E dëgjoja dhe nuk dija nëse duhej t’i qaja hallin atyre 48.512 qytetarëve që e kanë votuar për kryetare Bashkie apo atyre 110.000 të tjerëve që s’duan ta shohin me sy, por janë të detyruar ta kenë në krye. Mendoja se jemi fatkeq, por edhe pak derdimen si popull. Fatkeq sepse na ka qëlluar një opozitë që për inat të Iglit shkon edhe me Gjushin – dhe derdimen sepse nuk pushojmë së ngrëni rrenat vit pas viti, me krenarinë tipike pellazgjike. 

Por le t’i rikthehemi video-replikave tona. Sako akuzonte Berishën se e kishte lënë Durrësin e Ri kënetë. Në fakt Sako harron se në 35 vite tranzicion Sali Berisha ka pasur efektivisht pushtetin në atë zonë vetëm 5 vjet, mes viteve 1992-1997. Nëse padrejtësisht numërojmë këtu edhe pushtetin qëndror, të mes viteve 2005-2013, atëherë maksimumi shkojmë në 13 vite. Përkundrejt kësaj, Partia Socialiste ka pasur pushtet mbi atë territor nga viti 2000 deri aktualisht që flasim, pra për plot 25 vite, nga të cilat 17 në mënyrë absolute, pasi zotëronte edhe pushtetin lokal dhe atë qëndror. Edhe znj. Sako nuk është më e re, numëron mbi 15 vite në detyra drejtuese në bashki.

Është pra e pakrahasueshme ajo që mund të bënte Partia Socialiste në zonën e Durrësit të Ri dhe herën e fundit që kam kaluar aty para se të nisesha përfundimisht për në emigrim, nuk kujtoj asnjë kullë “Eiffel” apo “Coloseum” të ndërtuar. Kujtoj një erë të rëndë që vinte nga kanalet, kujtoj rrugët e paasfaltuara, kujtoj pluhurin e ngritur, derrat që zhgërryeshin nëpër plehra, shtëpitë pa ujë. Kujtoj një zonë me vetëm një shkollë dhe një qendër shëndetësore edhe pse kishte (asokohe!) më shumë se 50.000 banorë. 

Pra imagjinoni pak, në 25 vjet pushtet – nga të cilat 17 absolut, bilanci që mund të rreshtojë kryetarja e bashkisë për zonën e Durrësit të Ri është se ka ndërtuar pas tërmetit 1761 shtëpi në të gjithë Durrësin. Bravo! Po meqenëse (pa asnjë lidhje) dole tek i gjithë Durrësi (!!!) me Velierën e KazamontGjushit, e cila na mori 10 milion euro, ça u bë? Se idhulli jot Ed’ Rama na premtoi që do të përfundonte në qershor të vitit 2024! Po me atë ujin 24 orë në ditë ça u bë? Po me 84 milion eurot e investuara për ndërtimin e rrjetit të ri të ujësjellësit ça u bë? Po me Kodrën e Currilave që rrëshqet sa herë frynë erë ça u bë? Po me godinën e Hekurudhës ça do bëhet? Këtu në Bruksel vijnë lajme se do bëhet pulari!

Ja pra znj. Sako që nuk është mirë që ju që pas 25 vitesh në pushtet, nga të cilat 17 absolut në atë qytet, të rendisni bilance sepse gjilpëra e peshores do anojë thellë nga gjërat që ju ose nuk i keni bërë ose i keni bërë gabim. Saliu i ka bërë Gërdecin dhe 1001 të liga atij vendi, por në garën e ligësisë në të cilën jeni futur, ju nuk qëndroni larg tij. Ai ka vrarë njerëz, ju keni vrarë të shkuarën dhe të ardhmen e atij qyteti. Ai ka persekutuar njerëz ndërsa ju modelet e mira. Ai ngriti dhunën në podium, ju i dhatë asaj pushtet. Ai normalizoi korrupsionin, ju e idealizuat. Ai ishte diktator, ju tiranë delirant. Ai përdori bandat, ju përdoreni nga bandat. Ai vidhte pronën publike, ju atë publike dhe atë private.

Evitoini pra video-replikat me alteregon tuaj. Ndoshta ato mobilizojnë mendjet e vogla, por të jeni e sigurt që pështirosin masivisht njerëzit me mendjen në kokë dhe sytë në ballë. Ju nuk keni pse të bëni bretkosën politike të Edi Ramës dhe Vangjush Dakos në Kënetën e Durrësit të vjetër. Ju mund të jeni zefiri i Durrësit të Ri.  

The post Një bretkosë politike në Kënetën e Durrësit të Vjetër first appeared on Amfora.

Thirrja e organizatorit të saj, violinistit me famë ndërkombëtare, Florian Vlashi, humbi në hapësirat boshe të Ministrisë së Kulturës dhe të Bashkisë Durrës, nga të cilat nuk mori asnjë përgjigje për fatin e bienales në këtë vit jubilar, 20 vite nga themelimi i tij.

Ky është festivali i parë i muzikës klasike në Shqipëri, por megjithëse ishte përgatitur zhvillim i tij edhe këtë vit, në mungesë të financimit Florian Vlashi njoftoi më 1 gusht përmes profilit në “Facebook”, se ishte marrë vendimi për ta ndërprerë.

“Ndjehem keq me ju. Për mua kjo ka qenë ikja e dytë nga Durrësi”, shkroi Vlashi, i cili jeton prej dekadash në Spanjë, si një ndër violinistët më të spikatur atje. Ai rrjedh nga një prej familjeve patriotike që ka ndihmuar në zhvillimin e artit dhe të kulturës në Durrës.

Media Amfora lexoi 135 reagime që Vlashi na vuri në dispozicion, ku artistë vendas dhe të huaj, muzikantë, publicistë, sipërmarrës dhe artdashës kanë shprehur indinjatën e tyre për mos mbështetjen e realizmit të bienales.  

Violinisti Florian Vlashi rrëfeu detajet për ndërprerjen e bienales dhe shpresën e tij që të ketë më shumë vëmendje ndaj aktiviteteve kulturore me karakter artistik dhe jo të orientuara vetëm drejt spektaklit.

Çfarë ndodhi që këtë vit që nuk u arrit që të realizohej aktiviteti “Netët e muzikës klasike” në Durrës?

Për realizimin e një festivali të muzikës klasike të këtyre përmasave duhet medoemos një mbështetje ekonomike. Por “mbështetje ekonomike” janë dy fjalë ku secila ka rëndësinë e vet. Nëse ajo ekonomike ka vetëm një kuptim, pra financiar, fjala tjetër mbështetja është më e gjerë sepse është edhe morale, qytetare apo njerëzore. Të dyja këto ne ja kërkuam institucioneve kulturore të Tiranës dhe të Durrësit, por nuk morëm as mbështetjen morale dhe as atë financiare. Ja një kronikë e vogël:

• Më 24 shkurt 2023 projekti u dorëzua në Ministrinë e Kulturës;
• Më 28 shkurt projekti u dorëzua në Bashkinë e Durrësit;
• Më 1 mars projekti së bashku me letrën shoqëruese ju dërgua personalisht kryetares së Bashkisë Durrës;
• Më 21 prill projekti së bashku me letrën shoqëruese ju dërgua personalisht ministres së kulturës.

Asnjë përgjigje, asnjë shpjegim, asnjë, të paktën një “më vjen keq”. Më datë 11 qershor, 50 ditë para se të fillonte festivali, pasi u këshillova me grupin drejtues pas 20 vitesh e 70 koncerteve, unë shpalla mbylljen e tij. E gjitha kjo histori duket si “Kronikë e një mbylljeje të paralajmëruar”.

A ka pasur ndonjë reagim institucional, pasi prej muajsh e kishit bërë publik këtë zhvillim?

Asnjë reagim. Sa bukur do kishte qenë një, “Më vjen keq, nuk kemi mundësi, eja të bëjmë diçka bashkë, qoftë edhe diçka të vogël, por ta bëjmë”. Projekti tashmë është në internet. Njerëzit pyesin “Pse?!”, duhej të paktën një përgjigje. 

Një përgjigje për respekt të atyre 100 muzikantëve pjesëmarrës, për ato muzikantë të rinj që shikojnë në skenë të ardhmen e tyre, për ato artdashës që i prisnin me kënaqësi “Netët e muzikës klasike”. 

Fundja duhej një përgjigje për njerëzit e atij qyteti që paguajnë taksat për shërbimet dhe për një ofertë kulturore, jo spontane, por të menduar mirë, për një ofertë kulturore dinjitoze. Të gjithë meritonim një përgjigje. Ishte e detyruar, nëse jo, me të drejtë qytetarëve u vijnë ndër mend fjalët profetike të të madhit Konica.

Çfarë efekti shkakton kjo ndërprerje artistike për një artist dhe për më tepër organizator?

