Aktiviteti u çel në orën 11:00 të paradites, ku në sheshin “Taulantia” organizatorët prezantuan skuadrat pjesëmarrëse dhe historikun e kësaj gare të rëndësishme evropiane. I gjithë sheshi u mbush me çadrat e skuadrave pjesëmarrëse ku u shpërnda informacion, produkte promovuese rreth kësaj ngjarje sportive, më e madhe e organizuar ndonjë herë në vendin tonë. 

Në orën 13:00 sportistët pjesëmarrës pedaluan një nga një dhe në grupe përmes qendrës së qytetit, për tu mbledhur të gjithë së bashku në afërsi të Plepave, ku nisi edhe zyrtarisht gara.   

184 çiklistë përshkruan një itinerar që përfundoi në kryeqytet me etapën e parë të garës, e cila u fitua nga çiklisti danez Mads Pedersen. Kjo ngjarje shënon një moment historik për vendin tonë, duke e vendosur Shqipërinë në hartën e ngjarjeve më të rëndësishme sportive ndërkombëtare.  

Veç ditës së premte kur etapa e parë përfundoi në Tiranë, më 10 maj etapa e dytë me karakter kronometri do të zhvillohet e gjitha në kryeqytet.  Giro d’Italia ka krijuar një atmosferë të jashtëzakonshme për banorët e Durrësit, por edhe turistët e huaj që kanë ardhur këto ditë në qytetin bregdetar. Kësaj gare i janë bashkuar edhe çiklistët shqiptarë. 

Ky është edicioni i 108 i këtij kompeticioni unik ndërkombëtar dhe për Shqipërinë është hera e pare që mirëpret këtë aktivitet të rëndësishëm. Ajo do të përmbyllet të dielën, më 11 maj në Vlorë, në një etapë kodrinore që përshkon bregdetin dhe zonat përreth.  

Ajo u themelua në vitin 1909, me qëllim promovimin e gazetës italiane, “La Gazzetta dello Sport”, e cila edhe sot mbetet organizatore e saj dhe fituesi i parë ishte italiani Luigi Ganna.

The post Shqipëria në zemër të “Giro d’Italia” first appeared on Amfora.

Një nga perlat më të çmuara të historisë së detarisë, ajo është një anije shkollore e Marinës Ushtarake Italiane, e ndërtuar në vitin 1930 dhe e quajtur sipas eksploratorit italian Amerigo Vespucci, nga i cili rrjedh edhe emri i kontinentit amerikan.

Familjarë, nxënës shkollash, të rinj e të reja të pasionuar pas detit dhe lundrimit kanë vizituar gjatë tre ditëve të qëndrimit anijen, duke shfaqur mjaft interes.

Me një hijeshi dhe siluetë mbresëlënëse dhe velat tradicionale, e ndërtuar në vitin 1931, kjo anije trajnuese do të vijojë një muaj më pas turin e saj të fundit të këtyre përmasave. ​Ajo nisi një tur botëror të jashtëzakonshëm që filloi më 1 korrik 2023, nga porti i Gjenovës dhe pritet të përfundojë më 10 qershor 2025. Gjatë këtij udhëtimi 20-mujor, anija viziton 5 kontinente, duke ndaluar në 30 vende dhe 35 porte të botës, e duke përshkuar mbi 46.000 milje detare. ​ 

 Ajo është kthyer edhe në një simbol të traditës detare italiane dhe një mjet diplomatik i butë, që përhap imazhin e fuqisë ushtarake italiane, nën moton e saj, “Non chi comincia ma quel che persevera” (“Jo ai që fillon, por ai që këmbëngul”).

Nisma e turit botëror të anijes “Amerigo Vespucci” dhe e turit mesdhetar lindi nga një ide e ministrit të mbrojtjes, Guido Crosetto dhe u mbështet nga Ministria e Mbrojtjes dhe 12 ministri të tjera, me qëllimin për të rrëfyer dhe ndarë përvojën ndërkombëtare të “Turit Botëror”, i cili për 20 muaj ka çuar në 30 vende të botës kulturën, historinë dhe inovacionin që e bëjnë Italinë një vend të vlerësuar në të gjithë botën.

