*Struktura arkeologjike dolën në dritë gjatë punimeve të Ujësjellës Kanalizimeve Durrës (UKD) pranë prefekturës së qytetit, më 5 shkurt. Strukturat e evidentuara nga arkeologët janë identifikuar si të palëvizshme nga vendi.

Sipas arkeologes Brikena Shkodra-Rrugia, zbulimi i strukturave në 3 metra thellësi dhe nga materiali i pranishëm në to, datojnë përafërsisht në periudhën e Antikitetit të Vonë, rreth shekullit të V të Erës Sonë. Zbulimi që arkeologët e shohin me shumë interes për njohjen e kontekstit historik të zonës ka ekspozuar edhe një dysheme të shtruar me mermer, por që është dëmtuar gjatë periudhës së përdorimit, me gjasë nga një goditje e fortë.

“Paraprakisht është konstatuar prania e një muri që ngjason me një nishe, e cila përdorej për ekspozim skulpturash në një monument publik ose vendosje sarkofagësh në një monument religjioz, megjithatë jemi ende herët për ta përcaktuar”, shpjegoi për Portën Vendore arkeologia Brikena Shkodra-Rrugia, nga Instituti i Arkeologjisë.

Strukturat arkeologjike u pikasën rastësisht gjatë gërmimeve të UKD-së. “Ne u njoftuam nga ujësjellësi për zbulimin dhe menjëherë u pezulluan punimet. Njoftuam Institutin Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore dhe një ditë më pas ata sollën 2 arkeologë që dokumentuan zbulimin për ta përcjellë për vlerësim”, shpjegoi për Portën Vendore, Alban Ramohitaj, drejtor i Qendrës Muzeore Durrës.

Këshilli Kombëtar i Arkeologjisë pritet të vlerësojë rastin dhe mënyrën se si do trajtohet zbulimi, nëse do të vijohet me gërmim arkeologjik për të dokumentuar plotësisht strukturat e zbuluara dhe mënyrën se si do të konservohen ato.

Vitet e fundit tre investime me vlerë mbi 50 milionë euro kanë prekur të gjithë territorin e Bashkisë Durrës, duke hapur kanale në rrethinat e qytetit dhe në zonat urbane me risk të lartë arkeologjik. Zyrtarisht për punimet e ndërtimit të rrjetit të ri të ujësjellësit dhe kanalizimeve janë nënshkruar kontrata monitorimi arkeologjik, por më herët Porta Vendore në një hulumtim njëvjeçar në disa raste ka konstatuar mungesën e arkeologëve që duhej të mbikëqyrnin punimet.

Në kuadër të këtij hulumtimi më herët arkeologu Neritan Ceka e vendosi theksin tek rëndësia e monitorimit nga arkeologët të terrenit ku kryhen punimet nëntokësore. “Ajo që po ndodh në Durrës, ku punimet e infrastrukturës prekin shtresat arkeologjike në mungesë të monitorimit nga arkeologët, është ajo që ndodhi edhe në Pazarin e Gjirokastrës”, krahasoi Ceka.

Arkeologët e qytetit të Durrësit shprehen entuziastë për zbulimin e bërë rastësisht gjatë punimeve të ujësjellësit dhe shprehen se është me rëndësi të realizohet dokumentimi i plotë i tij, me qëllim njohjen e kontekstit të ndërtimit dhe funksionit të strukturave.

Zona është e njohur për praninë e monumenteve të antikitetit. Pranë hyrjes së bibliotekës së qytetit, në thellësinë 3 metër gjendet një mozaik antik. “Në krejt sipërfaqen janë përdorur kubikët e vegjël dyngjyrësh bardhë e zi, prej guri gëlqeror”, shkruan arkeologu Fatos Tartari, në librin e tij “Përmbledhje artikujsh e studimesh”, botuar në vitin 2008.

