet të marrin me vete ujë dhe ushqime përpara nisjes.

Krahas peizazhit dhe historisë, Sazani njihet edhe për pasurinë e florës dhe faunës, të ruajtur falë izolimit të tij për dekada. Studimet kanë evidentuar vlera të rëndësishme të biodiversitetit, por edhe nevojën për mbrojtjen e ekosistemit nga ndërhyrjet që mund të cenojnë ekuilibrin natyror. Ruajtja e kësaj pasurie mbetet një nga sfidat kryesore për zhvillimin e qëndrueshëm të ishullit.

Sot, Sazani mbetet një nga pasuritë më të veçanta natyrore të Shqipërisë, ku peizazhi, biodiversiteti dhe gjurmët e së kaluarës bashkëjetojnë në të njëjtën hapësirë. Natyra vazhdon të jetë dëshmitarja më e mirë e historisë së ishullit, duke i dhënë Sazanit një identitet që vijon të tërheqë vizitorë dhe studiues.

The post Sazani, ishulli që flet përmes natyrës first appeared on Amfora.

Shtëpia e Bardhë vijon të mbetet rezidenca zyrtare dhe zyra e Presidentit të Shteteve të Bashkuara që prej vitit 1800. Godina është bërë simbol i pushtetit ekzekutiv amerikan dhe një nga ndërtesat më të njohura në botë. Fasada e saj neoklasike, lëndinat dhe shatërvani përballë janë pjesë e imazhit që identifikon presidencën amerikane.

Vetëm disa hapa larg Shtëpisë së Bardhë ndodhet Departamenti i Thesarit, institucioni që administron financat federale dhe politikën ekonomike të vendit. Përballë ndërtesës qëndron statuja e Alexander Hamilton, sekretarit të parë të Thesarit dhe një prej figurave kryesore në ndërtimin e sistemit financiar amerikan.

Kupola e Kapitolit ngrihet mbi ndërtesën ku mblidhen Senati dhe Dhoma e Përfaqësuesve. Në majën e saj ndodhet “Statuja e lirisë” – “Statue of Freedom” – ndërsa vetë godina është simbol i pushtetit legjislativ dhe demokracisë amerikane. Për miliona vizitorë çdo vit, ajo mbetet një nga ikonat më të njohura të Uashingtonit.

Përballë ujërave të “Tidal Basin” ndodhet memoriali kushtuar Thomas Jefferson, autorit kryesor të Deklaratës së Pavarësisë dhe presidentit të tretë të SHBA-së. Arkitektura e tij është frymëzuar nga tempujt romakë, duke reflektuar ndikimin e mendimit klasik në themelimin e republikës amerikane.

I vendosur pranë “National Mall”, memoriali i Martin Luther King Jr. përkujton një nga figurat më të rëndësishme të lëvizjes për të drejtat civile. Monumenti prej graniti simbolizon përpjekjet për barazi racore dhe kujton mesazhin e tij për drejtësi e mosdhunë, që vazhdon të mbetet pjesë e historisë moderne amerikane.

I ndërtuar në stilin e një tempulli grek me 36 kolona, “Memoriali Lincoln” është një nga monumentet më të vizituara në Shtetet e Bashkuara. Në shkallët e tij Martin Luther King Jr. mbajti më 28 gusht 1963 fjalimin historik “I Have a Dream” – “Unë kam një ëndërr që një ditë ky komb do të ngrihet dhe do ta jetojë kuptimin e vërtetë të besimit të tij: ‘Të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë'”, u shpreh ai, në një nga momentet më të rëndësishme të lëvizjes për të drejtat civile në SHBA.

Në zemër të “Memorialit Lincoln” ndodhet statuja monumentale e presidentit Abraham Lincoln. Ai udhëhoqi vendin gjatë Luftës Civile dhe lidhet me bashkimin dhe shfuqizimin e skllavërisë. Në muret e memorialit janë gdhendur fjalimet e tij më të njohura, që vazhdojnë të tërheqin vizitorë nga e gjithë bota.

Obelisku kushtuar George Washington, presidentit të parë amerikan dhe komandantit të Luftës së Pavarësisë, ngrihet mbi 169 metra lartësi. Reflektimi i tij në “Reflecting Pool” është një nga pamjet më të fotografuara të kryeqytetit dhe një simbol i vazhdimësisë së historisë amerikane.

Në zonën diplomatike të Uashingtonit ndodhet edhe Ambasada e Republikës së Shqipërisë. Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Shteteve të Bashkuara datojnë prej më shumë se një shekulli dhe sot bashkëpunimi mes dy vendeve shtrihet në fusha si mbrojtja, siguria, arsimi dhe zhvillimi demokratik.