Nuk besoj se kjo ndërprerje prek vetëm një artist, qoftë ky edhe organizatori. Në rastin tim mendoj sipas këshillës së Niçes se duhet dominuar arti i vështirë i largimit në momentin e duhur. Por askush nuk është i pazëvendësueshëm, traditat duhen vazhduar dhe prandaj duhet parë si ndërprerje e papranueshme e një tradite të bukur, e me vlerë që i shërbente njerëzve dhe komunitetit. 

E kam thënë edhe më parë se kultura është tjetër gjë nga spektakli. E para është thelbësore, e dyta është zbavitje. Muzikanti i madh spanjoll Jordi Savall, thotë se në art nuk duhet ngatërruar suksesi i masave me suksesin kulturor. 

Të dëgjosh koralet kukuzeliane tek e shenjta Kishë e Shën Gjergjit tek kodra e Durrësit [Kodër-Vila], vatra e Nolit dhe për 40 vjet e At Erazmit apo e muzikës së Haydn-it, me tekstet e “Nënë Terezës”, që është më e fuqishme se sa të gjitha decibelet e altoparlanteve nëpër sheshet e Shqipërisë.

Sepse ajo muzikë vjen nga thellësia e tokës, e detit dhe e shpirtit. Në Durrësin tonë janë bërë shumë mëkate dhe ato mëkate nuk lahen thjesht duke larë rrugët. Pastërtia e rrugëve është shumë e rëndësishme, por pastrimi i shpirtit është ai që duhet të na mundojë më shumë, për të shlyer bashkë mëkatin dhe arti e bën më së miri këtë pastrim. 

Ndoshta është i vetmi dhe quhet katarsis, në kuptimin e mirëfilltë aristotelian, por në një farë mënyre edhe në kuptimin frojdian. 

Si do të vijojë rrugëtimi artistik i këtij festivali në të ardhmen?

Nuk e di, por unë e shikoj rrezik më të madh mungesën e një kalendari të aktiviteteve “Verë 2023”, programimi është parësor. Bienalja mblidhte rreth vetes muzikantë nga të gjitha trevat e Shqipërisë, po ashtu krijues dhe spektatorë. 

Jo vetëm kaq, por edhe shumë instrumentistë që studiojnë tek shkolla interesohen për konkursin. Apo të tjerë që studiojnë jashtë vendit, vinin me zell në Durrës për të qenë pjesë e saj, pjesë e bienales që siç më shkruante një djalë, “u rritëm me të, kemi të njëjtën moshë”. 

Pastaj, nga ana tjetër ende nuk dihen fituesit, e as shumat përkatëse për aktivitetet “Verë 2023”. Kjo heshtje, ky sekretizëm, kjo mjegull gri dhe “pa formë, si tru idioti”, asgjë të mirë nuk mund të sjellë dhe dihen pastaj se kush janë përfituesit, ujqërit. Siç thotë një proverb i vjetër, “Ujku mjegull do”.

Por dua ta mbyll me një ngjyrë pozitive dhe optimiste, e gjitha kjo bisedë është një përpjekje për artin, kulturën, edukimin. Pra për të bukurën, aty është shpresa sepse botën do e shpëtojë vetëm “e bukura” (Dostojevski).

The post Netët e muzikës klasike, “shuarja” e bienales në 20 vjetorin e krijimit first appeared on Amfora.

Megjithëse për projektin e nisur gjashtë vite më parë ditët e fundit kanë mbërritur pjesë të tjera për konstuksionin, ende nuk ka një datë konkrete për përfundimin e tij. 

Për projektin e Bashkisë Durrës që deri më tani janë alokuar fondet me vlerë 863.986.115 lek, kryebashiakia e Durrësit që garon për një mandat të ri përmendi përsëri teknikalitete që e delegojnë vonesën përtej Adriatikut.

“Veliera është në procesin e fundit të montimit të rifiniturave finale. Janë materialet prezente në kantier dhe presim që të fillojë puna për ndërtimin, besoj 1 mujore ose edhe më shpejt”, shpjegoi Sako.

“Ka specifika sepse të gjitha grupet e montimit do të vijnë nga jashtë Shqipërisë sepse është një punë specifike që nuk mund të bëhet dot nga grupe profesioniste këtu. Do ta monitorojmë që të përfundojë sa më parë sepse është një kantier që është tejzgjatur”, ju përgjigj Sako më tej pyetjes së Amforës.

Ajo ishte pjesëmarrëse në “Përballjen e Ofertave Politike”, organizuar nga Qendra e Zhvillimit të Shoqërisë Civile (CSDC) Durrës dhe një rrjet organizatash. Gjithashtu më herët në një përgjigje të vitit 2021, Bashkia Durrës “fajësoi” për zvarritjen e punimeve proceset gjyqësore dhe “forcat madhore”.

“Dy forcat madhore, tërmeti dhe pandemia globale e COVID-19. Struktura metalike do të prodhohej dhe zingohej në një nga zonat më të prekura në Itali, në zonën e Lombardisë”, u përgjigj bashkia në atë kohë për zgjatjen e afateve.

Fillimisht projekti nisi me premtimin se do të kushtonte 541.835.448 lek, të cilat u morën nga buxheti i shtetit. Shpejt u kuptua se fondi i parashikuar për projektin nuk ishte i mjaftueshëm dhe bashkia alokoi 3 herë para nga të ardhurat e saj, me vlerë totale 322.150.667 lek.

Në fund të nëntorit 2016 punimet për ndërtimin e Velierës në sheshin me sipërfaqe 12 mijë metra katrorë nisën me shpejtësi, pa marrë parasysh se një pjesë e projektit prekte zonën arkeologjike të rriskut A, ku nuk lejohen ndërhyrjet nëntokësore dhe që në hapat e para solli shkatërrimin e gjetjeve arkeologjike.

Emiriana Sako shpjegoi ndër të tjera se parashikimi për procesin e rindërtimit ishte që të përfundojë brenda vitit 2024, ndërsa për premtimin e kahershëm të kryeministrit Rama, “Eko Parkut” në Porto-Romano, Sako tregoi se po bëhen procedurat që bashkia ta marri në dorëzim brenda një muaji nga Agjencia Kombëtare e Ujësjellës-Kanalizimeve. 

The post Fushata e Sakos lë në mjegull mbarimin e Sheshit Veliera first appeared on Amfora.

Një autovinç me krah të gjatë rreth 30 metra është shfaqur prej dy javësh mbi ngrehinën masive metalike në hyrje të Portit të Durrësit, ku zvarriten prej pesë vitesh punimet për projektin e njohur si “Veliera”.

Para se vinçi të mbërrinte në kantier, mbi platformën e madhe prej betoni punonin të vetmuar 2-3 montatorë.

Bashkia e Durrësit e nisi punën për zbatimin e projektit të hartuar nga arkitekti italian, Marko Kazamonti në nëntor 2016, përkundër protestave të shoqërisë civile, një beteje të gjatë ligjore dhe shqetësimeve për shkatërrimin e trashëgimisë kulturore.

Por pesë vjet më vonë, kantieri është ende i hapur, punimet nuk dihet se kur do të përfundojnë, ndërsa kostot pothuajse janë dyfishuar dhe po kapin vlerën e 9 milionë eurove për një projekt që vazhdon të ngjallë kundërshti nga shumica e banorëve të Durrësit.

“Binaja e ndërtuar në lartësi ka bllokuar plotësisht pamjen e godinave dhe hyrjen e portit, ndërsa forma e saj nuk justifikohet për asnjë arsye”, tha inxhinieri Agim Koçi për Median Amfora.

“Unë kam bindjen se pavarësisht nga kostot, në të ardhmen ky ndërtim i panevojshëm do të prishet dhe do t’ia lëshojë vendin një investimi të dobishëm,” shtoi ai.  Inxhinier Koçi nuk është i vetëm në kritikat për ‘Velierën”.

Nga 92 qytetarë të anketuar përmes një pyetësori nga Media Amfora, 81 persona e vlerësuan negativisht projektin e Velierës për qytetin e Durrësit, ndërsa vetëm 11 persona e vlerësuan atë pozitivisht.

Gati gjysma e qytetarëve të anketuar mendojnë se projekti dëmtoi trashëgiminë arkeologjike, ndërsa qytetarë të tjerë ankohen për dëmtim të imazhit, shtim të betonit si dhe kostot e shtrenjta të projektit.

Zvarritja e punimeve është një tjetër shqetësim i qytetarëve të Durrësit, ndërsa bashkia nuk ka ende një afat për përfundimin e tyre. E pyetur nga Media Amfora, Bashkia e Durrësit fajësoi proceset gjyqësore dhe ‘forcat madhore’ për zvarritjen e punës.

“Dy forcat madhore, tërmeti dhe pandemia globale e COVID-19. Struktura metalike do të prodhohej dhe zingohej në një nga zonat më të prekura në Itali, në zonën e Lombardisë”, u përgjigj bashkia për zgjatjen e afateve.