Arkeologët kanë zbuluar në të shkuarën gjurmë të monumenteve të kultit në zonë. Sipas tyre, mendohet se në zonën ku doli zbulimi arkeologjik gjatë punës së ujësjellësit, të jenë ngritur më herët një katedrale katolike dhe një ortodokse. Katedralja katolike mendohet se i përket Antikitetit të Vonë, rreth shekullit V dhe ajo është rindërtuar në mesjetë, rreth shekullit X. Arkeologët dyshojnë se zbulimi i ri arkeologjik mund të lidhet me pjesë të këtyre monumenteve të kultit.

*SHËNIM: Ky shkrim është publikuar nga autori më datë 13 shkurt në median Portavendore.al dhe po ripublikohet këtu në përputhje me “politikat e ripublikimit” të Portës Vendore.

The post Zbulim i ri arkeologjik në Durrës, gjatë punimeve të ujësjellësit first appeared on Amfora.

Në qytetin e Durrësit, prej muajsh ka nisur zbatimi i projektit për “Ndërtimin e shkollës 9-vjeçare Marie Kaçulini”. Një lajm i mirë ky për banorët e qytetit, gjendur përballë një objekti që prej vitesh ishte amortizuar.

Vendndodhja e shkollës është në Zonën Arkeologjike B, që lejon ndërtimet e reja. Prej muajit janar të këtij viti, nisi prishja e objektit ekzistues, për të ndërtuar brenda 8 muajve godinën e re.

Ashtu si tek nisja e projektit “Veliera”, edhe ky projekt i bashkisë Durrës, nuk kishte kaluar më parë në shqyrtim nga Këshilli Kombëtar i Arkeologjisë dhe Këshilli Kombëtar i Restaurimeve.

Prishja e objektit vijoi për rreth 4 muaj, megjithëse nuk kishte leje nga institucionet e kluturës. Punimet në këtë shesh përveç zbulimeve të reja që mund të nxjerrin në dritë, duhet të ruajnë një nga xhevahiret e arkeologjisë shqiptare. Në perimetrin rrethues të shkollës, gjendet mozaiku që i përket shekujve III-IV pas Krishtit, i zbuluar në vitin 1968, nga arkeologu Vangjel Toçi.

Por në mbledhjen e datës 22 maj, Këshilli Kombëtar i Arkeologjisë, vendosi vijimin e punimeve në gjurmën e objektit të mëparshëm ekzistues dhe për zonën tjetër të vijojë sondazhi arkeologjik. Mbikëqyrja e këtyre punime i ngarkohet Drejtorisë Rajonale të Kulturës Kombëtare Durrës  (DRKK) dhe Agjencisë së Shërbimit Arkeologjik (ASHA).

Punime jo transparente gjatë natës

Në sipërfaqen ku ngrihej objekti ekzistues, punimet nisnin në orët e para të mbrëmjes, për të vijuar deri në mëngjes. Eskavatori gërmonte në errësirë të plotë, në një shesh tërësisht të pandriçuar dhe pa praninë e arkeologëve.

Megjithëse në përgjgijet e institucioneve përgjegjëse, nuk na bëhet me dije se në këtë sipërfaqe janë kryer sondazhe (gërmime) arkeologjike, për vërtetim të pranisë apo jo të objekteve arkeologjike, punimet nga firma private kanë vijuar përgjatë natës.

Nga monitorimi i Amfora.al përgjatë netëve 28 maj – 1 qershor, nuk janë parë të jenë të pranishëm arkeologët në orët e vona të natës, për monitorimin e këtyre gërmimeve. Sasia e madhe e tullave dhe inerteve të objektit të vjetër është hedhur mbi sipërfaqen e gërmuar, duke mos lënë përgjatë ditës as mundësinë për evidentimin sipërfaqësor për praninë e objekteve arkeologjike.

