Një autovinç me krah të gjatë rreth 30 metra është shfaqur prej dy javësh mbi ngrehinën masive metalike në hyrje të Portit të Durrësit, ku zvarriten prej pesë vitesh punimet për projektin e njohur si “Veliera”.

Para se vinçi të mbërrinte në kantier, mbi platformën e madhe prej betoni punonin të vetmuar 2-3 montatorë.

Bashkia e Durrësit e nisi punën për zbatimin e projektit të hartuar nga arkitekti italian, Marko Kazamonti në nëntor 2016, përkundër protestave të shoqërisë civile, një beteje të gjatë ligjore dhe shqetësimeve për shkatërrimin e trashëgimisë kulturore.

Por pesë vjet më vonë, kantieri është ende i hapur, punimet nuk dihet se kur do të përfundojnë, ndërsa kostot pothuajse janë dyfishuar dhe po kapin vlerën e 9 milionë eurove për një projekt që vazhdon të ngjallë kundërshti nga shumica e banorëve të Durrësit.

“Binaja e ndërtuar në lartësi ka bllokuar plotësisht pamjen e godinave dhe hyrjen e portit, ndërsa forma e saj nuk justifikohet për asnjë arsye”, tha inxhinieri Agim Koçi për Median Amfora.

“Unë kam bindjen se pavarësisht nga kostot, në të ardhmen ky ndërtim i panevojshëm do të prishet dhe do t’ia lëshojë vendin një investimi të dobishëm,” shtoi ai.  Inxhinier Koçi nuk është i vetëm në kritikat për ‘Velierën”.

Nga 92 qytetarë të anketuar përmes një pyetësori nga Media Amfora, 81 persona e vlerësuan negativisht projektin e Velierës për qytetin e Durrësit, ndërsa vetëm 11 persona e vlerësuan atë pozitivisht.

Gati gjysma e qytetarëve të anketuar mendojnë se projekti dëmtoi trashëgiminë arkeologjike, ndërsa qytetarë të tjerë ankohen për dëmtim të imazhit, shtim të betonit si dhe kostot e shtrenjta të projektit.

Zvarritja e punimeve është një tjetër shqetësim i qytetarëve të Durrësit, ndërsa bashkia nuk ka ende një afat për përfundimin e tyre. E pyetur nga Media Amfora, Bashkia e Durrësit fajësoi proceset gjyqësore dhe ‘forcat madhore’ për zvarritjen e punës.

“Dy forcat madhore, tërmeti dhe pandemia globale e COVID-19. Struktura metalike do të prodhohej dhe zingohej në një nga zonat më të prekura në Itali, në zonën e Lombardisë”, u përgjigj bashkia për zgjatjen e afateve.

Ndërsa studio e arkitekturës “Archea Associati”, e arkitektit Marko Kazamonti nuk ktheu përgjigje deri në publikimin e këtij shkrimi.

Fondet i merr era  

Në fund të nëntorit 2016, punimet për ndërtimin e Velierës në sheshin me sipërfaqe 12 mijë metra katrorë nisën vrullshëm, pa marrë parasysh se një pjesë e projektit prekte zonën arkeologjike të rriskut A, ku nuk lejohen ndërhyrjet nëntokësore.

Gërmimet nisën pa një marrëveshje për monitorimin arkeologjik dhe shkaktuan konfuzion kur sondat dhe eskavatorët hasën në struktura muresh dhe mbetje të artilerisë me topa.

Arkeologët i datuan më pas gjetjet që nga periudha qytetare ilire dhe deri tek gjurmët e një bastioni osman, ku më vonë u ngrit konaku i Princ Vidit. Pjesa dërrmuese e zbulimeve arkeologjike u shkatërruan ose u betonizuan, ndërsa presioni i shoqërisë civile e detyroi bashkinë të bënte ndryshime në projekt.

Shkatërrimi i disa prej zbulimeve arkeologjike konsiderohet një kosto e rëndë për qytetin e Durrësit, por jo e vetmja.

Të dhënat e siguruara nga Media Amfora tregojnë gjithashtu se kostot e projektit u shtuan rrugës përmes prokurimeve të reja apo shtesës së kontratave dhe deri më tani pritet t’u kushtojnë taksapaguesve 1.1 miliardë lekë ose 9 milionë euro.

Projekti i njohur tashmë si “Veliera” u financua fillimisht në mars 2016 nëpërmjet vendimit të Komitetit të Zhvillimit të Rajoneve, si pjesë e programit të Rilindjes Urbane të qeverisë “Rama”, me një fond prej 541.8 milionë lekësh [rreth 4.5 milionë euro].

Kontrata u fitua nga bashkimi i kompanive “Everest” dhe “Fusha”, të cilat filluan të kryenin punimet.

Por fondi i mësipërm nuk do të mjaftonte për mbylljen e fazës së parë të punimeve, ndërsa Bashkia e Durrësit firmosi edhe një shtesë kontrate me vlerë 101.9 milionë lekë nga buxheti i saj.