Ndërsa studio e arkitekturës “Archea Associati”, e arkitektit Marko Kazamonti nuk ktheu përgjigje deri në publikimin e këtij shkrimi.

Fondet i merr era  

Në fund të nëntorit 2016, punimet për ndërtimin e Velierës në sheshin me sipërfaqe 12 mijë metra katrorë nisën vrullshëm, pa marrë parasysh se një pjesë e projektit prekte zonën arkeologjike të rriskut A, ku nuk lejohen ndërhyrjet nëntokësore.

Gërmimet nisën pa një marrëveshje për monitorimin arkeologjik dhe shkaktuan konfuzion kur sondat dhe eskavatorët hasën në struktura muresh dhe mbetje të artilerisë me topa.

Arkeologët i datuan më pas gjetjet që nga periudha qytetare ilire dhe deri tek gjurmët e një bastioni osman, ku më vonë u ngrit konaku i Princ Vidit. Pjesa dërrmuese e zbulimeve arkeologjike u shkatërruan ose u betonizuan, ndërsa presioni i shoqërisë civile e detyroi bashkinë të bënte ndryshime në projekt.

Shkatërrimi i disa prej zbulimeve arkeologjike konsiderohet një kosto e rëndë për qytetin e Durrësit, por jo e vetmja.

Të dhënat e siguruara nga Media Amfora tregojnë gjithashtu se kostot e projektit u shtuan rrugës përmes prokurimeve të reja apo shtesës së kontratave dhe deri më tani pritet t’u kushtojnë taksapaguesve 1.1 miliardë lekë ose 9 milionë euro.

Projekti i njohur tashmë si “Veliera” u financua fillimisht në mars 2016 nëpërmjet vendimit të Komitetit të Zhvillimit të Rajoneve, si pjesë e programit të Rilindjes Urbane të qeverisë “Rama”, me një fond prej 541.8 milionë lekësh [rreth 4.5 milionë euro].

Kontrata u fitua nga bashkimi i kompanive “Everest” dhe “Fusha”, të cilat filluan të kryenin punimet.

Por fondi i mësipërm nuk do të mjaftonte për mbylljen e fazës së parë të punimeve, ndërsa Bashkia e Durrësit firmosi edhe një shtesë kontrate me vlerë 101.9 milionë lekë nga buxheti i saj.

Faza e dytë dhe e tretë e punimeve u financuan gjithashtu nga buxheti i Bashkisë së Durrësit dhe u kushtuan taksapaguesve edhe 220 milionë lekë të tjera shtesë.

Por në tetor të këtij viti, Bashkia e Durrësit hapi një tender për fazën e katërt të punimeve në Agjencinë e Prokurimit Publik – me një kosto të parashikuar prej 248.1 milionë lekësh të tjera [gati 2 milionë euro shtesë].

E pyetur për kostot e projektit, Bashkia e Durrësit la të kuptohej se ndryshimet kishin ndodhur për "shkak të gërmimeve arkeologjike". Ajo renditi gjithashtu një listë me punime nëntokësore, që sollën sipas saj zëvendësimin e dy palankolave me dy pilota në strukturat mbajtëse të projektit.

Beteja për vlerat arkeologjike

Deri në momentin që nisën punimet, sheshi para portit ndahej nga kryqëzimi rrugor në katër pjesë të gjelbëruara, që bashkonin rrugët “Egnatia” dhe “Taulantia”, ndërsa bulevardi me emrin “Epidamn” - që nis pranë bashkisë, i drejtohej hyrjes kryesore të portit më të madh të vendit.

Në pak muaj, gjithçka në këtë territor ndryshoi dhe vendin e pemëve dhe të barit e zuri betoni. Torra mesjetare sot ndien peshën vizive të “Velierës” dhe ka marrë pamjen e një guri shahu, njëlloj si dhe ish-hotel “Vollga” apo muret e kalasë.

Prej vitesh në një betejë ligjore me bashkinë e qytetit dhe me vetë ndërtuesit, përfaqësuesit e shoqërisë civile kanë depozituar përsëri një tjetër kërkesë që synon prishjen e plotë të ngrehinës “Veliera”. Ditët e fundit, ata arritën të bindnin Gjykatën e Apelit Durrës për rifillimin e hetimeve mbi zbatimin e projektit.

Teuta Kalakula, sekretare e grupimit “Për mbrojtjen e vlerave arkeologjike të Durrësit”, tha se kanë kërkuar rikthimin e zonës së punimeve në gjendjen e parë.

"Ne besojmë se vlerat e trashëgimisë arkeologjike antike dhe mesjetare duhet t’u rikthehen qytetarëve", tha Kalakula për Median Amfora.

Përfaqësuesit e shoqërisë civile kanë depozituar përsëri një tjetër kërkesë që synon prishjen e plotë të ngrehinës “Veliera” edhe pse ngritja përfundimtare e saj duket ende larg.

"Kjo masë betoni është një vepër pa frut që asgjësoi një kulturë 3000 vjeçare, e gjitha në zonën ligjërisht të mbrojtur arkeologjike A", tha për Median Amfora Sazan Guri, përfaqësues në gjykatë i shoqërisë civile.

"Ne kërkojmë rihetimin e çështjes në Gjykatën e Apelit dhe presim një vendim që urdhëron prishjen e kësaj 'monstre', që u ndërtua me kosto marramendëse," shtoi Guri, duke theksuar se kërkesa e shoqërisë civile do të mbrohej në gjykatë nga tre arkeologë në rolin e ekspertëve.

Njëri prej ekspertëve është arkeologu veteran i Durrësit, Fatos Tartari, i cili tha se ishte i gatshëm të dëshmonte në gjykatë për dëmet që iu shkaktuan arkeologjisë nga realizimi i këtij projekti.

Duke folur edhe për projektet e tjerë në sheshet e qytetit antik, Tartari tha se tashmë Durrësi i ka humbur pikat e tij të referimit.

"Sheshi i gjelbëruar dhe funksional para portit u zëvendësua me një 'përbindësh'", tha Tartari.

Përballë njëri-tjetrit, në pozicione krejtësisht të ndryshme lidhur me të ardhmen e projektit "Veliera", palët do të përballen për të gjashtën herë në gjykatë.

_________

Media Amfora fton herë pas here të apasionuarit dhe të gjithë qytetarët që të raportojnë mbi raste konkrete që lidhen me trashëgiminë kulturore dhe arkeologjinë, duke dhënë informacione apo plotësuar pyetësorët që publikohen në faqe. Klikoni KËTU dhe ndiqni lajmet tona rreth raportimeve tuaja apo plotësoni pyetësorët që ne publikojmë për “Raportimin e Qytetarëve të Angazhuar”.

Foto në krye: Foto e sheshit në ndërtim, nëntor 2021. Foto: Media Amfora.

The post Durrësi po e paguan dyfish projektin e padëshiruar “Veliera” first appeared on Amfora.

“Kur dola në pension çdo ditë takohesha me shokë e miq nën hijet e pemëve të lulishtes përballë prefekturës”, thotë Surjai, i cili ka shumë vërejtje për rikonstruksionin e sheshit “Liria”, në qendër të qytetit.

“Në verë nuk dal në shesh se të mbyt vapa, kurse në dimër më trembin pllakat ku mund të pengohesh dhe të thyesh qafën”, shton me mllef 77-vjeçari.

Pensionisti durrsak nuk është i vetmi që shprehet negativisht për projektin e zbatuar në sheshin qendror të qytetit, më i madhi nga përmasat në të gjithë territorin e tij.

Dëmtimet që iu bënë objekteve arkeologjike gjatë punimeve fillestare tek sheshi në ndërtim “Veliera”, betonizimi i tepërt, projekti i panevojshëm dhe dëmtimi i imazhit pranë hyrjes historike të portit më të madh të vendit janë disa nga vërejtjet madhore për objektin e pambaruar, që ka zënë vend shumë pranë shëtitores bregdetare.

Qytetarët shprehen se sheshi “Liria” dhe ai pranë godinave të drejtorisë së portit detar ishin dy nga hapësirat tradicionale publike në shërbim të banorëve dhe që lidheshin me hijeshi nga Rruga Tregtare.

“Ato janë krijuar në vitet 1930, atëherë kur në Durrës lulëzoi tregtia me vendet fqinje – rikthehet në bisedë Surjai, i cili nuk e pranon edhe tani shkatërrimin e lulishteve të dikurshme apo largimin pa adresë të shatërvanit që ndodhej përballë bashkisë.

Edhe sheshet e tjerë në qytet nuk kanë patur fat më të mirë. Ndërhyrjet e projekteve të realizuara me paratë e taksapaguesve durrsakë i kanë lënë të pakënaqur qytetarët.

