‘’Ka qenë urë me 3 harqe. Njëra këmbë u shemb në vitin 1995 dhe është rindërtuar, është bërë me shina, kurse këmba tjetër u shemb në vitin 2018”, tregoi Mirsen Ajdini, banor i fshatit Kurtes.

E ndërtuar e gjitha në gur gjatë pushtimit osman, Ura e Orgockës është pjesë e Monumenteve të Kulturës të Kategorisë së Parë në Shqipëri, por statusi i mbrojtjes nuk e shpëtoi atë nga rrënimi. E ndodhur në rrugën që lidh Korçën me Përmetin, nëpërmjet Dangëllisë dhe me Skraparin përmes Çepanit, dëmtimi i urës ka sjellë gjithashtu izolimin e banorëve.

Ura mbi lumin Osum në afërsi të fshatit Orgockë nuk është monumenti i vetëm kulturor që është rrënuar.

Të dhënat e siguruara përmes kërkesave për të drejtë informimi tregojnë se nga 82 ura të shpallura monumente kulture të kategorisë së parë në Shqipëri, vetëm 50 prej tyre i kanë mbijetuar kohës dhe vazhdojnë të përdoren nga komunitetet lokale, duke u konsideruar në gjendje të mirë.

Rreth 32 monumente të tjera ose 40 përqind e totalit konsiderohen në rrezik, pasi kanë pësuar dëmtime të rënda ose të pjesshme përgjatë viteve. Sipas Drejtorisë Rajonale të Trashëgimisë Kulturore, 11 prej këtyre urave konsiderohen aktualisht të dëmtuara dhe gjashtë të tjere janë rrënuar plotësisht dhe nuk ekziston asnjë gjurmë e tyre.

Përgjatë dy dekadave, institucionet e kulturës dhe donatorë të tjerë kanë mundur të restaurojnë vetëm 35 ura të listës së monumenteve të kulturës, me një vlerë totale të shpenzuar prej 191 milionë lekësh ose 1.1 milionë euro.

Ndërsa shumë prej urave trashëgohen që nga periudha e mesjetës, mungesa e vëmendjes dhe e mirëmbajtjes së vazhdueshme i bën shumë prej këtyre monumenteve që të jenë në rrezik shembjeje.

Rrënimi i monumenteve

Shqipëria ka trashëguar nga jugu në veri një numër të konsiderueshëm urash historike, që gëzojnë statusin e mbrojtjes si monumente kulture të kategorisë së parë. Në krye të listës janë territoret e Drejtorive të Kulturës Gjirokastër dhe Vlorë, të cilat kanë secila nga 17 ura të shpallura monumente kulture.

Drejtoria e Korçës ka trashëguar 15 monumente të tilla, ajo e Tiranës 13, e Beratit 11 dhe e Shkodrës 9 monumente.

Drejtoritë Rajonale të Trashëgimisë Kulturore thanë në përgjigje të kërkesave për të drejtë informimi se ndërsa kishin restauruar një pjesë prej urave, shumë të tjera ishin ende në rrezik dëmtimi apo shembjeje, të kërcënuara nga kushtet natyrore dhe ndërhyrjet e rralla të mirëmbajtjes.

Gjatë viteve të fundit si pasojë e kushteve atmosferike, vetëm në Tiranë janë dëmtuar tre ura monument kulture, siç janë “Ura kanal”, në fshatin Zall-Herr, Ura e Brarit dhe Ura e Kurçajt.  Në Qarkun e Beratit, një nga 11 urat e shpallura monumente kulture është shkatërruar totalisht gjatë trazirave të vitit 1997.

Territori i Drejtorisë së Kulturës Korçë ka 15 ura Monumente Kulture të Kategorisë së Parë dhe gati të gjithe po përballen me dëmtime si pasojë e kushteve atmosferike.

“Pak e shumë të gjitha urat, duke qenë nën ndikimin e kushteve atmosferike, rreshjeve dhe dëborës, në periudha të gjata kohore, pësojnë pak a shumë disa dëmtime të shtresës me kalldrëm, të këmbëve, degradime të fugatimeve, etj.”, shpjegoi MEKI – Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit – në lidhje me gjendjen e urave të këtij qarku.

Edhe në Qarkun e Gjirokastrës, disa prej monumenteve të kulturës kanë nevojë urgjente për ndërhyrje.

“Ura e Zonjës sot është e papërdorshme, një nga këmbët mbështetëse është e dëmtuar. Pjesa tjetër si rezultat i largimit të rrjedhës së ujit në krahun e majtë nuk është më funksionale”, shpjegoi MEKI për gjendjen e këtij monumenti. Ndonëse, ka një projekt restaurimi të realizuar nga IKTK – Instituti Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore – i cili konsiston në ngritjen e këmbës dhe zgjidhjen e problemeve të tjera që ka ura, nuk dihet se kur do të vihet në zbatim.