The post Turi ndërkontinental i “Amerigo Vespucci”, simboli i kulturës detare ankorohet në Durrës first appeared on Amfora.

Ajo i përket Gjon Marka Gjonit, një prej figurave më të rëndësishme Shqipërisë së veriut gjatë gjysmës së parë të shekullit XX, që trashëgoi udhëheqjen e Mirditës nga familja e tij, duke mbajtur qëndrime pro monarkisë së mbretit Zog, deri sa emigroi me ardhjen në pushtet të komunistëve.

Banesa në formën origjinale i përkiste stilit të banesave shkodrane me çardak, të shekullit XIX, por pas tërmetit të vitit 1905, familja fisnike i kërkoi ta rikonstruktonte arkitekti i njohur shkodran, Kolë Idromeno, duke i dhënë një stil neoklasik dhe duke ndërtuar një kullë oktagonale. Ajo u ngrit mbi 5 kate dhe për kohën ishte më e larta në qytet, punimet e së cilës së bashku me rikonstruksionin përfunduan në vitin 1908. 

Në vitin 1904 Gjon Marka Gjoni u martua me Mrikën e Gjokë Pjetrit, nga fisi i Pervizëve të Kurbinit dhe së bashku patën 5 djem e 5 vajza. Me titullin Kapedan, autoriteti i tij në Mirditë pajtonte gjaqet dhe diktonte politikën e kohës.

Ai shërbeu si ministër i mbrojtjes në qeverinë jetëshkurtër të Maliq bej Bushatit, prej 12 shkurtit deri më 28 prill 1943. Më tej u emërua senator i Mbretërisë Italiane në dhjetor të vitit 1939 dhe e mbajti detyrën deri më 20 dhjetor 1944, kur dha dorëheqjen. 

Pasi rezistencën antikomuniste ia la në dorë të birit, Mark Gjon Markut, emigroi më 27 nëntor 1944 dhe ndërroi jetë nga një sëmundje më 28 prill të vitit 1966 në Itali. 

The post Kulla e Gjon Marka Gjonit, objekti kryelartë i Shkodrës first appeared on Amfora.

E ndërtuar mes viteve 1572-1574, fortesa ka shërbyer si një bastion strategjik i mbrojtjes osmane, kryesisht për të kontrolluar rrugët dhe për të parandaluar aktivitetet kryengritëse.

“U ndërtua kryesisht për të luftuar kundër fshatarëve e kryengritësve, por ajo i shërbente edhe një qëllimi tjetër, kontrollit të skelës së Ishmit, ku nxirrej kontrbandë drithi dhe bliheshin armë prej venedikasve”, shpjegohet në tabelën informuese të monumentit.

Megjithëse fortesa njihet si mesjetare, duke pasur parasysh pozicionin strategjik të zonës, aty mund të kenë ekzistuar vendbanime ose fortifikime më të hershme, përfshirë periudhën ilire dhe atë romake.

“E ndërtuar në një terren kodrinor, ku kushtet e tij kanë ndikuar deri diku në formulimin planimetrik të saj, Kalaja e Ishmit ruan tiparet e përbashkëta të ndërtimeve fortifikuese të kësaj periudhe”, shpjegohet më tej në informacionin zyrtar për monumentin.

Kalaja i shërbente vendosjes së trupave ushtarake osmane, për forcimin e administratës në këtë pikë strategjike dhe për kontrollin e territorit. Në këtë periudhë Ishmi përfshihej në Sanxhakun e Ohrit, që ishte një krahinë e mbushur me revolta fshatare dhe trazira për Perandorinë Osmane.