Sipas qytetarëve krijimi i një stacioni autobuzësh në të njëjtin vend me hapësirën hyrëse të stacionit hekurudhor krijoi më shumë konfuzion në trafikun e mjeteve interurbane.

“Këtu mbërrijnë dhe nisen çdo ditë autobuzët dhe fugonët e linjave të jugut dhe të veriut, madje edhe autobuzët që mbërrijnë me traget nga Bari apo Ankona (Itali), tha për Median Amfora, Lumir Bekteshi, shofer i njërit prej mjeteve që udhëton dy herë në ditë drejt Beratit.

Sipas tij ky shesh mbetet një zgjidhje e përkohshme përballë rritjes së kërkesës së udhëtarëve për transportin ndërqytetas.

Ndërsa në hapësirën përballë stacionit, nivelet e ndryshme të volumeve të betonit dhe pllakave prej mermeri nuk mundën ta zëvëndësojnë sharmin e mozaikut me shatërvan, që ishte instaluar aty në vitet 1980.

Projekti i fundit që u realizua në fillim të viteve 2010 nuk e respektoi punën e arkitektëve dhe artistëve që kishin kontribuar për realizimin e një hapësire plot dritë dhe me lehtësi lëvizjeje.

Ndryshimeve shumëmilionëshe nuk i shpëtoi as lulishtja para pallateve në hyrje të Durrësit, në të njëjtën zonë të qytetit bregdetar.

Numri i pafund i kafeneve që u ngritën menjëherë pas përfundimit të punimeve rindërtuese i sfumoi shumë shpejt hapësirat publike, të cilat duhet tu shërbenin fëmijëve dhe të moshuarve.

“Menduam se do të shtohej gjelbërimi dhe sheshet për lodrat e fëmijëve, por nuk ndodhi kështu – dëshmon për Median Amfora, Fatime Shehu, një zonjë e moshuar, e cila kujdeset çdo ditë për dy mbesat e saj dhe që i duhet të paguajë për këndin e lodrave pranë njërit prej bar-kafeve pranë pallatit ku banon.

Shumë pranë qendrës, sheshi që krijonte lulishtja e dikurshme “1 Maj”, një nga vendet e preferuara të zbavitjes për qytetarët nuk mundi të legalizohej asnjëherë si i tillë.

Zbulimet e mrekullueshme arkeologjike të një lagjeje antike u betonuan duke i hapur rrugë një kompleksi pallatesh, një nga të shumtët e ndërtuar në qytet pas viteve 2000.

Edhe këtu çimento dhe zhavorri shërbyen për të mbuluar një nga kapitujt e rëndësishëm të jetës së qytetit antik.

_________

Media Amfora fton herë pas here të apasionuarit dhe të gjithë qytetarët që të raportojnë mbi raste konkrete që lidhen me trashëgiminë kulturore dhe arkeologjinë, duke dhënë informacione apo plotësuar pyetësorët që publikohen në faqe. Klikoni KËTU dhe ndiqni lajmet tona rreth raportimeve tuaja apo plotësoni pyetësorët që ne publikojmë për “Raportimin e Qytetarëve të Angazhuar”.

Foto në krye: Shëtitorja Taulantia, e rikonstruktuar së fundmi në qytetin e Durrësit. Foto Media Amfora

The post Transformimi i shesheve publike në Durrës lë të pakënaqur qytetarët first appeared on Amfora.

Aktivistja Livia Kreko, banore e zonës, përgjatë vitit 2020 ndërmori fushatën “Qytete të sigurta për gratë dhe vajzat”, që u mbështet nga Lëviz Albania, një projekt i Agjencisë Zvicerane për Zhvillim dhe Bashkëpunim, SDC.

Pas dorëzimit të një peticionit dhe shfaqjes të një serie video-dokumentarësh në muajin dhjetor të vitit 2020, Bashkia Durrës ndërhyri në rrugën “Mujo Ulqinaku”, duke zëvendësuar llambat e vjetra të amortizuara me “llamba LED”, në të gjithë segmentin rrugor.

Përveç ndriçimit, kryqëzimi në zonën e Stadiumit për herë të parë është pajisur edhe me sistem semafori dhe me sinjalistikë horizontale e vertikale.

Shqetësimi i banorëve u paraqit përmes 2 video-dokumentarëve të përgatitur nga media Amfora Production. Video-dokumentari i parë paraqiti dëshmi eksluzive mbi ngacmimet dhe sulmet seksuale që nxiten nga mungesa e ndriçimit në Zonën e Stadiumit në Durrës.

Ai pasqyroi edhe të dhënat e mbledhura nga anketimi i zhvilluar me gjimnazistët e disa prej shkollave të mesme në zonë, që raportojnë përjetimet në rrugët e lëna në terr nga Bashkia Durrës.

Ndërsa video-dokumentari i dytë analizoi punët publike, duke zbuluar fakte ekskluzive që lidhen me ndryshimin e destinacionit të fondit për ndriçimin dhe abuzime me paratë publike, në projekte të caktuara që lidhen me infrastrukturën.

Sulmet dhe ngacmimet seksuale u ilustruan përmes të dhënave të marra nga policia dhe prokuroria, që sipas njohësve të fushës janë fenomene që nxiten edhe nga mungesa e ndriçimit. Gjithashtu banorët dëshmuan se si pasojë e mungesës së ndriçimit kanë rënë pre e ngjarjeve kriminale.

Bashkia Durrës pas reflektimit mbi problematikën përveç investimit në rrugën “Mujo Ulqinaku”, në miratimin e buxhetit të vitit 2021-2023 ka përfshirë investime në dy rrugë që përshkojnë zonën e stadiumit dhe prekin lagjet numër 12 dhe numër 16, konkretisht rrugët, “Hysen Myshketa” dhe “Abaz Çelkupa”, me vlerë totale 29.240.000 lekë. Koha e planifikuar për shpalljen e procedurës së prokurimit publik është muaji korrik dhe shtator 2021.

______

*Foto në krye: Foto krahasuese e rrugës “Mujo Ulqinaku”, përpara dhe pas vendosjes së ndriçuesve të rinj. Foto: Amfora Production.

The post Pas advokimit qytetar dhe mediatik, Bashkia Durrës rikthen ndriçimin publik në zonën e stadiumit first appeared on Amfora.

*Struktura arkeologjike dolën në dritë gjatë punimeve të Ujësjellës Kanalizimeve Durrës (UKD) pranë prefekturës së qytetit, më 5 shkurt. Strukturat e evidentuara nga arkeologët janë identifikuar si të palëvizshme nga vendi.

Sipas arkeologes Brikena Shkodra-Rrugia, zbulimi i strukturave në 3 metra thellësi dhe nga materiali i pranishëm në to, datojnë përafërsisht në periudhën e Antikitetit të Vonë, rreth shekullit të V të Erës Sonë. Zbulimi që arkeologët e shohin me shumë interes për njohjen e kontekstit historik të zonës ka ekspozuar edhe një dysheme të shtruar me mermer, por që është dëmtuar gjatë periudhës së përdorimit, me gjasë nga një goditje e fortë.

“Paraprakisht është konstatuar prania e një muri që ngjason me një nishe, e cila përdorej për ekspozim skulpturash në një monument publik ose vendosje sarkofagësh në një monument religjioz, megjithatë jemi ende herët për ta përcaktuar”, shpjegoi për Portën Vendore arkeologia Brikena Shkodra-Rrugia, nga Instituti i Arkeologjisë.

Strukturat arkeologjike u pikasën rastësisht gjatë gërmimeve të UKD-së. “Ne u njoftuam nga ujësjellësi për zbulimin dhe menjëherë u pezulluan punimet. Njoftuam Institutin Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore dhe një ditë më pas ata sollën 2 arkeologë që dokumentuan zbulimin për ta përcjellë për vlerësim”, shpjegoi për Portën Vendore, Alban Ramohitaj, drejtor i Qendrës Muzeore Durrës.

Këshilli Kombëtar i Arkeologjisë pritet të vlerësojë rastin dhe mënyrën se si do trajtohet zbulimi, nëse do të vijohet me gërmim arkeologjik për të dokumentuar plotësisht strukturat e zbuluara dhe mënyrën se si do të konservohen ato.

Vitet e fundit tre investime me vlerë mbi 50 milionë euro kanë prekur të gjithë territorin e Bashkisë Durrës, duke hapur kanale në rrethinat e qytetit dhe në zonat urbane me risk të lartë arkeologjik. Zyrtarisht për punimet e ndërtimit të rrjetit të ri të ujësjellësit dhe kanalizimeve janë nënshkruar kontrata monitorimi arkeologjik, por më herët Porta Vendore në një hulumtim njëvjeçar në disa raste ka konstatuar mungesën e arkeologëve që duhej të mbikëqyrnin punimet.