Në këtë qark, një tjetër urë e njohur – ajo e Bënjës – ka gjithashtu nevojë për ndërhyrje.

“Ura e fshatit Bënjë si rezultat i gërryerjeve në njërën anë të saj të këmbës, ka nevojë për ndërhyrje urgjente”, tha institucioni.

Problemet shtrihen edhe në Qarkun e Vlorës dhe Shkodrës, ku ka nevoja të mëdha për ndërhyrje.

Ura e Bunës në Shkodër iu nënshtrua një ndërhyrjeje restauruese në vitin 2017, por gjendja e saj shfaqet ende mjaft e amortizuar. Ura e Bahçallëkut mbi Lumin Drin, është shembur pjesërisht për shkak të reshjeve të dendura të shiut.

“Gjendja e saj aktuale është shumë e degraduar dhe e amortizuar. Ajo nuk përdoret më për shkak se në të ruhen vetëm disa elemente metalike, të cilat edhe ato përgjatë viteve janë vjedhur një pjesë e mirë, ndërsa ato që kanë mbetur janë të ndryshkura”, thuhet në përgjigje.

Ura e Mesit mbi Lumin Kir, e ndërtuar në shekullin XVIII nga Mehmet Pashë Bushati, është një nga urat më të mëdha të gurit të ruajtura në Shqipëri. Ajo është një urë me kurriz, e realizuar me mbi 13 harqe me përmasa hapësirash të ndryshme dhe me gjatësi 108 metra.

Për urën e Mesit ka aktualisht një projekt të ri restaurimi, por ai nuk është vënë ende në zbatim.

Ura që ndan  

Ura e Orgockës në Bashkinë e Kolonjës është gjithashtu një urë me kurriz dhe me tre qemerë, si edhe me një dritare gjysmërrethore. Ajo i përket brezit të urave të ndërtuara gjatë periudhës së pushtimit Osman, ndërmjet shekujve XV-XIX, në trevat e banuara nga shqiptarët. Si një prej urave të ndërtuara në këtë periudhë, ajo ka kompozime arkitektonike simetrike, që i japin një siluetë të hijshme.

Por pavarësisht vlerave historike dhe arkitektonike, ura nuk u mbajt dot në këmbë. Gjithashtu, dëmtimi i urës u kushton shtrenjtë banorëve të kësaj zone.

Muharel Lumani, mësues historie në Ersekë, tha se ura ka një rëndësi të madhe për ta, jo vetëm funksionale, por edhe emocionale.

“Banorët e përdornin urën jo vetëm për pjesën e kalimit, por dhe për zhvillimin e aktiviteteve ekonomike, lëndën e parë ata e merrnin nga kjo urë dhe e kalonin në anën tjetër”, tha ai për Median Amfora.

Lumani mendon se ura i jep rëndësi zonës jo vetëm në aspektin e trashëgimisë kulturore, por edhe si një nyje e rëndësishme për fshatrat përreth.

“Në këtë urë lidhen 5 fshatra kryesore: Orgocka, Kurtesi, Qinami, Radovickë, por edhe zona e Frashërit të Përmetit”, shtoi ai, duke theksuar se rivënia e saj në punë do të ndikonte edhe në zhvillimin e turizmit.

Rozeta Ajdini, infermiere në fshatrat përreth Orgockës përmendi dëmtimin e urës si një nga problemet e shumta të profesionit të saj të vështirë.

“Kam pasur sfida, raste me të sëmurët që kemi kaluar lumin me makinat që ndodhen këtu, e kemi përballuar me frikë se si do të kalonim lumin”, tha ajo.

Infermierja kujtoi rastet më të vështira, që mund të kishin rezultuar fatale për jetën e pacientëve.

“Me barelë i kemi kaluar të sëmurët, me vështirësi. Ambulanca nuk e ka kaluar lumin, ne e kemi kaluar për në pjesën tjetër dhe ka ardhur helikopteri e ka marrë, sepse ambulanca nuk e kalonte dot lumin”, tha ajo.

Dëmtimi i urës nuk e ka penalizuar Ajdinin vetëm profesionalisht, por edhe emocionalisht. Ajo tregon se në vigjilje të vitit të ri 2024, djali i saj që punon dhe jeton në Durrës, nuk arriti t’i bashkohej familjes për festa, pasi lumi ishte i pakalueshëm.

“…Ngeli në krahun tjetër të lumit. Nuk kaloi dot dhe ka ikur, unë e prisja në anën tjetër duke qarë dhe nuk kemi arritur që të takohemi”, kujtoi ajo.