Në Muzeun Kombëtar të Ajrit dhe Hapësirës, kostumi hapësinor i astronautit Neil Armstrong kujton misionin Apollo 11, kur në vitin 1969 njeriu zbriti për herë të parë në hënë. Ky program konsiderohet një nga sukseset më të mëdha shkencore dhe teknologjike në historinë e Shteteve të Bashkuara.

Në 250-vjetorin e pavarësisë, monumentet dhe institucionet e Uashingtonit vazhdojnë të rrëfejnë historinë e një vendi që u formua mbi idealet e lirisë dhe vetëqeverisjes. Nga Shtëpia e Bardhë dhe Kapitoli te memorialet kushtuar presidentëve dhe figurave të të drejtave civile, kryeqyteti amerikan mbetet një “muze në qiell të hapur”, ku çdo ndërtesë dhe monument është pjesë e rrëfimit të dy shekujve e gjysmë të historisë së Shteteve të Bashkuara.

The post 250 vite nga lindja e SHBA-së: Një udhëtim në monumentet që rrëfejnë historinë amerikane first appeared on Amfora.

Në anën perëndimore të lagunës shtrihet pylli bregdetar i Pishë Poros, një brez i gjerë me pisha që ndan lagunën nga Deti Adriatik. Ky formacion natyror shërben si habitat për një numër të madh speciesh dhe luan rol të rëndësishëm në ruajtjen e ekuilibrit ekologjik të zonës. Ndërsa qendër të peizazhit ndodhet ishulli i Zvërnecit, i lidhur me tokën nga një urë druri që zgjatet mbi ujërat e lagunës. Ishulli është i mbuluar nga një masiv i dendur selvishtesh dhe përbën një nga pikat më të vizituara të zonës, duke bashkuar vlerat natyrore me ato historike dhe fetare.

Mes pyllit ngrihet Manastiri i Shën Mërisë Hyjlindëse, monument kulture dhe një prej objekteve më të rëndësishme të arkitekturës mesjetare në jug të vendit. Sipas të dhënave të trashëgimisë kulturore, kisha daton në gjysmën e dytë të shekullit XIV dhe është ndërtuar me planimetri në formë kryqi të lirë, me kupolë qendrore dhe portik të hapur në anën veriore. Kompleksi fetar mbetet një pikë referimi për besimtarët, vizitorët dhe studiuesit e trashëgimisë.

Pranë brigjeve të lagunës ruhen ende elementë të kulturës lokale. Festimet tradicionale, Karnavalet e Nartës, muzika popullore dhe ritet fetare që lidhen me manastirin vazhdojnë të jenë pjesë e jetës së komunitetit, duke e bërë zonën një hapësirë ku ndërthuren natyra dhe kujtesa kulturore.

Në vitet e fundit, peizazhi i Nartës dhe Zvërnecit është vendosur në qendër të debatit publik për shkak të projekteve të zhvillimit të planifikuara brenda dhe në afërsi të Zonës së Mbrojtur – një histori që nisi me ndërtimin e Aeroportit Ndërkombëtar të Vlorës në zemër të peizazhit të mbrojtur. 

Diskutimet tashmë janë përqendruar te ndikimi i mundshëm i ndërhyrjeve në habitatet natyrore, biodiversitetin dhe peizazhin e lagunës, duke e kthyer këtë territor në një nga shembujt më të spikatur të përballjes mes premtimeve për zhvillim ekonomik dhe ruajtjes së vlerave natyrore e kulturore në bregdetin shqiptar.

The post Çfarë po mbrohet në Zvërnec, në një rrëfim përmes fotove  first appeared on Amfora.

Por çfarë tregojnë faktet?

Analiza tregon se, ndërsa debati publik mbi projektin në Zvërnec mbetet i lidhur me çështje si pronësia, mbrojtja e mjedisit dhe transparenca institucionale, në hapësirën online ai u zhvendos drejt pretendimeve të pabazuara për “kolonizim”, shitje territori dhe vendosje të kolonëve izraelitë në Shqipëri.

Në këtë fotogaleri sjellim, hap pas hapi, se si u krijua kjo narrativë, cilat ishin pretendimet kryesore, çfarë provash u përdorën për t’i mbështetur ato dhe çfarë rezultoi nga verifikimi i fakteve.

The post Si u përhap teoria e “Gazës së dytë” në Zvërnec first appeared on Amfora.