Në kuadër të këtij hulumtimi më herët arkeologu Neritan Ceka e vendosi theksin tek rëndësia e monitorimit nga arkeologët të terrenit ku kryhen punimet nëntokësore. “Ajo që po ndodh në Durrës, ku punimet e infrastrukturës prekin shtresat arkeologjike në mungesë të monitorimit nga arkeologët, është ajo që ndodhi edhe në Pazarin e Gjirokastrës”, krahasoi Ceka.

Arkeologët e qytetit të Durrësit shprehen entuziastë për zbulimin e bërë rastësisht gjatë punimeve të ujësjellësit dhe shprehen se është me rëndësi të realizohet dokumentimi i plotë i tij, me qëllim njohjen e kontekstit të ndërtimit dhe funksionit të strukturave.

Zona është e njohur për praninë e monumenteve të antikitetit. Pranë hyrjes së bibliotekës së qytetit, në thellësinë 3 metër gjendet një mozaik antik. “Në krejt sipërfaqen janë përdorur kubikët e vegjël dyngjyrësh bardhë e zi, prej guri gëlqeror”, shkruan arkeologu Fatos Tartari, në librin e tij “Përmbledhje artikujsh e studimesh”, botuar në vitin 2008.

Arkeologët kanë zbuluar në të shkuarën gjurmë të monumenteve të kultit në zonë. Sipas tyre, mendohet se në zonën ku doli zbulimi arkeologjik gjatë punës së ujësjellësit, të jenë ngritur më herët një katedrale katolike dhe një ortodokse. Katedralja katolike mendohet se i përket Antikitetit të Vonë, rreth shekullit V dhe ajo është rindërtuar në mesjetë, rreth shekullit X. Arkeologët dyshojnë se zbulimi i ri arkeologjik mund të lidhet me pjesë të këtyre monumenteve të kultit.

*SHËNIM: Ky shkrim është publikuar nga autori më datë 13 shkurt në median Portavendore.al dhe po ripublikohet këtu në përputhje me “politikat e ripublikimit” të Portës Vendore.

The post Zbulim i ri arkeologjik në Durrës, gjatë punimeve të ujësjellësit first appeared on Amfora.

Autor: Geri Emiri | BIRN | Durrës

Ora shënon 12 e paradites dhe rrezet e diellit shkëlqejnë në sheshin “Liria” të shtruar me pllaka prej mermeri, një hapësirë publike drejtkëndore që kufizohet nga një anë nga teatri “Aleksandër Moisiu” dhe në anën tjetër nga bashkia e qytetit të Durrësit.

“Tani që është diell këtu nuk ulesh dot sepse është shumë nxehtë, shumë vapë, betoni nxjerr avull,” ankohet Griselda Kape, një gjimnaziste që sapo ka mbaruar një aktivitet ndërgjegjësues për uljen e ndotjes nga shkarkimi i gazrave të makinave. “Në dimër, sidomos pas shirave duhet të kesh shumë kujdes se rrëshqet,” shtoi ajo.

Rritja e nivelit duke ndërtuar një platformë të madhe prej betoni, ndërtimi i shatërvanëve të rinj, gjelbërimi me palma, bllokimi i qarkullimit të automjeteve dhe një instilacion prej inoksi, i dhanë në vitin 2014 një imazh të ri sheshit “Liria’ në qendër të Durrësit.

Ndërkohë, në fund të rrugës Tregtare që lidh sheshin ‘Liria’ me hyrjen e portit, një tjetër shesh është në proces transformimi rrënjësor nëpërmjet projektit ‘Veliera’ – një nënkalim me një velë të madhe prej betoni.

Përdorimi masiv i betonit në dy sheshet e reja të qytetit bregdetar nuk ka gjetur mirëkuptimin e qytetarëve të Durrësit, ndërkohë që ndërhyrja pa kriter në shtresat arkeologjike të qytetit antik ka gjeneruar kontestime dhe protesta nga arkeologët dhe shoqëria civile .

Kritika ndaj projekteve të Rilindjes Urbane kanë ardhur edhe nga urbanistët, të cilët shqetësohen se ridimensionimi i rrugëve nuk ka vendosur harmonitë e duhura midis hapësirave të këmbësorëve dhe lëvizjes së automjeteve – përfshirë mjetet e transportit publik.

Bashkia e Durrësit ka qenë një nga përfituesit më të mëdhenj të programit të Rilindjes Urbane të financuar nga qeveria nëpërmjet Fondit të Zhvillimit të Rajoneve. Nga viti 2014 deri në vitin 2017, kjo bashki ka marrë më shumë se 22.4 milionë euro nëpërmjet 29 projekteve .

Në vitin 2008, bashkia e Durrësit ideoi projektin për rivitalizimin e sheshit ‘Liria’ dhe hapi një konkurs ndërkombëtar, duke ftuar studiot arkitekturore të sillnin propozimet e tyre. 36 studiot konkurruese paraqitën përpara një jurie ndërkombëtare të ngritur nga bashkia projektet e tyre, ku u përzgjodhën për në fazën finale 5 prej tyre, ndërkohë fitues u shpall projekti i studios italiane “Michele Cro” – i vetmi projekt që nuk e integronte në sheshin e rij shatërvanin e ndërtuar nga arkitekt Kristo Sotiri.

Shatërvani 80 vjeçar që konsiderohej si pjesë e memories kolektive dhe “busulla” e takimeve midis qytetarëve, nisi një valë protestash që kërkonin integrimin e tij me projektin. Këshilli Kombëtar i Restaurimeve i kërkoi bashkisë në atë kohë rishikimin e projektit për qendrën e qytetit, duke përfshirë në të edhe shatërvanin e ndërtuar në vitin 1928. Për mos largimin e shatërvanit u mblodhën rreth 5000 firma qytetarësh; megjithatë, projekti nuk pësoi modifikime.

Në studimin prej 300 faqesh për transformimin e sheshit, që BIRN disponon, rezulton se projekti fitues parashikonte tre faza, nga të cilat deri më tani janë realizuar dy dhe e treta, lidhur me “Zonën Arkeologjike”, që përbën fazën tretë, nuk duket se ka marrë dritë jeshile. Forumi Bizantin, si një lidhje me vijimin e sheshit, parashikohej që të kthehej në një park arkeologjik të vogël në natyrë dhe tre lulishte të vogla aty rrotull pritej që të gjelbëroheshin.

Faza e parë e projektit përfundoi në vitin 2011 dhe sipas një përgjigjeje të bashkisë Durrës, ajo kushtoi rreth 100 milionë lekë. Punimet u kryen nga kompania “Gjikuria”. Në këtë fazë projekti solli ndërtimin e shkallareve që lidhen me xhaminë e qytetit si dhe galerinë e arteve. Konflikti bashki e majtë dhe qeveri e djathtë gjeneroi akuza për mosdhënie financimi dhe u paraqit si arsye për ndërprerjen e punimeve.

Ndërsa faza e dytë e projektit u realizua në vitin 2014 nga kompania “Everest” dhe ka kushtuar 155 milionë lekë, financim i mundësuar në kuadër të “Rilindjes Urbane” nga Komiteti i Zhvillimit të Rajoneve. Bashkia nga buxheti i saj financoi një instalacion artistik prej inoksi që iu shtua sheshit me vlerë 14 milion lekë.

Sheshi që deri më tani ka kapur një faturë prej 2.2 milionë eurosh. Sipas Drejtorisë së Shërbimeve në bashkinë Durrës, “ka mbaruar zbatimin e tij sipas projekteve të tenderuara”.

Megjithatë, përballë hyrjes së ndërtesës së bashkisë Durrës, një rrethim paralajmëron për punime të reja dhe një trekëndësh metalik ngrihet mbi pusin e zbuluar gjatë punimeve për ndërtimin e sheshit të ri. Ai i përket periudhës osmane dhe haset në dokumentet që datojnë që nga viti 1570. Sipërfaqja prej xhami që mbulon pusin është thërrmuar në brendësi dhe me sa duket rrezikon të thyhet. Bimësia ka bërë të vetën dhe pusi tani më shumë duket si një gropë, se sa një zbulim arkeologjik.

Projekti i ri “Veliera”, ngjashëm me sheshin Liria solli ndërtimin e një platforme gjigante prej betoni. Punimet për ndërtimin e sheshit “Veliera” filluan në shkurt 2017. Projekti me vlerë 4.6 milionë euro, fituar nga kompanitë “Fusha dhe Everest”, vijon të jetë pjesërisht kantier ndërtimi, duke pritur montimin e tendës prej betoni, që do të krijojë imazhin e velës.

“Pjesa ku kalojnë makinat poshtë më duket e lezetshme, por kushdo që do të vinte këtu, do të mbante mend atë pjesën që ka qenë e shtruar me guralecë, përbri Torrës Veneciane, ndërsa tani ajo është bërë komplet beton dhe ka mbetur vetëm Torra si antike në mes,” ankohet  Sonja Bejko, një banore e qytetit bregdetar.

