Sipas të dhënave të Drejtorisë Rajonale të Trashëgimisë Kulturore në Shkodër, Ura e Mesit është shpallur për herë të parë Monument Kulture i Kategorisë së Parë me vendim të Institutit të Shkencave, botuar në Gazetën Zyrtare me nr 95, në 16 tetor të vitit 1948. Më pas ka marrë të njëjtin status nga Rektorati i Universitetit Shtetëror të Tiranës në vitin 1963 dhe nga Ministria e Arsimit dhe Kulturës në vitin 1973.

Ndërtimi i urës ka kaluar në dy faza. Fazës së parë i përket harku kryesor me hapësirë dritë prej 21,5 metrash dhe katër harqe shtesë. Traseja e kësaj faze është shtruar me gurë pllake të vendosur këllëç, duke i dhënë harkut një tendencë në formë shkallareje. Më vonë, kur prurjet e mëdha përmbytnin pjesët e pjerrëta në hyrje dhe dalje të urës, lindi nevoja për zgjatjen e saj, duke shtuar katër harqe nga e majta dhe pesë nga e djathta.

Nga këndet anësore të urës spikat gjatësia prej 108 metrash dhe eleganca e 13 harqeve me përmasa të ndryshme. Struktura e ndërtuar me gurë të lëmuar dhe pllaka guri ka gjerësi 3,40 metra dhe ngrihet mbi lumin Kir me 13 harqe, ndër të cilët më i madhi në qendër ka një hapësirë dritë prej 21,5 metrash, të mbajtur nga brinjë dyfishe me gjerësi 1,08 metra. Për banorët e zonës, ura ka qenë gjithmonë më shumë se një ndërtim, ajo ka shërbyer si një arterie jetike që lidhte komunitete, zona dhe tregje, ndërsa nuk mungojnë dhe legjendat rreth saj.

Edhe pse është ruajtur stili fillestar i ndërtimit, shenjat e historisë mbi këtë urë janë më se të dukshme në shumëllojshmërinë e lartësive apo sipërfaqeve të harqeve të saj, të cilat u shtuan ndër shekuj për të përballuar prurjet e rrëmbyeshme të lumit Kir në dimër.  Këto elemente e bëjnë këtë një strukturë jo vetëm piktoreske, por edhe me vlerë për nga arkitektura. Të dhënat flasin për një urë të ndërtuar në vitin 1768 nga Mehmet Pashë Bushati, themeluesi i pashallëkut autonom të Shkodrës, i cili njihet gjithashtu për ndërtimin e Xhamisë së Plumbit dhe veprave të tjera publike që e kthyen qytetin në një qendër të rëndësishme politike dhe kulturore.

E gjithë sipërfaqja e monumentit është e ndërtuar me gurë dhe e shtruar me kalldrëm, ndërsa shtrihet magjishëm mbi lumë. Sipërfaqja e kalldrëmit të Urës së Mesit është një tjetër detaj që tërheq vëmendjen tek ky monument, i cili ruhet në gjendje të mirë dhe të fton ta vizitosh nga afër. Kalldrëmi i gurit është një dëshmi e gjallë e mjeshtërve që ngritën këtë vepër, e cila, megjithëse ndër shekuj është dashur të përforcohet, ka ruajtur më së miri strukturën e saj. Gurët e vendosur me mjeshtëri mbi urë kanë mbajtur mbi supe qerre, kuaj, tregtarë dhe pelegrinë, duke e kthyer atë në një arterie historike të Shkodrës.  

Vizitorët mbi Urën e Mesit janë të përditshëm, duke e bërë atë një nga monumentet më të frekuentuara të kulturës në Shkodër. Kalldrëmi i saj pret çdo ditë dhjetëra njerëz që e shkelin me kureshtje. Çdo hap mbi këtë urë është një udhëtim në kohë, ku historia osmane dhe trashëgimia kulturore shqiptare takohen me udhëtarë vendas e turistë nga jashtë. Edhe gjatë vizitës së Media Amfora, ura ishte plot me turistë që e përjetonin si atraksion kulturor. Ky fluks i vazhdueshëm e kthen urën në një pikë referimi të gjallë për kulturën dhe turizmin në Shkodër.