Për autoritetet, Urës së Orgockës i nevojitet ringritja e pjesës së rrëzuar si dhe restaurimi.

“Është e domosdoshme që të bëhet lidhja e qarkullimit në të dy krahët e Lumit Osum, pasi kjo është ura e vetme në atë zone, për këtë arsye propozohet ringritja e pjesës së rrëzuar dhe restaurimi dhe konsolidimi i pjesës ekzistuese. Pajisja me sinjalistikën e duhur”, shpjegoi MEKI.

Urën e Ali Pashës e mori lumi

Përgjatë rrugës Hoshtevë – Çajup dhe Hoshtevë – Zagori, monumentin e njohur edhe si “Ura e Ali Pashës” e ka marrë lumi.

Ura e Hoshtevës ishte ndërtuar mbi Lumin e Zagorisë, i cili buron në Sheper, nga Mali i Dhëmbelit. Nëpër Hoshtevë kalonte rruga e karvaneve, që lidhte Gjirokastrën me Përmetin. Lidhur me kohën e ndërtimit, gojëdhënat tregojnë se Ali Pasha e ndërtoi Urën e Hoshtevës dhe të Nivanit si shpërblim ndaj popullit të Nivanit, që e strehoi në manastir dhe e mbrojti nga ushtarët turq.

Banorët tregojnë se rreshjet prishën fillimisht strukturën mbrojtëse, çka solli edhe rrënimin e saj, që zyrtarisht njihet edhe si “Ura e Gurit të Hoshtevës”. 

Paskal Nasi, kryetari i fshatit Hoshtevë, kujtoi me nostalgji se kishte mësuar nga të parët se ura ishte bërë nga Ali Pashë Tepelena dhe se në vitin 1964, asaj i ishte bërë një mbrojtje nga prurjet e lumit.

“Nuk e mbaj mend se në cilin vit, por ka rënë shumë shi, aq sa e prishi edhe mbrojtësen që kishin bërë”, tha Nasi.

Ai kujton se në vitin 1994 është bërë një investim nga ish-Komuna e Zagorisë, ndërsa më pas ndërhyrjet nuk e shpëtuan urën nga rreziku.

“Në vitin 2005, nga Monumentet e Kulturës është bërë një investim sepse filloi lumi që ta gërryente këmbën e djathtë të urës, nga ana e Hoshtevës. Por i bënë një veshje të këmbës së urës poshte, por nuk e bënë në thellësi, që të takonin bazamentin poshtë, çka bëri që sa të binin shirat ta gërryente lumi”, kujtoi Nasi.

Në vitin 2018, ura ra!

“Unë e kam parë urën kur ka rënë. Mendoj që ka qenë 4 shkurt, ra shumë shi në 24 orë dhe aq ishte ura”, kujtoi ai. 

Nasi tha se shembja e një pjese të urës ishte e paralajmëruar.

“Në dhjetor 2017 u njoftuan nga fshatarët Monumentet e Kulturës. Erdhi një inxhinier, bënë projektin, por meqë ishte dimër nuk mund të bënin punime. Inxhinieri që erdhi tha që ‘ura s’ka qeder’’, por si mund të qëndronte ura me një këmbë, ura është bërë me dy këmbë, jo me një.  Tani vetëm një pjesë ka mbetur nga ura, as nam, as nishan s’i ka mbetur”, tregoi më tej Nasi.

Ndërhyrjet e kryera në urë për institucionin më të rëndësishëm të kulturës në vend, vlerësohen si jo profesioniste, ndaj janë bërë shkak për problemet në monument.

Sipas Ministrisë së Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit, MEKI, ndërhyrjet në këtë urë nuk kanë qenë profesionale dhe kanë sjellë dëmtimin e saj.

“Ura ka pësuar një ndërhyrje 2-3 vite më pare, duke u prekur parapeti dhe fundi i këmbës veriore. Të dyja këto ndërhyrje duket që nuk janë kryer nga profesionistë, pasi të dyja janë problematike në ditët e sotme”, shpjegohet në kartelën e monumentit, të cilin MEKI e vuri në dispozicion të Medias Amfora.

“Kështu, ndërhyrja në këmbën e urës në anën veriore, e cila supozohej të ndalonte degradimin e mëtejshëm të shkëmbit…rezulton jo efikase dhe e dalë jashtë funksionit”, shpjegohet më tej në kartelë. 

Vaso Polo – specialist në Drejtorinë Rajonale të Trashëgimisë Kulturore Gjirokastër – e  vizitoi Urën e Hoshtevës një vit para rrëzimit dhe tha se ndjen keqardhje për rrënimin e saj.

“Hoshteva e ka pasur si simbol atë urë. Bukuria ishte e madhe, por ishte dhe urë lidhëse me Gjirokastrën, me Përmetin. Humbi lidhjen sepse u hapën rrugë të reja, por ka qenë urë lidhëse shpirtërore për njerëzit, që kalonin dhe jetonin”, tha ai.