Ngjashëm me projektin e rivitalizimit të sheshit ‘Liria’ edhe projekti ‘Veliera’ është kontrovers dhe ka prodhuar reagime të forta në komunitet për shkak të ndërhyrjes në shtresat arkeologjike. Niveli  i reagimit publik për ndërtimin e Velierës ishte në një shkallë më të lartë se për shatërvanin e Kristo Sotirit në sheshin ‘Liria.’ Bashkia u padit në gjykatë dhe në përpjekje për të shpëtuar projektin, ajo pranoi që ta modifikonte për të ruajtur strukturat arkeologjike dhe për t’i ekspozuar me xham.

BIRN zbuloi se rifillimi i punimeve në mars të këtij viti, pas vendimit të gjykatës u krye pa monitorim arkeologjik, duke sjellë shkatërrimin e pjesshëm të ndërtesës së periudhës osmane, që u përdor një shekull më parë si konak për Princ Vidin. Vetëm një pjesë e vogël e ndërtesës ka mbetur e ekspozuar nën disa rrathë xhami, mbushur me bulëza uji. Një fat të ngjashëm patën edhe zbulimet që i përkasin periudhës romake.

Lidhur me vonesat e zbatimit të projektit, Drejtoria e Shërbimeve në bashkinë Durrës sqaroi se ato kanë ardhur si pasojë e proceseve gjyqësore që kanë sfiduar zbatimin e projektit.

“Me mbylljen e tyre po vijon dhe mbyllja e zbatimit,” tha bashkia. “Gjetjet arkeologjike janë ruajtur sipas një projekti të miratuar nga Ministria e Kulturës,” shoi ajo.

Përveç kontestimeve për shkak të materialeve të përdorura dhe shembjes së shatërvanit, rivitalizimi i sheshit ‘Liria’ solli dhe ngushtimin e rrugëve automobilistike që e përshkojnë në dy anët dhe rriti hapësirën në formë pedonale. Sheshi Veliera gjithashtu ngushtoi rrugën që lidh Bulevardin Epidamn me shëtitoren Taulantia, duke synuar krijimin e hapësirave dedikuar këmbësorëve.

Megjithatë, ngritja në lartësi e këtyre investimeve publike dhe ngushtimi i hapësirës së automjeteve në mënyrë të ndjeshme kundrejt këmbësorëve, duket se nuk po shkon në harmoni me planifikimin urban, pasi transformimi i të dyja shesheve solli eliminimin e hapësirave dedikuar ndalimit të autobusëve dhe shërbimit taksi.

“Pra të parkosh, ndalosh, shkëmbehesh me kryqëzime rrugore apo të arrish aksesin e shpejtë me stacione të transportit urban. Të gjitha këto veti, infrastruktura urbane e projektit Veliera nuk i përmbush,” shpjegoi për BIRN Artan Kacani, lektor për planifikimin e territorit.

“Arkitektët që nga antikiteti na mësojnë se vendtakimet, agorat, apo edhe teatrot ishin të lugëta. Kjo për të përfshirë sa më shumë pjesëmarrës. Mund të përmbledhim se Veliera në format konike, të mysët, mund të klasifikohet si një vepër monumentale dhe e largët për këmbësorët, në mos përjashtuese për disa kategori,” përfundoi ai.

*SHËNIM: Ky shkrim është publikuar nga autori më datë 26 shtator 2019 në median Reporter.al dhe po ripublikohet këtu në përputhje me “politikat e ripublikimit” të BIRN Albania.

The post ‘Rilindja Urbane’ betonizoi memorien kolektive të Durrësit first appeared on Amfora.

Në qytetin e Durrësit prej vitesh vijon zbatimi i projektit për ndërtimin e rrjetit të ri të furnizimit me ujë dhe rrjetit të kanalizimeve të ujërave të ndotur, duke ndërtuar linjat kryesore. Së fundmi, Ujësjellës Kanalizime Durrës (UKD) ka nisur pastrimin e kolektorit që mbledh ujërat e ndotura nga lagjet kryesore të qytetit. Porta Vendore ka ndërmarr një vëzhgim 1 vjeçar për të kuptuar më shumë se sa po mbrohet trashëgimia kulturore në Durrës, e cila është në rrezik nga ky projekt.

Tre investimet me vlerë rreth 35 milionë euro kanë prekur të gjithë territorin e Bashkisë Durrës, duke hapur kanale në rrethinat e qytetit dhe “në zemër” të zonës arkeologjike. Zyrtarisht për punimet e ndërtimit të rrjetit të ri të ujësjellësit dhe kanalizimeve, janë nënshkruar kontrata monitorimi arkeologjik, por Porta Vendore në një vëzhgim njëvjeçar në disa raste ka konstatuar mungesën e arkeologëve që duhej të mbikëqyrnin punimet.

Pastrimi i rrjetit ekzistues të kanalizimeve të ujërave të ndotura, po realizohet pa kontratë për survejimin nga arkeologët dhe si pasojë janë prekur shtresa kulturore e kanë dalë në dritë objekte arkeologjike, që sipas interpretimit të arkeologut Neritan Ceka, i përkasin shekujve IV-VI të Erës Sonë.

Institucionet e Kulturës konstatuan përgjatë këtij viti se punimet e paautorizuara nga Ujësjellës Kanalizime Durrës prekën shtresa arkeologjike, si qeramikë, fragmente kockash dhe karboni, duke kërkuar pezullimin e menjëhershëm të punimeve.

Ndërtimi i kanalizimeve dhe pikëpyetjet mbi monitorimin arkeologjik

Ujësjellës Kanalizime Durrës (UKD) në një përgjigje për Portën Vendore, sqaron se investimet që po realizohen aktualisht në Durrës janë pjesë e projektit [kredisë] së Bankës Botërore (BB), sipas marrëveshjes së nënshkruar në muajin nëntor të vitit 2013, midis qeverisë qendrore dhe BB.

Projekti përfshin ndërtimin e ujësjellësit të ri dhe ndërtimin e një kolektori kryesor për ujërat e ndotura (“zeza”) në qytetin e Durrësit, ku Ujësjellësi Durrës ndjek zbatimin e punimeve.

Gërmimet po prekin sot nëntokën në të gjithë territorin e Bashkisë Durrës në disa metra thellësi. Paraprakisht Agjencia Kombëtare e Ujësjellës Kanalizimeve (AKUK) ka lidhur aktmarrëveshje trepalëshe midis saj, Agjencisë së Shërbimit Arkeologjik (ASHA) dhe subjektit privat të licencuar në arkeologji, “AD Star” sh.p.k.

AKUK njoftoi se punimet me vlerë rreth 5.4 milionë euro nisën më datë 28 shtator 2017. Këshilli Kombëtar i Arkeologjisë, që “jep dritën jeshile” për projektet që prekin nëntokën, vetëm pasi të përmbushen detyrimet ligjore për mbrojtjen e arkeologjisë dha vendim një muaj më pas, më 25 tetor, ku kërkoi ndjekjen ditore të punimeve nga arkeologët privatë.

Punimet sipas AKUK po kryhen nga kontraktori “2T” sh.p.k. Në segmentin pranë bregdetit të Vollgës, në lagjen numër 1, nga një vëzhgim i Portës Vendore në muajin janar 2018, në terren nuk rezultoi të kishte arkeologë që duhej të mbikëqyrnin punimet sipas marrëveshjes ligjore.

Arkeologu Neritan Ceka vendos theksin te rëndësia e monitorimit nga arkeologët e terrenit ku kryhen punimet nëntokësore. “Ajo që po ndodh në Durrës, ku punimet e infrastrukturës prekin shtresat arkeologjike në mungesë të monitorimit nga arkeologët, është ajo që ndodhi edhe në Pazarin e Gjirokastrës”, shpjegon Ceka.

Sipas AKUK-së dhe Ujësjellësit të Durrësit, punimet janë konform ligjit dhe po monitorohen nga arkeologët. Porta Vendore realizoi disa vëzhgime të tjera në lagje të ndryshme të qytetit, ku rezultoi se në terren mungonin arkeologët privatë që duhej të mbikëqyrnin punimet.

Konkretisht, më datë 25 janar të këtij viti, nga vëzhgimi i punimeve që po kryheshin nga kompania “2 T” sh.p.k, pranë stacionit të trenit, pasi u pyetën edhe punëtorët e kompanisë, nuk kishte arkeolog që monitoronte gërmimet nëntokësore me ekskavator. Kështu, Porta Vendore iu drejtua me një kërkesë për koment kompanisë (“2 T”) që po kryente punimet, nëse ka pasur monitorim arkeologjik, por që prej muajit shkurt e deri më tani, nuk u kthye asnjë përgjigje.

