Vlerat historike dhe arkitekturore të Xhamisë së Plumbit bënë që ajo të shpallej Monument Kulture i Kategorisë së Parë që në vitin 1948. Megjithatë, për dekada me radhë monumenti u përball me dëmtime të shkaktuara nga përmbytjet e vazhdueshme të zonës dhe mungesa e ndërhyrjeve të plota restauruese. Projekti i fundit nuk u përqendrua vetëm te objekti i kultit, por edhe te peizazhi dhe infrastruktura përreth, duke ofruar zgjidhje për mbrojtjen nga ujërat dhe rikthimin e funksionalitetit të kompleksit. Sot, Xhamia e Plumbit konsiderohet një nga shembujt më domethënës të restaurimit të trashëgimisë kulturore në Shqipëri.

Një nga elementët që e dallon Xhaminë e Plumbit nga të gjitha xhamitë e tjera në Shqipëri është oborri i brendshëm me kolonada, i vendosur përpara sallës së lutjeve. Arkitektura e saj është frymëzuar nga xhamitë sulltanore të Stambollit, duke sjellë në Shkodër një model ndërtimi që në Perandorinë Osmane konsiderohej privilegj i rezervuar për ndërtimet perandorake. Hapësira e oborrit krijon një kalim të natyrshëm mes botës së jashtme dhe sallës së faljes, duke i dhënë monumentit një dimension ceremonial. Pikërisht ky element e bën Xhaminë e Plumbit një rast unik në historinë e arkitekturës shqiptare.

Nga jashtë, salla e faljes paraqitet si një bllok i ulët mbi të cilin ngrihet një tambur tetëkëndor i lartë dhe kupola qendrore karakteristike. Emri “Xhamia e Plumbit” lidhet me mbulesën prej plumbi që dikur vishte kupolat e saj dhe që i dha monumentit emrin me të cilin njihet edhe sot. Me kalimin e kohës, plumbi u hoq pjesërisht nga banorët e zonës dhe më pas nga autoritetet ushtarake gjatë pushtimit austro-hungarez. E ndërtuar me gurë të qëndrueshëm të zonës, ajo mbetet një nga dëshmitë më të rëndësishme të mjeshtërisë ndërtimore osmane në Shqipëri.

Në kompleks ruhen edhe dhjetëra gurë varresh historikë, të cilët dëshmojnë historinë e gjatë të komunitetit mysliman në këtë pjesë të Shkodrës. Format, simbolet dhe mbishkrimet e tyre përfaqësojnë traditën funerare osmane dhe përbëjnë një burim të rëndësishëm për studiuesit e trashëgimisë kulturore. Restaurimi përfshiu edhe sistemimin e këtyre elementeve, duke i integruar në tërësinë historike të monumentit. Sot ato i japin vizitorit mundësinë të lexojë jo vetëm historinë e xhamisë, por edhe atë të njerëzve që jetuan përreth saj ndër shekuj.

Pamja nga sipër nxjerr në pah organizimin e veçantë arkitektonik të Xhamisë së Plumbit, me oborrin qendror të rrethuar nga kupola më të vogla dhe sallën kryesore të lutjeve të mbuluar nga kupola monumentale. Përtej vlerave arkitekturore, ky vend lidhet edhe me një kapitull të rëndësishëm të historisë moderne shqiptare. Pranë xhamisë ndodhet shtëpia e familjes Myftija, ku më 16 nëntor 1990 u zhvilluan mbledhjet e para për rihapjen e Xhamisë së Plumbit dhe diskutimet e para të Bashkësisë Islame të Shqipërisë nën drejtimin e Hafiz Sabri Koçit. Kjo e bën kompleksin jo vetëm një monument të trashëgimisë osmane, por edhe një simbol të rikthimit të jetës fetare në Shqipëri pas dekadave të ndalimit të besimit.

Mes Kalasë së Rozafës, lumenjve Kir e Drin dhe gjurmëve të historisë së qytetit, Xhamia e Plumbit vazhdon të jetë një nga monumentet më përfaqësuese të Shkodrës. E rikthyer në shkëlqimin e saj pas restaurimit, ajo ruan vlerat historike, arkitekturore dhe shpirtërore që kanë shoqëruar këtë vend për më shumë se dy shekuj. Më shumë se një objekt kulti, ajo mbetet një dëshmi e gjallë e trashëgimisë kulturore shqiptare, duke lidhur historinë e qytetit me kujtesën e brezave që e kanë ndërtuar, ruajtur dhe trashëguar ndër vite.

The post Në gjurmët e Xhamisë së Plumbit në Shkodër, mes trashëgimisë, besimit dhe historisë first appeared on Amfora.

Pas marrëveshjes së firmosur janarin e vitit 2022 mes qeverisë shqiptare dhe asaj turke, objekti ju nënshtrua rikonstruksionit total, punime të cilat kanë përfunduar së fundmi pas një sërë vonesash. E njohur më së shumti për përmbytjen gjatë shirave të dendur, një sistem i ri drenimi duket se do të shpëtojë objektin e kultit nga përmbytjet e shpeshta nga Lumi Drin.

Xhamia e Plumbit pësoi dëmtime të mëdha më së shumti pas përmbytjes së ndodhur nëntorin e vitit 2022. Media Amfora ka raportuar disa herë për gjendjen e këtij monumenti kulture të rrallë të trashëgimisë sonë kulturore, që po degradonte dita-ditës.