Pamja e ujërave të kthjellëta pranë Urës së Mesit në Shkodër është mbresëlënëse. Në çdo ditë të vitit, vizitorët shijojnë jo vetëm urën, por edhe gjithçka tjetër që ofron natyra e mrekullueshme e kësaj zone. Ujërat e qeta të lumit Kir që rrjedhin poshtë saj e kthejnë urën në një peizazh piktoresk. Ura e Mesit nuk është vetëm një dëshmi e historisë, por edhe një vend ku natyra dhe kultura bashkohen, duke e bërë atë një nga monumentet më të dashura dhe më të vizituara të Shqipërisë.   

Ura e Mesit mbetet një nga dëshmitë më të fuqishme të historisë dhe mjeshtërisë shqiptare, që ka sfiduar shekujt dhe ngjarjet. Sot, ajo vazhdon të jetë si një pikë takimi mes traditës, kulturës dhe turizmit, duke i dhënë Shkodrës një simbol të përhershëm identiteti.

The post Ura e Mesit, monumenti i kulturës që bashkon historinë dhe natyrën në Shkodër first appeared on Amfora.

Godina e Hamamit u restaurua në kuadër të Programi EU4Culture financuar nga Bashkimi Evropian (BE) dhe zbatuar nga Zyra e Kombeve të Bashkuara për Shërbimet e Projekteve (UNOPS) me një fond me vlerë prej 32 milionë lekë.

Drejtori i Qendrës Muzeore në Durrës, Alban Ramohito u shpreh se Hamami osman i shtohet siteve të trashëgimisë kulturore të qytetit. 

“Objekti është i hapur për vizitorët dhe është një nga monumentet që ka pasur mjaft interes për tu vizituar në qytet”, tha Ramohito në një prononcim për mediat të martën. 

Punimet që janë kryer në godinën e Hamamit përfshinë restaurimin e sipërfaqeve të brendshme, fasadave dhe instalimeve për interpretim digjital.

E ndërsa punimet në godinën e Hamamit kanë përfunduar Muzeu Arkeologjik në Durrës do të jetë gati për të pritur vizitorët vetëm në vjeshtën e këtij viti dhe pse kanë kaluar dy vite nga afati i përfundimit të punimeve.

I pyetur se kur do të hapet Muzeu Arkeologjik, Ramonihto nuk dha afate kohore, por shpjegoi se do të hapen të tre katet e muzeut. 

“Muzeu Arkeologjik do të hapet shumë shpejtë dhe do të hapen të treja katet e muzut dhe kjo nuk ka ndodhur asnjëherë më parë”, tha ai.

Gjithashtu Muzeu Etnografik në qytet, i vendosur në një banesë karakteristike dykatëshe të shekullit XIX, nuk është ende gati dhe në objekt punohet megjithëse po mbyllet muaji maj, kur ishte përcaktuar afati përfundimtar i tyre.

E ndërsa në dy muzetë më të rëndësishëm të qytetit punohet Hamami mbush pjesën e munguar në pjesën historike të qytetit dhe përbën një nga pikat më të vizituara në të.

Hamami Osman ndodhet në juglindje të qytetit, në Bulevardin “Epidamn”. I pozicionuar vetëm disa qindra metra larg paraardhësit të tij të lashtë, banjave romake, hamami kreu funksionin e tij të parë deri në fund të shekullit XIX.

Njoftimet e para për banjat mesjetare në vendin tonë, si në Elbasan, Berat apo Gjirokastër, jepen nga kronisti turk Evlija Çelebiu në shekullin XVII. Ndërsa banja mesjetare e Durrësit mendohet të jetë ndërtuar më vonë.

Në qendër të kompozimit planimetrik të Hamamit ndodhet mjedisi i zhveshjes, që mbulohet nga një kube sferike. Në një lartësi maksimale 5.8 metra nga dyshemeja ndodhen 12 dritare shumë të vogla katrore, të vendosura në mënyrë koncentrike në mesin e gjysmësferës. Në kulmin e kupolës ndodhet një gjysmësferë tjetër, me rreze 70 cm, ku hapen tri dritare të tjera të rrumbullakëta, çka plotëson ndriçimin e dhomës.

Në të djathtë të kësaj dhome ndodhen edhe dy mjedise të vogla për larje. Dyshemetë e këtyre dhomave ngroheshin me tym ose me avull, nëpërmjet tubacioneve që dilnin nga furra. Kjo e fundit ndodhet në pjesën e prapme të mjedisit të zhveshjes.