Faza e dytë dhe e tretë e punimeve u financuan gjithashtu nga buxheti i Bashkisë së Durrësit dhe u kushtuan taksapaguesve edhe 220 milionë lekë të tjera shtesë.

Por në tetor të këtij viti, Bashkia e Durrësit hapi një tender për fazën e katërt të punimeve në Agjencinë e Prokurimit Publik – me një kosto të parashikuar prej 248.1 milionë lekësh të tjera [gati 2 milionë euro shtesë].

E pyetur për kostot e projektit, Bashkia e Durrësit la të kuptohej se ndryshimet kishin ndodhur për "shkak të gërmimeve arkeologjike". Ajo renditi gjithashtu një listë me punime nëntokësore, që sollën sipas saj zëvendësimin e dy palankolave me dy pilota në strukturat mbajtëse të projektit.

Beteja për vlerat arkeologjike

Deri në momentin që nisën punimet, sheshi para portit ndahej nga kryqëzimi rrugor në katër pjesë të gjelbëruara, që bashkonin rrugët “Egnatia” dhe “Taulantia”, ndërsa bulevardi me emrin “Epidamn” - që nis pranë bashkisë, i drejtohej hyrjes kryesore të portit më të madh të vendit.

Në pak muaj, gjithçka në këtë territor ndryshoi dhe vendin e pemëve dhe të barit e zuri betoni. Torra mesjetare sot ndien peshën vizive të “Velierës” dhe ka marrë pamjen e një guri shahu, njëlloj si dhe ish-hotel “Vollga” apo muret e kalasë.

Prej vitesh në një betejë ligjore me bashkinë e qytetit dhe me vetë ndërtuesit, përfaqësuesit e shoqërisë civile kanë depozituar përsëri një tjetër kërkesë që synon prishjen e plotë të ngrehinës “Veliera”. Ditët e fundit, ata arritën të bindnin Gjykatën e Apelit Durrës për rifillimin e hetimeve mbi zbatimin e projektit.

Teuta Kalakula, sekretare e grupimit “Për mbrojtjen e vlerave arkeologjike të Durrësit”, tha se kanë kërkuar rikthimin e zonës së punimeve në gjendjen e parë.

"Ne besojmë se vlerat e trashëgimisë arkeologjike antike dhe mesjetare duhet t’u rikthehen qytetarëve", tha Kalakula për Median Amfora.

Përfaqësuesit e shoqërisë civile kanë depozituar përsëri një tjetër kërkesë që synon prishjen e plotë të ngrehinës “Veliera” edhe pse ngritja përfundimtare e saj duket ende larg.

"Kjo masë betoni është një vepër pa frut që asgjësoi një kulturë 3000 vjeçare, e gjitha në zonën ligjërisht të mbrojtur arkeologjike A", tha për Median Amfora Sazan Guri, përfaqësues në gjykatë i shoqërisë civile.

"Ne kërkojmë rihetimin e çështjes në Gjykatën e Apelit dhe presim një vendim që urdhëron prishjen e kësaj 'monstre', që u ndërtua me kosto marramendëse," shtoi Guri, duke theksuar se kërkesa e shoqërisë civile do të mbrohej në gjykatë nga tre arkeologë në rolin e ekspertëve.

Njëri prej ekspertëve është arkeologu veteran i Durrësit, Fatos Tartari, i cili tha se ishte i gatshëm të dëshmonte në gjykatë për dëmet që iu shkaktuan arkeologjisë nga realizimi i këtij projekti.

Duke folur edhe për projektet e tjerë në sheshet e qytetit antik, Tartari tha se tashmë Durrësi i ka humbur pikat e tij të referimit.

"Sheshi i gjelbëruar dhe funksional para portit u zëvendësua me një 'përbindësh'", tha Tartari.

Përballë njëri-tjetrit, në pozicione krejtësisht të ndryshme lidhur me të ardhmen e projektit "Veliera", palët do të përballen për të gjashtën herë në gjykatë.

_________

Media Amfora fton herë pas here të apasionuarit dhe të gjithë qytetarët që të raportojnë mbi raste konkrete që lidhen me trashëgiminë kulturore dhe arkeologjinë, duke dhënë informacione apo plotësuar pyetësorët që publikohen në faqe. Klikoni KËTU dhe ndiqni lajmet tona rreth raportimeve tuaja apo plotësoni pyetësorët që ne publikojmë për “Raportimin e Qytetarëve të Angazhuar”.

Foto në krye: Foto e sheshit në ndërtim, nëntor 2021. Foto: Media Amfora.

The post Durrësi po e paguan dyfish projektin e padëshiruar “Veliera” first appeared on Amfora.

“Kur dola në pension çdo ditë takohesha me shokë e miq nën hijet e pemëve të lulishtes përballë prefekturës”, thotë Surjai, i cili ka shumë vërejtje për rikonstruksionin e sheshit “Liria”, në qendër të qytetit.