Aktiviteti u çel në orën 11:00 të paradites, ku në sheshin “Taulantia” organizatorët prezantuan skuadrat pjesëmarrëse dhe historikun e kësaj gare të rëndësishme evropiane. I gjithë sheshi u mbush me çadrat e skuadrave pjesëmarrëse ku u shpërnda informacion, produkte promovuese rreth kësaj ngjarje sportive, më e madhe e organizuar ndonjë herë në vendin tonë. 

Në orën 13:00 sportistët pjesëmarrës pedaluan një nga një dhe në grupe përmes qendrës së qytetit, për tu mbledhur të gjithë së bashku në afërsi të Plepave, ku nisi edhe zyrtarisht gara.   

184 çiklistë përshkruan një itinerar që përfundoi në kryeqytet me etapën e parë të garës, e cila u fitua nga çiklisti danez Mads Pedersen. Kjo ngjarje shënon një moment historik për vendin tonë, duke e vendosur Shqipërinë në hartën e ngjarjeve më të rëndësishme sportive ndërkombëtare.  

Veç ditës së premte kur etapa e parë përfundoi në Tiranë, më 10 maj etapa e dytë me karakter kronometri do të zhvillohet e gjitha në kryeqytet.  Giro d’Italia ka krijuar një atmosferë të jashtëzakonshme për banorët e Durrësit, por edhe turistët e huaj që kanë ardhur këto ditë në qytetin bregdetar. Kësaj gare i janë bashkuar edhe çiklistët shqiptarë. 

Ky është edicioni i 108 i këtij kompeticioni unik ndërkombëtar dhe për Shqipërinë është hera e pare që mirëpret këtë aktivitet të rëndësishëm. Ajo do të përmbyllet të dielën, më 11 maj në Vlorë, në një etapë kodrinore që përshkon bregdetin dhe zonat përreth.  

Ajo u themelua në vitin 1909, me qëllim promovimin e gazetës italiane, “La Gazzetta dello Sport”, e cila edhe sot mbetet organizatore e saj dhe fituesi i parë ishte italiani Luigi Ganna.

The post Shqipëria në zemër të “Giro d’Italia” first appeared on Amfora.

Një nga perlat më të çmuara të historisë së detarisë, ajo është një anije shkollore e Marinës Ushtarake Italiane, e ndërtuar në vitin 1930 dhe e quajtur sipas eksploratorit italian Amerigo Vespucci, nga i cili rrjedh edhe emri i kontinentit amerikan.

Familjarë, nxënës shkollash, të rinj e të reja të pasionuar pas detit dhe lundrimit kanë vizituar gjatë tre ditëve të qëndrimit anijen, duke shfaqur mjaft interes.

Me një hijeshi dhe siluetë mbresëlënëse dhe velat tradicionale, e ndërtuar në vitin 1931, kjo anije trajnuese do të vijojë një muaj më pas turin e saj të fundit të këtyre përmasave. ​Ajo nisi një tur botëror të jashtëzakonshëm që filloi më 1 korrik 2023, nga porti i Gjenovës dhe pritet të përfundojë më 10 qershor 2025. Gjatë këtij udhëtimi 20-mujor, anija viziton 5 kontinente, duke ndaluar në 30 vende dhe 35 porte të botës, e duke përshkuar mbi 46.000 milje detare. ​ 

 Ajo është kthyer edhe në një simbol të traditës detare italiane dhe një mjet diplomatik i butë, që përhap imazhin e fuqisë ushtarake italiane, nën moton e saj, “Non chi comincia ma quel che persevera” (“Jo ai që fillon, por ai që këmbëngul”).

Nisma e turit botëror të anijes “Amerigo Vespucci” dhe e turit mesdhetar lindi nga një ide e ministrit të mbrojtjes, Guido Crosetto dhe u mbështet nga Ministria e Mbrojtjes dhe 12 ministri të tjera, me qëllimin për të rrëfyer dhe ndarë përvojën ndërkombëtare të “Turit Botëror”, i cili për 20 muaj ka çuar në 30 vende të botës kulturën, historinë dhe inovacionin që e bëjnë Italinë një vend të vlerësuar në të gjithë botën.

The post Turi ndërkontinental i “Amerigo Vespucci”, simboli i kulturës detare ankorohet në Durrës first appeared on Amfora.

Ajo i përket Gjon Marka Gjonit, një prej figurave më të rëndësishme Shqipërisë së veriut gjatë gjysmës së parë të shekullit XX, që trashëgoi udhëheqjen e Mirditës nga familja e tij, duke mbajtur qëndrime pro monarkisë së mbretit Zog, deri sa emigroi me ardhjen në pushtet të komunistëve.