Vendosja në shërbim e interpretimit digjital krijon mundësi që vizitorët përveçse të shohin nga afër banjën osmane, të dëgjojnë dhe historikun e tij.

Shtimi i siteve arkelogjike vlerësohet si mundësi mjaft e mirë që Durrësi të ofrojë turizëm kulturor të qëndrueshëm.   

Për vitin 2025 sipas drejtorit të Qendrës Muzeore në Durrës ka pasur një rritje të numrit të vizitorëve krahasuar me vitin e kaluar.

“Që nga fillimi i vitit ne kemi gati 10 mijë turistë më shumë në sitet tona, krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2024”, përfundoi Ramohitaj.    

The post Hamami i Durrësit, monumenti i periudhës osmane i digjitalizuar për vizitorët  first appeared on Amfora.

Ndër vite kisha ka tërhequr vëmendjen e studiuesve të ndryshëm, të cilët janë interesuar për disa aspekte të saj dhe fillimisht ajo u shpall monument kulture në vitin 1963. 

Vetëm dy kilometra pasi lë Kavajën dhe i drejtohesh fshatit Çetë, shpejt mbi majën e kodrës shfaqet dominuese kisha e stilit romano-gotik, e cila ofron një pamje piktoreske dhe duket gati surprizë, në kushtet ku nuk duket rrotull asnjë tabelë informuese për të.

Kisha e “Shën e Premtes” njihet ndryshe edhe si “Kisha e Çetës” ose si “Kisha e Shën Paraskevisë”. Sipas një studimi të arkeologut, Eduard Shehi, titulluar, “Piktura murale e kishës së Shën e Premtes në Çetë, Kavajë”, identifikohen dy mjedise brenda kishës. 

“Kisha përbëhet nga dy ambiente, naosi dhe absida, të mbuluara me çati dyujëse. Hyrjet në përdorim janë dy, nga jugu dhe perëndimi, një hyrje e tretë, e murosur, ruhet prapa ikonostasit, në faqen veriore”, shkruan Shehi në studimin e tij. 

Pas restaurimit të saj në vitin 2011 me fondet e Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë, gjendja e saj paraqitet e mirë dhe sot ajo është dëshmi e mbijetesës ndër shekuj dhe mbi të gjitha i mbijetoi fushatës komuniste për shkatërrimin e objekteve të kultit në vitin 1967.  

Gjithashtu brendia e kishës sipas studimit të Shehit paraqitet në gjendje të mirë dhe është e zbukuruar me afreske.  “Brendia e kishës është e zbukuruar me afreske, që paraqiten në gjendje relativisht të mirë. Në përgjithësi pjesa e sipërme e afreskeve ruhet e plotë, ndërsa pjesa e poshtme mungon në pothuaj tërë kishën”, shkuan Shehi.

Pikturat murale veshin të gjithë hapësirën e brendshme të kishës dhe mendohet se janë realizuar në disa faza. Mënyra e organizimit të skenave të pikturës ndryshon sipas vendndodhjes në faqet e mureve dhe sipas studimit është realizuar nga dy piktorë të ndryshëm.

“Në pikturën murale të kishës dallohen qartazi dy duar të ndryshme. Më i vjetri, ka pikturuar tërë kishën, ndërsa më i riu, ka ndërhyrë pjesërisht në brezin e poshtëm, më i dëmtuari, duke ri pikturuar shenjtorët, etërit dhe hierarkët e kishës”, evidenton Shehi.

Sipas informacioneve të institucioneve të kulturës një pjesë e afreskeve mendohet se janë realizuar nga Joan Çetiri (Katro) nga Grabova, veprimtaria e të cilit vendoset në një hark kohor ndërmjet viteve 1792 dhe 1813.

Për rindërtimin e kishës nuk ka të dhëna të sakta, por studiuesi Aleksandër Meksi duke u bazuar në tiparet arkitektonike të saj e daton atë në fundin e shekullit XIII.

Banorët e zonës megjithëse me shumicë myslimane janë shumë krenarë për kishën, jo vetëm për prezencën e saj, por dhe për faktin se e kanë ruajtur me fanatizëm. Aktualisht në kishë zhvillohet çdo javë ora e katekizmit, që përmban mësime në lidhje me besimin e krishterë ortodoks dhe që mbahen nga Kisha Ortodokse.