Po ashtu një kërkesë për koment iu dërgua me email subjektit privat të licencuar në arkeologji, “AD Star” sh.p.k., që duhej të mbikëqyrte me arkeologë këto punime, por deri në momentin e publikimit të këtij shkrimi, nuk u kthye përgjigje.

Përgjegjësia për të mbikëqyrur punimet sipas ligjit i takon edhe Agjencisë së Shërbimit Arkeologjik dhe Drejtorisë së Kulturës Durrës, që në përgjigjet e tyre pretendojnë se e kanë realizuar.

Arkeologu Neritan Ceka e shpjegon rastin si të përsëritur, pasi kështu ka ndodhur edhe në të kaluarën.

Pastrimi i kanalizimeve, zbulohen objekte por mungojnë arkeologët

Po ashtu, Ujësjellës Kanalizime Durrës me një investim prej rreth 60 mijë euro pa TVSH, ka nisur punimet për pastrimin e kolektorit qendror të kanalizimeve të qytetit, që do të zgjasin një vit.

Punimet nisën në shtator të vitit 2018 në lagjen numër 4, 11 dhe aktualisht po punohet pranë lagjes numër 18. Drejtori i Ujësjellës Kanalizime Durrës, Spartak Kovaçi, u shpreh për mediat më 13 prill se; “Të njëjtën punë që bëmë në rrugën “Egnatia”, do të vazhdojmë ta bëjmë në të gjitha rrugët e qytetit, do vazhdojmë të pastrojmë kolektorin e ujërave të shiut dhe ujërave të zeza”.

Punimet për pastrimin e kolektorit ekzistues janë afruar në zona me potencial të lartë arkeologjik, referuar zbulimeve të mëhershme. Punimet pranë ish-Lulishtes “1 maji”, në lagjen numër 11, nxorën në dritë objekte arkeologjike dhe në mungesë të arkeologëve punimet vijuan pa u kujdesur për dokumentimin dhe marrjen e objekteve të dala në dritë.

UKD në përgjigje të një kërkese për të drejtë informimi, sqaron se; “Nuk është lidhur aktmarrëveshje me Shërbimin Arkeologjik sepse bëhet fjalë për zhbllokim kanali ekzistues dhe jo për punime të reja”.

Përveç zhbllokimit të kanalit, UKD ka ndërtuar edhe puseta të reja, të cilat janë zgjeruar në një sipërfaqe të re. Nga vëzhgimi në terren rezultoi se pjesë qeramike dolën në dritë nga punimet që vijuan edhe përgjatë orëve të natës, pa monitorim arkeologjik.

“Objekti që duket në foto është një fund amfore romake, që dëshmon se kanali ka prekur shtresën kulturore të shek. IV-VI, të Erës Sonë”, interpretoi arkeologu Neritan Ceka, fotot që Porta Vendore i vendosi në dispozicion.

Edhe Drejtoria Rajonale e Kulturës Kombëtare Durrës (DRKK) dhe Agjencia e Shërbimit Arkeologjik (ASHA), rezulton se në një rast kanë evidentuar punime të paautorizuara nga ana arkeologjike.

Në procesverbalet që Porta Vendore mori nga DRKK Durrës, rezulton se më datë 30 janar të këtij viti, në lagjen numër 3 të qytetit, pranë Poliklinikës Qendrore, arkeologët e DRKK-së konstatuan se; “…po kryhen punime për zëvendësimin e një tubi uji nga UKD. Është hapur një kanal gjatësor rreth 800 m, me thellësi rreth 70 cm”.

Pasi DRKK ka kërkuar ndërprerjen e punimeve, pasi nuk kishte vendim arkeologjik dhe nuk kishte arkeologë që po i mbikëqyrnin punimet, dy ditë më pas në terren mbërrijnë edhe specialistët e Agjencisë së Shërbimit Arkeologjik (ASHA).

Në procesverbalin me që mban datën 1 shkurt, ku përsëri përfaqësues të ujësjellësit nuk ishin të pranishëm, arkeologët konstatuan se pjesa më e madhe e kanalit ishte mbushur me çakëll, por skajet e gërmimit që nuk ishin mbuluar ende, dhanë informacion për dëmtime arkeologjike.

“…nën këtë lartësi (shtresa e asfaltit) shfaqen shtresa arkeologjike. Janë shumë të qarta në profil fragmente të shumta tjegullash dhe qeramike. Gjithashtu u vërejtën fragmente të ndryshme kockash dhe karboni”, shkruhet në raportin e firmosur nga specialistët e ASHA-s dhe të DRKK Durrës. Ata kërkuan pezullimin e punimeve deri sa Këshilli Kombëtar i Arkeologjisë të merrte një vendim për rastin.

Ujësjellësi i ri dhe punimet pranë monumenteve

Projekti i tretë që prek nëntokën e Durrësit dhe lidhet me investimet në rrjetin e ujësjellësit dhe kanalizimeve, është ndërtimi i rrjetit të ri të furnizimit me ujë të Durrësit, që lidhet me ndërtimin e stacionit të pompimit në burimin e ujit në Mat, linjën e dërgimit dhe rezervuarët pranë zonës urbane.

Në përgjigjen e Agjencisë Kombëtare të Ujësjellës Kanalizimeve (AKUK), shkruhet se projekti ka vlerë 31.6 milionë euro dhe se investimi ka nisur më 25 shkurt të vitit 2016. Porta Vendore evidentoi nga vëzhgimi i saj se punimet për shtrimin e rrjetit të tubacioneve, më datë 22 qershor 2018 ishin afruar në fshatin Rrushkull.

Por marrëveshja arkeologjike, për vëzhgimin sipërfaqësor, sondazhet arkeologjike duket se është përqendruar vetëm në qytet dhe rrethinat pranë tij. Institucionet e kulturës për projektin që sipas AKUK ka nisur në vitin 2016, kanë marrë kërkesë zyrtare vetëm në fundin e vitit 2018.

Në një vendim të datës 19 dhjetor 2018, Këshilli Kombëtar i Arkeologjisë miratoi raportin e vëzhgimit arkeologjik sipërfaqësor, përgatitur nga subjekti privat “AD Star” sh.p.k, mbi praninë ose jo mbi sipërfaqe të objekteve arkeologjike apo monumenteve të kulturës.

Subjekti realizoi 6 sondazhe arkeologjike në zonën e qytetit, Porto-Romanos, Spitallës lindore, Shkozetit, Rrashbullit dhe Arapajt, të cilat nuk rezultuan me zbulime arkeologjike, por megjithatë duket se punimet do të realizohen vetëm pak metra larg disa prej monumenteve më të rëndësishme të Durrësit.

“Më poshtë po rendisim vendgjetjet më të rëndësishme dhe më të afërta me linjat e rrjetit të ujësjellësit të Durrësit:

Afërsisht 50 m, në Jug të depos së ujit Nr. 1 është gjetur një Varrezë Helenistike;

Afërsisht 80 m, në jug, këtu është gjetur një mozaik dhe janë edhe kullat mesjetare më në jug, pjesë e fortifikimit të madh mesjetar;

Afërsisht 10-20 m, në lindje janë zbuluar forum Bizantin dhe Termat nën pallatin e kulturës;

Afërsisht 21 m, në lindje dhe në perëndim janë zbuluar banesa romake me mozaik.

Afërsisht 110 m, në veri të traktit Nr. 5 ka qenë zbuluar nekropoli arkaik helenistik.

“3 traktet e para të projektit të ujësjellësit të ri janë të pozicionuara në Zonën Arkeologjike të Riskut më të rëndësishëm, “A”. 2 trakte janë të pozicionuara në Zonën Arkeologjike “B”, ndërsa 7 traktet e tjera janë jashtë zonës arkeologjike të qytetit të Durrësit”, shpjegon raporti.

Arkeologu Neritan Ceka hedh dyshime mbi punën e institucioneve të kulturës në projektet që ndërmerren në Durrës, duke shtuar, “E gjithë kjo dëshmon për një klimë armiqësore ndaj trashëgimisë,që është dënuar me vdekje nga të gjitha qeveritë, pavarësisht nga ngjyra politike”.

*SHËNIM: Ky shkrim është publikuar nga autori më datë 31 maj 2019 në median Portavendore.al dhe po ripublikohet këtu në përputhje me “politikat e ripublikimit” të Portës Vendore.

The post Punimet për kanalizimet dhe ujësjellësin e Durrësit rrezikojnë arkeologjinë first appeared on Amfora.

Autor: Geri Emiri | BIRN | Tiranë

Punimet për ndërtimin e Velierës. Foto: Geri Emiri.

Gjykata Administrative e Apelit vendosi të enjten në dhomën e këshillimi t’i hapi rrugën përfundimit të projektit “Veliera”, duke pushuar gjykimin e çështjes dhe prishur vendimin e Gjykatës Administrative Durrës. Dispozitivi i vendimit të Apelit lë të kuptohet se ndryshe nga gjykata e Shkallës së Parë është lejuar edhe ndërtimi në zonën arkeologjike “A”, gjë që u kontestua fort prej aktivistëve të shoqërisë civile.