Drejtoria Rajonale e Kulturës Kombëtare Durrës

“Largimi i inerteve nga prishja e objektit ekzistues dhe dherave të dala nga gërmimi është objekt i marrëveshjeve mes investititorit dhe sipërmarrësit… ky nuk është objekt i monitorimit të DRKK Durrës”, shkruhet në përgjigjen e sjellë për Amfora.al

Por objekt i monitorimit të DRKK-së sipas lejes së Këshillit Kombëtar të Arkeologjisë, është monitorimi i punimeve, së bashku me Agjencinë e Shërbimit Arkeologjik. Gërmimi dhe lëvizja e tyre përgjatë orëve të natës, ligjërisht është jashtë orarit zyrtar të punës së arkeologëve dhe rrjedhimisht një veprimtari e tillë sjell lënien pa kontroll të gërmimeve që mund të nxjerrin në dritë objekte arkeologjike dhe është detyrim ligjor që arkeologët të monitorojnë eskavatorin kur gërmon në shtresat nëntokësore.

Agjencia e Shërbimit Arkeologjik – Instituti i Monumenteve të Kulturës – Këshilli Kombëtar i Restaurimeve; trekëndësh i përgjumur

Prej muajsh Amfora.al ka mbajtur në monitorim këtë shesh ndërtimi dhe paralelisht ka vënë në dijeni institucionet e kulturës. Më me përparësi ishin punimet përgjatë natës, por ASHA ktheu një përgjigje tërësisht jashtë asaj ç’ka dikton Ligji për të Drejtën e Informimit, duke na vënë në dispozicion vetëm vendimin e KKA-së.

Në perimetrin e këtij kantieri ndërtimi gjendet “Mozaiku pranë Pallatit të Sportit”, që është shpallur Monument Kulture, kategoria I, në vitin 1973.

Instituti i Monumenteve të Kulturës nuk ktheu një përgjigje mbi rastin. Por pjesë e këtij institucioni është edhe Këshilli Kombëtar i Restaurimeve, që nuk ka dhënë asnjë vendim apo leje për zhvillimin e këtij projekti, duke e cunguar dokumentacionin ligjor që bashkia Durrës duhej të dispononte.

Bashkia Durrës

Ky institucion na bën me dije se objekti do të ketë tre kate dhe nuk jep asnjë përgjigje nëse institucioni në projekt ka parashikuar ndonjë fond apo mënyrë për konservimin apo kthimin në të vizitueshëm, të “Mozaikut pranë pallatit të sportit”, megjithëse vlera e projektit është e konsiderueshme, rreth 860 milion lekë (të vjetra).

Projekti parashikon një ndërtim në zonën ku ndodhet mozaiku, që sipas pamjeve satelitore ka qenë pa ndërtime në shkollën ekzistuese, ndërsa sipas projektit që bashkia Durrës na vendos në dispozicion, do të ndërtohet një fushë basketbolli.

Por bashkia Durrës megjithëse nuk aplikoi përpara nisjes së projektit për leje pranë institucioneve të kulturës, penalizohet edhe nga neni 38, në ligjin “Për trashëgiminë kulturore”, ku shkruhet se:
“Çdo vendim i marrë nga këshillat e rregullimit të territoreve për ndërhyrje ose ndërtim në zonat e shpallura monument kulture ose në zonën e mbrojtur pranë një monumenti kulture, pavarësisht nga pronësia, është i pavlefshëm”.

Cila është vlera e mozaikut që rrezikohet?

Ishte viti 1968, kur “babai” i arkeologjisë në Durrës, Vangjel Toçi, nxorri në dritë këtë mozaik. Në Ditën Ndёrkombёtare të Monumenteve tё Kulturёs dhe Siteve Arkeologjike, që u shënua më 18 prill, për nder të arkeologut Toçi, rrugës pranë amfiteatrit të qytetit ju vendos emri i tij. Në stendën e ngritur nga bashkia dhe DRKK Durrës, pasqyroheshin disa nga fotot e mozaikut.