The post Kisha piktoreske e Shën e Premtes në Kavajë, monumenti që i ka mbijetuar kohërave first appeared on Amfora.

Por kjo nuk zgjat shumë! Banorët e mbetur të këtyre fshatrave të Kavajës, kryesisht merren me bujqësi. Të tjerë kanë emigruar dhe fshati duket sikur është ndërtuar pas viteve’ 90, me shtëpi dykatëshe dhe ato pak investime në sektorin e industrisë dhe hotelerisë, që ofrojnë “ushqime bio”.

Pas zbritjes së dishezës së fshatit Vilë-Bashtovë, në kthesë gomat e biçikletës fërkohen fort mbi asfalt, pas frenimit të beftë. Në fushë shfaqet kalaja përrallore e Bashtovës. Së largu dallohen kullat rumbullake dhe bedenat. Ndërtuar rreth shek. XV, ndër kalatë e rralla fushore në vendin tonë, ajo ka formë drejtkëndëshi të çrregullt dhe përmasa 60 x 90 m.

Në rrugë shkëmbehemi me një auto-kamp me targa europiane. Të shumtë janë edhe vizitorët shqiptarë. Vendasit dallohen më lehtë, nga xhiro që bëjnë me veturë brenda kalasë që gjendet një orë e gjysmë ose 72 km larg kryeqytetit. Për ne, udhëtimi me biçikletë nga Durrësi merr 3 orë udhëtim, duke përshkuar 50 km deri këtu.

Vegjetacioni nuk duket gjëkundi brenda kalasë, punonjësit e Drejtorisë së Kulturës Durrës e kanë kryer pastrimin rutinë. Buzë kalasë Monument Kulture të Kategorisë së Parë, vendasit kanë punuar tokat. Matanë murit jugor, nga ana e detit ka zënë vend një pushtues i vjetër, shkurret. Pak më tutje, aty ku nuk të shkon syri lehtë, një grumbull mbeturinash. Asgjë përpara madhështisë së kullave që dalin jashtë mureve rrethuese, duke kapur lartësinë 10 m.

Kalaja gjendet në Njësinë Administrative Gosë, pjesë e bashkisë Rrogozhinë, me ndarjen e re administrative. Këtu ndahet territori i Qarkut Tiranë me atë Fier.

Në murin verior të kalasë, ngjitet ngadalë një kërmill goxha i madh, në ngjyrë kafe të errët. Ndoshta është “arratisur” nga ferma e Stavri Lalës. Pasi lë kalanë, në drejtim të plazhit, në të majtë shfaqet ferma e kërmijve prej 12 dynymësh. Përpara 11 vitesh fermeri Lala nisi kultivimin e kërmijve, me qëllim dërgimin për eksport.

“Në fillim më shumë ishte e vështirë nga njerëzit, kur dëgjoje, ja po merret me kërmijtë. Në Vilë-Bashtovë shumica kanë emigruar dhe investimet i kryejnë në shtëpi, e jo në bujqësi, kur tokat janë bosh”, tha Lala për Amfora.al.

Ai tregon se në Shqipëri sot numërohen 18 ferma që kultivojnë kërmijtë dhe ai vetë grumbullon deri në 300 kunital në vit, për t’i shitur në Itali me rreth 6 euro kilogramin, në varësi të bursës. Për të kjo është një punë pa shumë lodhje, pasi Shqipëria ka lagështirë mjaftueshëm; “Duhet krijuar ferma, duke mbjellur çdo vit bimë foragjere, i rrit dhe i shet çdo vit kërmijtë”, shton Lala, që megjithëse thekson kërkesën e lartë të tregut europian, e di që ende banorët e Vilë-Bashtovës dhe jo vetëm, e shohin me skepticizëm investimin në këtë aktivitet.

Gjatë mesjetës kjo zonë quhej Vrego ose Briego dhe ishte e njohur si një port në lumin Shkumbin, qendër e tregtimit të drithrave. “Për herë të parë Kalaja e Bashtovës haset në një hartë të përpiluar në vitin 1521 nga Piri Reis, si pjesë përbërëse e një manuali i cili i shërbente detarëve për nevoja praktike. Emërtimi i saj ishte Pastova”, shkruhet në tabelën që ministria e Kulturës ka vendosur në hyrje të monumentit, që gjatë periudhës osmane kishte funksion kryesor mbrojtjen e tregtisë detare.