Një trup gjykues me relator Kastriot Selitën, anëtar Bernina Kondi dhe Enkeljeda Metaliaj (Softa) vendosi “Prishjen e vendimit nr. 71, datë 13.02.2018 të Gjykatës Administrative të Shkallës së Parë Durrës dhe pushimin e gjykimit të çështjes. 2. Shpenzimet gjyqësore në ngarkim të palës paditëse” (Dispozitivi).

Vendimi 71 i Gjykatës Administrative në Durrës pati lënë të pakënaqur të dyja palët në proces. Gjykata vendosi atëherë të bllokonte punimet në zonën arkeologjike “A” duke pranuar pjesërisht padinë, por shpalli moskopetencë për disa pika të tjera të padisë dhe po ashtu lejoi bashkinë që të vijonte punën në pjesën tjetër të projektit.

“Detyrimin e të paditurve që, në kuadër të zbatimit të projektit të rivitalizimit të sheshit publik para hyrjes së portit, Durrës, të ndalojnë kryerjen e punimeve ndërtimore në zonën arkeologjike “A” të qytetit të Durrësit, me përjashtim të punimeve që lejohen sipas nenit 2 të Vendimit nr. 237, datë 23.3.2011, të Këshillit të Ministrave”, thuhej në vendimin e Shkallës së Parë.

Sazan Guri i cili përmes “Menvgroup” ka bërë padinë kundër ndërtimit të objektit i tha BIRN në një bisedë telefonike se nuk ishte në dijeni të vendimit të Gjykatës Administrative të Apelit. Guri tha se në atë gjykatë po zhvillohej një gjyq me tjetër trup gjykues me relator Arjan Qafën, por të njëjtën padi dhe paditës, i cili ishte në vijim dhe seanca e rradhës ishte më 19 mars.

Bashkia Durrës nga ana e saj refuzoi të komentonte vendimin. Një zyrtar i saj i tha BIRN se do të prisnin zbardhjen e vendimit dhe pastaj do të reagonin.  Vendimi i të enjtes u mor në dhomë këshillimi.

Gjyqe në seri

Ky është vetëm një nga proceset gjyqësore që Shoqata “Menvgroup” si përfaqësuese e shoqërisë civile ka ngritur ndaj Bashkinë Durrës dhe kompaninë ndërtuese “Everest” sh.p.k, më 23 mars të vitit 2017, duke kërkuar ndalimin e zbatimit të projektit, si ndërtim të paligjshëm, ku ishte falsifikuar kufiri i Zonës Arkeologjike A (që nuk i lejon ndërtimet) që të ndërtonin “Velierën”, si edhe kërkuan anulimin e projektit dhe të kontratës së lidhur me kompaninë private.

Ndërkohë Guri informoi BIRN se do të bënte rekurs në Gjykatën e Lartë ndaj një vendimi  të gjykatës dhe prokurorisë së Apelit Durrës për të pushuar hetimet penale ndaj kryebashkiakut Vangjush Dako.

Prokuroria e Durrësit dhe më pas ajo e Apelit dhe gjykatat përkatëse vendosën pushimin e hetimeve për Dakon duke argumentuar se në rastin konkret nuk kishte çështje penale. Guri i tha BIRN se ai do të kërkonte prishjen e këtyre vendimeve në Gjykatën e Lartë.

Gjykata e Apelit Durrës vendosi në janar të këtij viti mospranimin e ankimit të shoqërisë civile ndaj vendimit të Gjykatës së Durrësit, që miratoi kërkesën dhe pushimin e çështjes penale nr. 236, datë 16.02.2017 të Prokurorisë së Durrësit, ndaj Bashkisë Durrës, me argumentin se; “nga hetimi i gjithanshëm dhe objektiv i çështjes penale, rezultoi se nuk jemi përpara veprave penale të ‘Shpërdorimi i Detyrës’”, shkruhet në kërkesën e prokurorisë që BIRN disponon.

BIRN gjeti se po ashtu në Gjykatën Administrative të Apelit u zhvilluan dy gjyqeve paralele një me padi të rregjistruar më 7 maj 2018 dhe një tjetër me padi me të njëjtin objekt, por me palë të paditur veç bashkisë e kompanisë “Everest Shpk” edhe Institutin e Monumenteve të Kulturës.  Sazan Guri i tha BIRN se kjo padi e rregjistruar në prill 2018, po shqyrtohej dhe seanca e rradhës ishte caktuar në 19 mars. Ai tha se kishte dijeni vetëm për këtë gjykim me relator gjykatësin Arjan Qafa.

Vendimi i  i rrëzuar Gjykatës Administrative Durrës

Gjatë zbatimit të projektit ‘Veliera” në mars 2017 me vlerë 6 milion dollarë dolën në dritë objekte arkeologjike që datojnë që nga periudha qytetare ilire dhe gjurmët e një bastioni osman, ku më vonë u ngrit konaku i Princ Vidit. Qytetarët dhe shoqëria civile protestuan për muaj me radhë kundër dëmtimit të objekteve arkeologjike.

Në mars 2017, Gjykata e Rrethit Gjyqësor Durrës vendosi “sekuestrimin preventiv,…duke mos lejuar vazhdimin e punimeve për pjesën e projektit që shtrihet në zonën A” të rriskut arkeologjik në Durrës.

Në një padi në Gjykatën Administrative Durrës shoqëria civile e përfaqësuar në këtë proces nga “Menvgroup”, Sazan Guri dhe avokatja Mirela Jorgo, kërkoi ndër të tjera shpaljen e paligjshëm të projektit, duke akuzuar se ai kishte cënuar monumente të arkeologjisë.

Një nga strukturat e zbuluara nga sondazhet arkeologjike pas nisjes së zbatimit të projektit “Veliera” u betonizua. Sipas Këshillit Kombëtar të Arkeologjisë, struktura ishte një “pilastër romak” (që shërbente për mbajtjen, përforcimin e murit) dhe një pjesë e mureve të zbuluara të bastionit osman u shpuan me sondë.

Megjithatë tre ekspertët që thirri Gjykata Administrative Durrës vlerësuan se dëmet nga projekti Veliera ishin sipas tyre të rikuperueshme dhe se ndryshimet në projekt krijojnë mundësinë e ruajtjes dhe ekspozimit të gjetjeve arkeologjike, duke i dhënë të drejtë Bashkisë së Durrësit të vijojë me ndërtimin, tashmë që ka edhe një projekt të miratuar nga Këshilli Kombëtar i Arkeologjisë dhe Këshilli Kombëtar i Restaurimeve, që muret e zbuluara të integrohen me projektin e ri.

Pas një sërë seancash në shkurt 2018 një vit pas fillimit të punimeve Gjykata Administrative Durrës vendosi ndalimin e punimeve në Zonën Arkeologjike “A”. Në vendim u cilësua me “rëndësi të madhe” të shpallë “pacënueshmërinë e objekteve arkeologjike” dhe “të ndalojnë kryerjen e punimeve ndërtimore në zonën arkeologjike A të qytetit të Durrësit”.

Gjykata rrëzoi  nga ana tjetër padinë e shoqërisë civile për bllokim tërësor të projektit me argumentin se paditësi “nuk u mbështet në një koncept të qartë rreth asaj se çfarë përbën projekt”. Gjykata shpalli moskopetencë për disa pika të padisë, përfshi akuzat për “falsifikim dokumentesh” e moszbatim të vendimit të gjykatës.

Ky vendim nuk kënaqi asnjë nga palët. Bashkia e Durrësit që pretendoi se tashmë kishte marrë masat për të ruajtur objektet arkeologjike përmes një projekti të ndryshuar njoftoi Apelimin e tij.  Apelim njoftoi atëhërë edhe organizata e shoqërisë civile që bëri padinë, duke pretenduar se pezullimi i punimeve në zonën “A” ishte i pamjaftueshëm.

Nga ana tjetër prishja e këtij vendimi nga Gjykata Administrative e Apelit këtë të enjte i lejon bashkisë dhe ndërtuesit të ndërhyjë pa kufizim në zonë, përfshi edhe zonën arkeologjike “A” e cila ishte cilësuar si e “pacënueshme” në vendimin e Shkallës së Parë.

*Foto në krye: Punimet për ndërtimin e Velierës. Foto: Geri Emiri.

*SHËNIM: Ky shkrim është publikuar nga autori më datë 22 shkurt 2019 në median Reporter.al dhe po ripublikohet këtu në përputhje me “politikat e ripublikimit” të BIRN Albania.

The post Apeli i hap rrugë ndërtimit të “Velierës” në zonën arkeologjike “A” first appeared on Amfora.