Bashkëpunëtori i tij, arkeologu Fatos Tartari, ka publikuar një punim shkencor, të vënë në dispozicion për Amfora.al dhe ku shkruhet:

“Planimetria e ndërtesës ku u konstatuan këta mozaikë, të dikton mendimin se ndodhemi përpara ndonjë bazilike, me një sallë të madhe në mes, të shtruar me një shtresë llaçi, të niveluar me copra tjegullash, që kanë shërbyer si bazament për shtrimin e saj me pllaka mermeri.

Në dy anët gjatësore të kësaj salle qëndrore, kemi dy korridore (anijata) të shtruara me mozaikë shumëngjyrësh paksa të çrregullt, në një kompozicion dekorativ. Korridorit verior i bashkëngjiten dy absida gjysmë rrethore.

Në qendër të absides së zbuluar, si motiv qëndror është gjethja e madhe e akanathit, që zhvillohet në të dy krahët simetrikisht me spirale të stilit arabesk, që mbyllen në qendër me një frut të ngjyrave të kuqe, tulle okër etj. Absida me korridorin pranë, bashkohen si vazhdim, nëpërmjet një shiriti të gjerë, ku gërshetohen tri radhë rombesh, motiv që përdoret edhe sot në kostumet dhe qylymat tona popullore.

Tek ky korridor përdoret motivi meandrik, ndërsa korridori tjetër stilizon motivin me luspa peshku. Të rëndësishme këtu janë edhe dy tapete; njëri i punuar me motivin e thurjes së kashtës dhe tjetri me motive katrore, që përmbajnë edhe mbishkrime, që janë dëmtuar me kalimin e kohës dhe si rrjedhojë edhe të palexueshme gjer më sot.

Nuancat e ngjyrave në këto dysheme janë të shumta, aty gjejmë pothuajse gjithë spektrin e ngjyrave, që nga e bardha, okra, e kuqja tulle, jeshile të ndryshme, e deri tek e kaltërta. Në këto sipërfaqe ndeshim një fazë tjetër të punimit të mozaikut, në të cilin guri natyral gërshetohet me gurin e përgatitur me xham të ngjyrosur, tulla etj.

Të kësaj periudhe janë edhe dy mozaikët që u gjetën në gërmimin e pjesshëm të amfiteatrit të Durrësit.

The post Gërmimet gjatë natës rrezikojnë arkeologjinë dhe mozaikun, në një nga projektet e bashkisë Durrës first appeared on Amfora.

Mozaiku i punuar me teknikën bardhë e zi mozaiku ishte i vendosur në një banesë antike, si pjesë e dyshemesë luksoze të saj. Ndërtimi i tij i përket shekullit të I, të erës sonë.

Mozaiku ka në brendësi simbolin e Meandrit ose të diellit në lëvizje, në formën e kryqit të thyer. Mozaiku u zbulua në vitin 2005, gjatë gërmimeve për ndërtimin e një pallati, dhe pas disa viteve pallati u ndërtua. Deri përpara disa muajsh mozaiku ndodhej i konservuar (mbuluar me rërë) dhe së bashku me rrënojat e lagjes antike, gjendej poshtë disa tubave të çara, që shkarkonin ujëra të zeza.

Ajo që është kërkuar ndër vite nga arkeologët dhe qytetarët, ka ndodhur në fund të vitit 2015. Sipas drejtorit të Drejtorisë Rajonale të Kulturës në Durrës, Ledion Lako, në fund të këtij viti mozaiku dhe rrënojat antike pranë tij, janë shpallur monument kulture të kategorisë së parë.

Faqja e raportimit multimedial “sonda arkeologjike”, pjesë e “Amfora.al”, vitin e kaluar ka bërë një raportim të detajuar rreth mozaikut me kryqin e thyer të Meandrit dhe rrënojave të lagjes antike të zbuluara aty.