Amortizatorët e biçikletës nuk reshtin së uluri e ngrituri. Ka mbaruar asfalti dhe bregdeti gjendet rreth 1 km larg fortesës. Kamionë që vijnë e shkojnë. Disa përshëndesin me bori. Eskavatori i vogël ndalon së punuari. Shoferi e fik për të na dëgjuar. Shpjegon shkurt se po hapin rrugën për në bregdet, “investim i njësisë administrative”. Fshati Vilë-Bashtovë është përfshirë në projektin “100 fshatrat”, me të cilin qeveria shqiptare synon të mbështesë ekonominë jobujqësore, pjesë e një programi 4 vjeçar.

Bregdeti i virgjër është mbuluar nga një “shtresë e lehtë” mbetjesh urbane. Mbi kokën tonë bën hije një tabelë e lartë, që informon për punimet e ngritjes së një impianti për pastrimin e grykëderdhjes së lumit Shkumbin. Kalaja me ndërthurje të stilit të arkitekturës veneciane me traditat ndërtimore osmane, nuk është në një fushë në mes të hiçit!!!

Rreth 4 km në veri të fshatit kalon lumi Shkumbin, duke u derdhur në Adriatik. Gjatë mesjetës zona ishte e njohur si një port lumor në Shkumbin, qendër e tregtimit të drithrave. Pas pyllit me dafina, shtrihet Divjaka, e në perëndim plazhi i Spilles. Në librin “rrugët dhe urat e vjetra në Shqipëri”, të Valter Shtyllës, mësojmë se këtu pranë kalonte rruga antike që lidhte Dyrrahun (Durrësin) me Apolloninë dhe rreth 14 km nga këtu, kalonte rruga “Egnatia”.

Përgjatë verës së vitit që lamë pas, fshatarët shijuan një monument “eksluziv” për ta! Nën lumin Shkumbin fshihet edhe një tjetër Monument Kulture i Kategorisë së Parë, rrënojat e urës romake që lidhte rrugën antike Durrës-Apolloni. Duke soditur mbi lumin Shkumbin dallohen tratat e peshkimit, shtëpizat prej druri të peshkatarëve dhe rosat që lahen aty pranë.

Por Shkumbinit i duhet patur frika! Banorët ankohen se argjinatura është dëmtuar ndjeshëm dhe lumi ka gërryer tokat e tyre. Në shkurt të vitit 2015 kalaja mund të vizitohej vetëm me motoskaf!!! Shkumbini “çau rrethimin” e mureve të fortifikuara dhe të pajisur me frëngji në 3 nivele luftimi në mure dhe 5 të tillë në kulla, karakteristikë që nuk haset në asnjë kala tjetër të Shqipërisë.

Ushtria e fundit që u duk këtu ishte ajo shqiptare. Më 4 Korrik 2011 “zbarkoi” Orkestra Frymore e Forcave të Armatosura, me këngëtarët më të njohur popullorë dhe artistët e Teatrit Kombëtar, në koncertin e titulluar “Shqipëria e traditave artistike nga lashtësia në ditët tona”.

Në kalanë që përgjatë periudhës së dytë të ndërtimit u përshtat edhe për banim, së fundmi i ka kthyer sytë edhe Instituti i Monumenteve të Kulturës (IMK). Krisjen e thellë të kullës pranë një prej 3 hyrjeve, sikur e mbush shpresa për restaurim. Në korrik të vitit 2018 u bë publik lajmi se IMK ka hartuar projektin për restaurimin e kalasë, miratuar edhe në Këshillin Kombëtar të Restaurimeve, duke synuar ndërhyrjen konservuese dhe restauruese në monument.

Disa muaj më parë, më 6 tetor 2018, një piknik artistik dyditor mblodhi në kala artistë të rrymave të ndryshme muzikore, performancë që bashkoi kryesisht të rinjtë. Aktiviteti synonte edhe promovimin e monumentit. Online gjendet një faqe dedikuar kalasë, si një dëshirë e mirë për të informuar mbi fortesën fushore. Largimi i rrezeve të diellit nga muret e kalasë njofton se ka ardhur momenti që biçikletat “të vallëzojnë” mbi dizhezat e buta të fshatrave të Kavajës, në drejtim të Durrësit.

The post Kalaja e Bashtovës, thesari i fshehur në fushën pranë Adriatikut first appeared on Amfora.