“Për këtë arsye një feudal i pasur i quajtur Mehmet, i cili ishte edhe vetë nga këto anë, i propozoi Portës së Lartë që të ndërtohej në Ishëm një kala, e cila do të ruante vilajetin nga kryengritësit, me kusht që t’i jepej Sanxhakut sipërmarrja për përmbledhjen e detyrimeve fiskale të shtetit”, shpjegon më tej informacioni zyrtar. 

Kalaja e Ishmit filloi të ndërtohej në verën e vitit 1572 dhe përfundoi së ndërtuari në fillim të vitit 1574. Përpara hyrjes kryesore të kalasë që prej shkurtit të vitit 2006 gjendet varri i piktorit me origjinë nga Ishmi, Ibrahim Kodra, i njohur ndërkombëtarisht për stilin e tij unik që kombinonte elemente të kubizmit me motive shqiptare dhe mesdhetare.  

Tërmeti i vitit 2019 nuk kurseu dhe këtë monument të rëndësishëm për Durrësin, duke e dëmtuar atë në pjesë të ndryshme dhe ajo u restaurua përmes programit “Bashkimi Evropian për Kluturës” (#EU4Culture), të financuar nga Bashkimi Evropian.

The post Kalaja e Ishmit: Rojtarja e horizontit first appeared on Amfora.

Ajo ngrihet gati 7 metra mbi Lumin Drino dhe vetëm 200 metra larg rrugës kombëtare. Prej së largu dominon kontruksioni metalik që lidh dy anët e lumit dhe një tub furnizimi me ujë që e shoqëron përgjatë gjithë gjatësisë.  

Por ura ruan ende “këmbët” e saj të gurta, të ndërtuara aty së paku që prej periudhës mesjetare. Ajo mundëson vijimin e rrugës automobilistike për në Labovën e Madhe dhe të Vogël, një zonë e pasur për nga trashëgimia kulturore dhe monumentet. 

Harkun e madh qendror që ngrihej mbi lumë, rreth 27 metra i gjatë, ura e ka humbur shumë kohë më parë në ujërat e Lumit Drino.

“Në gjendjen e sotme kjo urë ruhet mjaft e dëmtuar”, shkruhet në të dhënat për gjendjen e monumentit, përgatitur nga Instituti Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore.

“Ruhen vetëm pjesët e ndërtuara mbi tokë në hyrje dhe dalje të urës, ndërsa pjesa qendrore mbi ujë është e rrëzuar”, vijon shpjegimi rreth gjendjes së urës. 

Ura e Subashit është përmendur herët nga studiuesit dhe udhëtarët e kohës, pasi ajo lidhte fshatrat e skajit verilindor të Luginës së Dropullit.     

Ajo përmendet që në vitin 1830 nga Hujks, që rrëfen për vendndodhjen e saj, 11 milje nga Gjirokastra dhe nga Tepelena.

Ura në bregun lindor ka pesë kampata, dy me harqe me majë mbi shtratin e lumit dhe tri më të vogla, me harqe rrethore të mbivendosur mbi harqet e ulëta. Ato kanë shërbyer si porta shkarkimi në periudhën e vërshimeve të dimrit. 

Sfidat kryesore me të cilat përballet monumenti janë rrezikimi i pjesëve të mbetura në tokë, ndërsa vegjetacioni e mbulon në shumicën e pjesëve të saj. 

Ndërhyrja e fundit restauruese që rezulton t’i jetë bërë monumentit daton që nga viti 1973. Në raportin për gjendjen e monumentit, Instituti Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore përveç nevojës për pastrimin nga gjelbërimi evidenton edhe ndërhyrjet teknike që duhen.

Disa prej meremetimeve lidhen me konsolidimin e muraturës, restaurimin e pjesës metalike të urës, si lyerja dhe plotësimi me elementë, restaurimi dhe plotësimi i dyshemesë.