Banesa në formën origjinale i përkiste stilit të banesave shkodrane me çardak, të shekullit XIX, por pas tërmetit të vitit 1905, familja fisnike i kërkoi ta rikonstruktonte arkitekti i njohur shkodran, Kolë Idromeno, duke i dhënë një stil neoklasik dhe duke ndërtuar një kullë oktagonale. Ajo u ngrit mbi 5 kate dhe për kohën ishte më e larta në qytet, punimet e së cilës së bashku me rikonstruksionin përfunduan në vitin 1908. 

Në vitin 1904 Gjon Marka Gjoni u martua me Mrikën e Gjokë Pjetrit, nga fisi i Pervizëve të Kurbinit dhe së bashku patën 5 djem e 5 vajza. Me titullin Kapedan, autoriteti i tij në Mirditë pajtonte gjaqet dhe diktonte politikën e kohës.

Ai shërbeu si ministër i mbrojtjes në qeverinë jetëshkurtër të Maliq bej Bushatit, prej 12 shkurtit deri më 28 prill 1943. Më tej u emërua senator i Mbretërisë Italiane në dhjetor të vitit 1939 dhe e mbajti detyrën deri më 20 dhjetor 1944, kur dha dorëheqjen. 

Pasi rezistencën antikomuniste ia la në dorë të birit, Mark Gjon Markut, emigroi më 27 nëntor 1944 dhe ndërroi jetë nga një sëmundje më 28 prill të vitit 1966 në Itali. 

The post Kulla e Gjon Marka Gjonit, objekti kryelartë i Shkodrës first appeared on Amfora.

E ndërtuar mes viteve 1572-1574, fortesa ka shërbyer si një bastion strategjik i mbrojtjes osmane, kryesisht për të kontrolluar rrugët dhe për të parandaluar aktivitetet kryengritëse.

“U ndërtua kryesisht për të luftuar kundër fshatarëve e kryengritësve, por ajo i shërbente edhe një qëllimi tjetër, kontrollit të skelës së Ishmit, ku nxirrej kontrbandë drithi dhe bliheshin armë prej venedikasve”, shpjegohet në tabelën informuese të monumentit.

Megjithëse fortesa njihet si mesjetare, duke pasur parasysh pozicionin strategjik të zonës, aty mund të kenë ekzistuar vendbanime ose fortifikime më të hershme, përfshirë periudhën ilire dhe atë romake.

“E ndërtuar në një terren kodrinor, ku kushtet e tij kanë ndikuar deri diku në formulimin planimetrik të saj, Kalaja e Ishmit ruan tiparet e përbashkëta të ndërtimeve fortifikuese të kësaj periudhe”, shpjegohet më tej në informacionin zyrtar për monumentin.

Kalaja i shërbente vendosjes së trupave ushtarake osmane, për forcimin e administratës në këtë pikë strategjike dhe për kontrollin e territorit. Në këtë periudhë Ishmi përfshihej në Sanxhakun e Ohrit, që ishte një krahinë e mbushur me revolta fshatare dhe trazira për Perandorinë Osmane.

“Për këtë arsye një feudal i pasur i quajtur Mehmet, i cili ishte edhe vetë nga këto anë, i propozoi Portës së Lartë që të ndërtohej në Ishëm një kala, e cila do të ruante vilajetin nga kryengritësit, me kusht që t’i jepej Sanxhakut sipërmarrja për përmbledhjen e detyrimeve fiskale të shtetit”, shpjegon më tej informacioni zyrtar. 

Kalaja e Ishmit filloi të ndërtohej në verën e vitit 1572 dhe përfundoi së ndërtuari në fillim të vitit 1574. Përpara hyrjes kryesore të kalasë që prej shkurtit të vitit 2006 gjendet varri i piktorit me origjinë nga Ishmi, Ibrahim Kodra, i njohur ndërkombëtarisht për stilin e tij unik që kombinonte elemente të kubizmit me motive shqiptare dhe mesdhetare.  

Tërmeti i vitit 2019 nuk kurseu dhe këtë monument të rëndësishëm për Durrësin, duke e dëmtuar atë në pjesë të ndryshme dhe ajo u restaurua përmes programit “Bashkimi Evropian për Kluturës” (#EU4Culture), të financuar nga Bashkimi Evropian.

The post Kalaja e Ishmit: Rojtarja e horizontit first appeared on Amfora.