“Në verë nuk dal në shesh se të mbyt vapa, kurse në dimër më trembin pllakat ku mund të pengohesh dhe të thyesh qafën”, shton me mllef 77-vjeçari.

Pensionisti durrsak nuk është i vetmi që shprehet negativisht për projektin e zbatuar në sheshin qendror të qytetit, më i madhi nga përmasat në të gjithë territorin e tij.

Dëmtimet që iu bënë objekteve arkeologjike gjatë punimeve fillestare tek sheshi në ndërtim “Veliera”, betonizimi i tepërt, projekti i panevojshëm dhe dëmtimi i imazhit pranë hyrjes historike të portit më të madh të vendit janë disa nga vërejtjet madhore për objektin e pambaruar, që ka zënë vend shumë pranë shëtitores bregdetare.

Qytetarët shprehen se sheshi “Liria” dhe ai pranë godinave të drejtorisë së portit detar ishin dy nga hapësirat tradicionale publike në shërbim të banorëve dhe që lidheshin me hijeshi nga Rruga Tregtare.

“Ato janë krijuar në vitet 1930, atëherë kur në Durrës lulëzoi tregtia me vendet fqinje – rikthehet në bisedë Surjai, i cili nuk e pranon edhe tani shkatërrimin e lulishteve të dikurshme apo largimin pa adresë të shatërvanit që ndodhej përballë bashkisë.

Edhe sheshet e tjerë në qytet nuk kanë patur fat më të mirë. Ndërhyrjet e projekteve të realizuara me paratë e taksapaguesve durrsakë i kanë lënë të pakënaqur qytetarët.

Sipas qytetarëve krijimi i një stacioni autobuzësh në të njëjtin vend me hapësirën hyrëse të stacionit hekurudhor krijoi më shumë konfuzion në trafikun e mjeteve interurbane.

“Këtu mbërrijnë dhe nisen çdo ditë autobuzët dhe fugonët e linjave të jugut dhe të veriut, madje edhe autobuzët që mbërrijnë me traget nga Bari apo Ankona (Itali), tha për Median Amfora, Lumir Bekteshi, shofer i njërit prej mjeteve që udhëton dy herë në ditë drejt Beratit.

Sipas tij ky shesh mbetet një zgjidhje e përkohshme përballë rritjes së kërkesës së udhëtarëve për transportin ndërqytetas.

Ndërsa në hapësirën përballë stacionit, nivelet e ndryshme të volumeve të betonit dhe pllakave prej mermeri nuk mundën ta zëvëndësojnë sharmin e mozaikut me shatërvan, që ishte instaluar aty në vitet 1980.

Projekti i fundit që u realizua në fillim të viteve 2010 nuk e respektoi punën e arkitektëve dhe artistëve që kishin kontribuar për realizimin e një hapësire plot dritë dhe me lehtësi lëvizjeje.

Ndryshimeve shumëmilionëshe nuk i shpëtoi as lulishtja para pallateve në hyrje të Durrësit, në të njëjtën zonë të qytetit bregdetar.

Numri i pafund i kafeneve që u ngritën menjëherë pas përfundimit të punimeve rindërtuese i sfumoi shumë shpejt hapësirat publike, të cilat duhet tu shërbenin fëmijëve dhe të moshuarve.

“Menduam se do të shtohej gjelbërimi dhe sheshet për lodrat e fëmijëve, por nuk ndodhi kështu – dëshmon për Median Amfora, Fatime Shehu, një zonjë e moshuar, e cila kujdeset çdo ditë për dy mbesat e saj dhe që i duhet të paguajë për këndin e lodrave pranë njërit prej bar-kafeve pranë pallatit ku banon.

Shumë pranë qendrës, sheshi që krijonte lulishtja e dikurshme “1 Maj”, një nga vendet e preferuara të zbavitjes për qytetarët nuk mundi të legalizohej asnjëherë si i tillë.

Zbulimet e mrekullueshme arkeologjike të një lagjeje antike u betonuan duke i hapur rrugë një kompleksi pallatesh, një nga të shumtët e ndërtuar në qytet pas viteve 2000.

Edhe këtu çimento dhe zhavorri shërbyen për të mbuluar një nga kapitujt e rëndësishëm të jetës së qytetit antik.

_________

Media Amfora fton herë pas here të apasionuarit dhe të gjithë qytetarët që të raportojnë mbi raste konkrete që lidhen me trashëgiminë kulturore dhe arkeologjinë, duke dhënë informacione apo plotësuar pyetësorët që publikohen në faqe. Klikoni KËTU dhe ndiqni lajmet tona rreth raportimeve tuaja apo plotësoni pyetësorët që ne publikojmë për “Raportimin e Qytetarëve të Angazhuar”.

Foto në krye: Shëtitorja Taulantia, e rikonstruktuar së fundmi në qytetin e Durrësit. Foto Media Amfora

The post Transformimi i shesheve publike në Durrës lë të pakënaqur qytetarët first appeared on Amfora.