E ndërtuar në vitin 1773, pranë hyrjes së Kalasë së Rozafës, Xhamia e Plumbit mori këtë emër për shkak të mbulesës së saj me plumb – një element që i dha rezistencë dhe elegancë strukturës. Ajo i përket stilit klasik osman, që përfshin një kupolë qëndrore, katër kupola më të vogla dhe një minare elegante, që u ringrit gjatë restaurimit me fondet e qeverisë turke. Mjedisi përreth saj reflekton një harmoni mes historisë dhe natyrës.

Projekti për restaurimin e Xhamisë së Plumbit dhe zgjidhja e problemit të përmbytjes u zbatua falë donacionit të qeverisë turke, përmes Drejtorisë së Përgjithshme të Vakëfeve, në Ministrinë e Kulturës dhe Turizmit të Turqisë.   

“Xhamia e Plumbit” i rihapi dyert për besimtarët myslimanë më 16 nëntor të vitit 1990, një ditë xhumaje (e premte), në të cilën mbi 55 mijë shkodranë morën pjesë në faljen e namazit të parë të xhumasë pas 23 vitesh ndalimi nga sistemi komunist.

The post “Xhamia e Plumbit” shkëlqen sërish, përfundon restaurimi i objektit simbolik të Shkodrës first appeared on Amfora.

FOTOREPORTAZH/

Në veriperëndim të Shqipërisë, nga skajet e Alpeve Shqiptare, e deri në bregdetin e Adriatikut, shtrihet Qarku i Shkodrës. Qyteti përshkohet nga lumi Buna dhe së bashku me liqenin të prezantojnë peizazhin e një vendi me toka pjellore dhe mikpritës.

“Skodra”, është emri i qytetit që dokumentohet herët në monedhat e periudhës së antikitetit.

Në territoret e saj janë gjetur gjurmë të paleolitit të mesëm (100.000-30.000 vjet më parë), ndërsa që nga neoliti (guri i ri) gërmimet kanë zbuluar vazhdimësi të jetës.

Sipas informacionit në Wikipedia, në anën jugore të qytetit, materialet arkeologjike fillojnë nga bronzi i hershëm (2000 para erës së re). Në shekullin V-IV p.e.r. filloi ndërtimi i kalasë me gurë ciklopik, të puthitur pa llaç.

Banimi i Shkodrës nga ilirët, na shfaqet ndër autorët antik, ku Shkodra përmendet fillimisht tek Polibi, i cili na jep disa karakteristika të tij, ndërsa Tit Livi e cilëson Scodrën si “vendi më i fortë i labeatëve (fis ilir) dhe i vështirë për t’u afruar”.

Përgjatë mesjetës së hershme, me dyndjet sllave qyteti pushtohet dhe bëhet kryeqendër e shtetit të Gentës (Zetës), në vitin 1040. Me nisjen e fushatave të osmanëve, shteti i Balshajve e bë barrikadë për depërtimin e tyre. Tregtia dhe shkëmbimet e vazhdueshme me Venedikun, e kishin kthyer Shkodrën në një qendër të çmuar për ta, ndërsa në sytë e osmanëve shihej si plaçka e luftës që duhej marrë me çdo kusht.

Nga gjysma e shek. XVIII, Mehmet Pashë Plaku, i derës së Bushatllinjve, thirri për drekë pashën turk që sundonte Shkodrën dhe e mbajti aty peng, duke e detyruar t’i shkruante Portës së Lartë se kishte ardhur koha që vendi të qeverisej nga sundimtarët vendas. Stambolli e pranoi dhe e emëroi sundimtar të sanxhakut Mehmetin, të cilit iu dha titulli “Pashë” në vitin 1757-të, duke u bërë në vijim themeluesi i Pashallëkut të Shkodrës.

Pushtimi osman nuk e ndaloi Shkodrën që të vijojnte të ishte “djepi i kulturës”. Objektet e kultit, bibliotekat dhe tregtia sillnin panoramën e një qyteti mesjetar të zhvilluar. Trashëgimia e objekteve të kultit, sot në Shkodër paraqet një “mozaik” harmonie. Kishat dhe xhamitë ngrihen shumë pranë njëra-tjetrës.

Xhamia më komplekse në Shqipëri, është ajo e “Plumbit”, që gjendet në Shkodër dhe është ndërtuar në vitet 1773-1774, nga Mustafa Pashë Bushati. Tek ajo gjejmë vëllimin qëndror, të mbuluar me çati të ulura trekendëshe në qoshe ose me kupolë, prezencën e portikut dhe vendosjen në tre rradhë të dritareve. Ndërsa arkitektura e kultit të krishterë trashëgoi shumë tipare nga pararendesja e saj paleokristiane dhe duke filluar prej pjeses se dytë të shekullit të 16-të, filluan të ndërtohen kisha të vogla që vazhdojnë të ndertohen deri në pjesën e parë të shekullit të 18-të, ku arrijnë edhe kulmin.

Sot përshkrimi i pedonales së Shkodrës të fut në një “kapsulë kohe”, me një stil qytetar në ndërtimin e godinave, një arkitekturë të larmishme të stilit mesjetar dhe me dyqanet që ofrojnë shërbime të lloj-llojshme.

The post Natë në Shkodër, nën dritën e arkitekturës mesjetare first appeared on Amfora.