Bazuar në stilin e ndërtimit të urës, elementëve arkitektonikë të pranishëm në themelet e saj dhe format e harqeve, kanë çuar shpesh studiuesit drejt hipotezave se më herët aty mund të ketë ekzistuar një urë antike. 

The post Ura shekullore e Subashit mbi Lumin Drino, “porta” e Labovës së Madhe dhe të Vogël first appeared on Amfora.

Shembull i rrallë i arkitekturës tipike të periudhës osmane, qyteti nis t’i tërheqi vizitorët e shumtë sapo futen në pjesën historike, aty ku eleganca e Urës së Goricës ndan dy lagjet muzeale.

Dëshmi e diversitetit të shoqërive urbane në Ballkan, Berati duket i bukur në çdo stinë, por qetësia që të ofron përgjatë muajit mars, të mundëson që të shijosh çdo copëz të tij.

Ndriçimi mbi banesat që i ka dhënë edhe emrin “qyteti i një mbi një dritareve”, e bën zonën që ndahet nga Lumi Osum, “Mangalemi’ dhe “Gorica”, gati magjike. Ndërsa në krye të zonës historike, Lagja “Kala” qëndron si kurorë që mban pasuri të njerëzimit.

Qyteti është dëshmimtar i bashkëjetesës së komuniteteve të ndryshme fetare dhe kulturore përgjatë shekujve. Këtë e dëshmojnë kishat dhe xhamitë që ndodhen shumë pranë njëra-tjetrës, duke krijuar mbrëmjeve një harmoni perfekte midis tyre.

Ura e Goricës është një nga më të vjetrat në vend. Monument Kulture i Kategorisë së Parë, ajo është ndërtuar me plot elegancë që prej shekullit XVIII. Fillimisht prej druri dhe më pas në vitin 1780, në kohën e Ahmet Pashës, u rindërtua me gurë, duke pësuar edhe një herë transformime në vitet’ 20.

Në krah të djathtë të rrugës kryesore dhe të vetme që përshkon qytetin, gjendet lagja muzeale “Goricë”, që veçohet jo vetëm për banesat e ansamblit historik, por edhe për objektet e kultit.

Përballë saj ngrihet lagjja tjetër, “Mangalemi”, me të njëjtin stil banesash, me prezencë gjithashtu të objekteve të kultit. Mbi lagje qëndron si “mbretëreshë” kisha mbi shkëmb, e Shën Mëhillit.

Xhamia e Beqarëve, gjendet në anën e poshtme të lagjes Mangalem dhe u ndërtua në shek. XIX. Xhamia është ndërtuar në një terren të pjerrët dhe paraqet vlera artistike të pikturimit dhe të gdhendjes në dru.

The post Nata në qytetin e një mbi një dritareve, kartolina e Beratit first appeared on Amfora.

Në një zonë të pasur me kisha dhe manastire, pozicioni i tij gjeografik është gati unik. Ai mendohet se u ndërtua në fillim të shekullit XIX nga Ali Pashai i Tepelenës.

Manastiri është një bashkim i strukturës për murgjit, 2 kishave dhe objekteve arkeologjike që janë ekspozuar në pjesë të ndryshme të tij, duke kulmuar me festimin e Ditës së Martirizimit të Apostullit Kozma. 

Manastiri që mban emrin e shenjtorit është klasifikuar si monument i trashëgimisë kulturore që prej vitit 1963. “Shën Maria” është kisha më e vjetër që është konservuar si rrallë monumente në vend, duke ekspozuar ende afresket dhe basorelievet. Ngjitur me të ngrihet në gjendje shumë të mirë kisha e “Shën Kozmait”. 

Si një nga thesaret e çmuara të trashëgimisë sonë kulturore, manastiri mendohet të jetë ndërtuar nga banorët e zonës me kontributin financiar të Ali Pashë Tepelenës. Sipas Institutit Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore, ai u ngrit në kujtim të murgut Kozma, nga Etiolia, i cili i përshkoi dy herë këto krahina, në vitet 1777 dhe 1779.