Ledion Lako, ka dhënë një intervistë për faqjen e raportimit multimedial të “Amfora.al”, “Sonda arkeologjike” (paraqitur me audio), duke ju përgjigjur pyetjeve;

• Cili është historiku i zbulimit të mozaikut dhe lagjes antike?
• Përse janë lënë në këtë gjendje këto zbulime arkeologjike?
• Çfarë statusi kanë këto monumente?
• Çfarë masash ka marrë Drejtoria Rajonale e Kulturës në Durrës, për bërjen e tyre të vizitueshëm?

“Mozaiku i Meandrit ose mozaiku me kryq, që ndodhet në lagjen numër 11 të qytetit të Durrësit është zbuluar rreth vitit 2005, kur në të do të ndërtohej një pallat. Dhe në ato vite Instituti i arkeologjisë në bashkëpunim me institucionet e tjera, kanë vendosur që të ndërtohej pallati, pavarësisht se aty ndodhen rrënoja, që kishin vlera të veçanta dhe ky mozaik që është nga të rradhët, që tregon mënyrën e jetesës, të ndërtimit të periudhës romake, ku vendasit aty besonin tek dielli. Ky mozaik përfaqëson besimin ndaj diellit, i cili jepte energji.

Ndër vite është lënë në harresë dhe nuk ishte shpallur as në mbrojtje paraprake, as monument kulture dhe ne jemi njohur me këtë problematikë në vitin 2014 dhe gjatë këtij viti, ku unë edhe kam marrë detyrën, ka qenë një nga prioritetet e drejtorisë, për ta kthyer në të vizitueshëm.

Masa që ne morëm ishte që fillimisht e vumë në mbrojtje paraprake dhe me bashkëpunimin që patëm më Institutin e Monumenteve të Kulturës dhe Ministrinë e Kulturës, vendosëm që ta shpallim monument kulture, dhe në fund të vitit 2015, u shpall dhe u quajt Monument Kulture i Kategorisë së Parë, mozaiku me rrënojat.

Menjëherë bëmë një preventiv fillestar, ndërhyrje për të bërë të mundur pastrimin nga ujërat e zeza, nga plehrat dhe gjithashtu rregullimit të tubacionit të kanalizimeve që janë aty, për shkak se gjatë ndërtimit ato janë bërë në mënyrë të gabuar dhe rrjedhin ujë vazhdimisht.

Kemi bërë këto ndërhyrje, kemi eliminuar ujin, mbi 1 metër e gjysmë, ndoshta edhe mbi 2 metra ujë lartësi, ku ishte një ujë i përzier me fekale, mbeturina, qese të ngjeshura ndër vite dhe janë hequr kamionçina me mbeturina.

Ishte një punë intensive për sa i përket pastrimit dhe vazhdon akoma procesi, për shkak se përveç këtyre muajve që ne kemi punuar çdo ditë për të bërë të mundur pastrimin e këtij ambjenti, banorët përreth vazhdojnë edhe hedhin plehra akoma. Kështu që ne jemi detyruar tani  dhe kemi eliminuar ujin, duke e hequr nëpërmjet autoboteve dhe pompave vertikale.

Tani jemi në fazën tjetër, në të cilën do t’i mbyllim pjesët që kanë kontakt me jashtë, do t’i mbyllim me mure ose me materiale të tjera, që do të parashikohen në projekt, në mënyrë që të mos hyjnë këto mbeturina, të cilat hidhen nga banorët e pallatit fatkeqësisht.

Gjithsesi ne i kemi marrë këto masa dhe sot është në një gjendje më të mirë dhe po eliminojmë ujin. Kanë ngelur 2-3 centimetra ujë dhe jemi afër eliminimit të plotë të tij, por duhet bërë edhe kjo ndërhyrje e fundit, në mënyrë që më pas edhe ta lyejmë dhe ta nxjerrim në dritë për ta bërë të ekspozueshëm për vizitorët dhe t’i shtohet një aset tjetër më vlera të mëdha arkeologjike qytetit të Durrësit”.

The post Lako: “Mozaiku me kryqin e Meandrit është shpallur monument kulture” first appeared on Amfora.