Manastiri shërben si atraksion shpirtëror për besimtarët ortodoks dhe jo vetëm. Çdo 24 gusht aty kremtohet “Dita e Shën Kozmait” të Kolkondasit. 

Në këtë ditë, në vendin ku gjendet kenotafi (varri imagjinar) i shenjtorit dhe një kopje e afreskut të murgut Kozma, kryet liturgjia hyjnore panegjirike nga Metropolia e zonës. 

Sipas historisë së transmetuar nga Kisha Autoqefale Shqiptare, më 24 gusht të vitit 1779, Shën Kozmai u vra në fshatin Mujalli të Myzeqesë, nga njerëzit e Ahmet Kurt Pashës, sundimtarit të Beratit dhe Lumi Seman e dërgoi trupin e tij pranë vendit ku u ngrit manastiri, në fshatin Kolkondas dhe ai u varros pranë absidës të kishës së Shën Marisë. 

Që mbrëmjen e datës 23 gusht, kryet mbrëmësorja e shenjtorit në fshatin Mujalli, aty ku ai u martirizua, tek kryqi i ngritur në kujtim të shenjtorit.

Dy letra të Ali pashë Tepelenës drejtuar të krishterëve të Nahijes së Beratit dhe një mbishkrim i gdhendur mbi një pllakë guri në apsidën e kishës, dëshmojnë për kontributin e Pashait të Janinës në ngritjen e manastirit.

Gjatë periudhës së diktaturës komuniste, manastiri u braktis dhe ato pak pjesë të konakëve, që kishin mbijetuar pas vërshimit të Lumit Seman në fillim të shekullit XX, u shkatërruan në vitin 1986.

Pas punimeve për restaurimin e kishës dhe të plotësimit të nevojave të saj, të kryera nga Kisha Ortodokse Autoqefale e Shqipërisë, manastiri rifitoi vlerat e tij dhe u kthye në një qendër pelegrinazhi.

The post Manastiri i “Shën Kozmait” në Fier, kujtimi i shenjtorit që u sakrifikua aty first appeared on Amfora.

Vetëm 4 kilometra larg qendrës së Sarandës, në Kodrën e Gjashtës sot gjenden mbetjet e ambienteve të manastirit nga ku duket “në pëllëmbë të dorës” qyteti, Korfuzi dhe të gjithë ishujt përgjatë bregdetit. Vetë qyteti modern i Sarandës mendohet se e mori emrin nga manastiri.

“Arkeologu italian, Luigi Maria Ugolini, i cili e ka studiuar atë në mesin e viteve 1920, shprehet se kisha ishte një prej më të mirave, në mos më e bukura që kishte parë në Shqipëri”, shkruan tabela informuese për monumentin.

Bazilika është ndërtuar në Antikitetin e Vonë si qendër peligrinazhi që i kushtohej kultit të 40 Shenjtorëve, për besimtarë të krishterë nga vende të ndryshme të Ballkanit dhe nga brigjet e Adriatikut. 

“Ajo shërbeu si manastir dhe ka pasur edhe ambiente të tjera ndihmëse për pritjen e pelegrinëve, të cilët filluan ta braktisnin me kalimin e kohës, por kisha vetë vazhdoi të përdorej deri në shekullin XIX, nga një komunitet i vogël murgjish”, shkruhet në tabelën e Ministrisë së Kulturës.

Pas kësaj periudhe objekti i kultit u braktis dhe filloi gradualisht të rrënohej, por muret e saj ishin në këmbë deri në vitet ’40, kur u rrëzuan nga bombardimet e Luftës së Dytë Botërore. 

“Gërmimet arkeologjike të kryera në vitet e fundit kanë zbuluar të dhëna të reja për baptisterin, i cili është një kompeks i përbërë nga mjedise të ndryshme me 9 vaska individuale apo kolektive pagëzimi dhe dy pishina”, përshkruhet monumenti.    

The post Manastiri i 40 Shenjtorëve, monumenti me arkitekturë unike në Shqipëri    first appeared on Amfora.

Nga vëshgimi që Media Amfora ka zhvilluar në 3 raste muajt e fundit, eskavatorët vijojnë të gërmojnë pranë këmbëve të urës, në shkelje të perimetrit mbrojtës që ligji i siguron çdo Monumenti Kulture të Kategorisë së Parë.

Qeveria shqiptare miratoi në prill të këtij viti fondin me vlerë 57 milionë lekë për ndërhyrjen emergjente në “Urën e Zogut”, e cila rrezikon të shembet, pasi njëra këmbë e saj ka çeduar. Por edhe pse kanë kaluar 3 muaj nga miratimi i fondit për rikonstruksionin e saj, të vetmit që po punojnë janë eskavatorët dhe kamionët që mbushen me inertet e Lumit Mat.

Pas angazhimit të aktivistëve të Qendrës Rinore Sebastia dhe të banorëve të zonës, ky monument është listuar nga “Europa Nostra” si një ndër shtatë sitet evropiane më në rrezik për vitin 2022.

“Ura e Zogut” përfundoi më 14 maj 1927. Ajo është 478 metra e gjatë dhe mbetet e veçantë për shkak të ndërtimit me betonarme dhe hekur. Ajo është drejt rrënimit për shkak të marrjes së inerteve në shtratin e lumit dhe Media Amfora, në bashkëpunim me Qendrën “EDEN”, më herët ka identifikuar përmes “Gazetarisë së Zgjidhjeve” disa ndërhyrje mjedisore për shpëtimin e saj.

The post Ura e Zogut, eskavatorët po e gërryejnë më shpejt se plani i qeverisë për ta shpëtuar first appeared on Amfora.

Nga ana tjetër Durrësi priti dhe përcolli vitin e kaluar sipas pretendimit të autoriteteve rreth 1 milion vizitorë, ndërsa këtë vit syonohet që kjo shifër të tejkalohet. Por ndërsa vizionet janë të mëdha, autoritetet duket se e kanë braktisur monumentin antik në Porto-Romano, i shpallur i tillë që prej vitit 1948.

Me përfundimin e punimeve kryesore për ndërtimin e portit, monumenti gjendet brenda rrethimit dhe jashtë parashikimeve ligjore për mbrojtjen e tij, që do të ishin një perimetër i dedikuar, sinjalizimet se është monument kulture, tabela informuese dhe rruga e dedikuar që do të lejonte vizitimin e tij.

Media Amfora zbuloi vitin e kaluar se monumentit që ishte në këmbë prej të paktën 16 shekujsh, i ishte shkatërruar pjesa simbolike, ajo e portës hyrëse. Gjatë punimeve për ndërtimin e portit ishin rrafshuar rreth 25 metra mur antik, mbi të cilat ngrihej porta hyrëse, dikur e kuruar me qemer.   

Ajo që ka mbetur sot nga monumenti është mbuluar nga bimësia dhe pluhrat e shumta të shkaktuara nga materialet e depozituara në port. Ndërsa mbeturinat industriale gati duken si pjesë e fortifikimit që i dha emrin zonës.

Muri rrethues dikur fortifikonte një rrip toke midis detit dhe kënetës në Porto-Romano, rreth 7 kilometra në veri të Durrësit, duke e mbrojtur nga zbarkimet e papritura të anijeve armike.     

Ndërsa linja e mbetur është kthyer prej kohësh në një vend parkimi për automjetet portuale dhe për meterialet në funksion të tij, autoritetet e kulturës nuk kanë reaguar deri më sot për situatën e krijuar apo për masat e marra ndaj përgjegjësve.

The post Monumenti gjysmë i shkatërruar në Porto-Romano, “i burgosur” brenda portit të hidrokarbureve first appeared on Amfora.