Për Katerina Telon, një grua e kthyer në atdhe pas 17 viteve të kaluara në emigrim në Greqi, prishja e urës po dëmton edhe turizmin e zonës.

“Fshati Hoshtevë u zgjodh për monumentet e kulturës. Kishim urën që nuk e kemi më, na duket sikur na ka ikur një pjesë e shpirtit dhe e fshatit”, përfundoi gruaja, që prej disa vitesh pret në banesën e saj turistët që vizitojnë rregullisht Zagorinë.

The post Rënia e monumenteve: Dhjetëra ura me status mbrojtjeje në rrezik first appeared on Amfora.

Romani është një reflektim mbi përparimin e pandalshëm të Perandorisë Osmane në Ballkan dhe koston e modernitetit, si edhe mbi tensionin që krijohet midis traditës dhe transformimit. Perandoria Osmane do të qëndronte në trojet shqiptare për pesë shekujt e ardhshëm dhe shumë nga urat me qemer të ndërtuara mbi lumenjtë shqiptar mbeten sot dëshmi të trashëgimisë kulturore të lënë pas nga kjo periudhë historike. Si në letërsi, ashtu edhe në realitet, urat janë simbole të bashkimit, bashkëpunimit, lidhjes, stabilitetit dhe qëndrueshmërisë.

Tensionet midis traditës dhe transformimit janë rikthyer në fshatrat shqiptare gjatë dy dekadave të fundit, pas një bumi licencash të dhëna nga qeveria shqiptare për ndërtimin e hidrocentraleve, të cilat në shumë raste u kundërshtuan me forcë. 

Në disa raste, si një formë kompromisi, për të sheshuar tensionet me banorët vendas, kompanive investuese iu kërkua restaurimi i urave të vjetra të shpallura monument kulture. 18 vendime për ndërtimin e hidrocentraleve të marra nga viti 2017 deri në vitin 2019, u shoqëruan me detyrimin për të restauruar edhe urat monumente kulture në zonat ku ato u ndërtuan. Por të dhënat e mbledhura nga Media Amfora, nëpërmjet ligjit “Për të drejtën e informimit”, tregojnë se të paktën në 11 raste ky detyrim i kompanive nuk u përmbush.

“Lënia e kompanive private të ndërtimit të HEC-eve me detyrën e restaurimit të urave të vjetra, objekte monument kulture, nga ana e autoriteteve të kulturës ka rezultuar veçse në lënien në mëshirë të fatit të tyre”, tha Ahmet Mehmeti, ekspert mjedisi në Elbasan.

Shumë detyrime, aspak zbatime!

Vetëm në rrjedhën e Shkumbinit, mes Elbasanit, Librazhdit e Pogradecit, deri në kufi me Qarkun e Korçës, kompanive të ndërtimit u është lënë detyra që gjatë punës për ndërtimin e HEC-eve të rikonstruktonin 10 ura monumente kulture. Nga të dhënat e Institutit Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore (IKTK) bëhet e ditur se vetëm në një rast kompania e ndërtimit të HEC-it ka zbatuar rekomandimin për rikonstruksionin e një ure monument kulture. Në 11 raste të tjera, kompanitë e ndërtimit të HEC-eve nuk i kanë restauruar monumentet.

Një nga rastet për të cilat kompanitë ndërtuese të HEC-eve kanë bërë një vesh të shurdhër është restaurimi i Urës së Vashës, për të cilën ai që në atë kohë ishte Këshilli Kombëtar i Restaurimeve (KKT), ka marrë të paktën katër vendime.

Ura e Vashës është e ndërtuar mbi Lumin Mat, midis fshatrave Klos dhe Guri i Bardhë. Kjo urë historike daton nga fillimi i shekullit XVIII dhe është ndërtuar si vepër bamirësie nga Haxhi Hajrulla Skura, një banor i lagjes Mansaj, në fshatin Guri i Bardhë. 

Fillimisht, ura njihej si “Ura e Skurës”, në nder të ndërtuesit të saj, por me kalimin e kohës mori emrin “Ura e Vashës,” e cila lidhet me një legjendë lokale. Sipas gojëdhënës, një vajzë nga fisi Skuraj shiti pajën e saj për të financuar ndërtimin e urës, duke simbolizuar sakrificën dhe përkushtimin për komunitetin.

Një vendim tjetër i vitit 2018, detyron një kompani ndërtuese të restaurojë edhe Urën e Kamares, një urë osmane mbi Lumin Shkumbin, e cila ndodhet në fshatin Mirakë të Librazhdit dhe për të cilën IKTK shprehet se ka një projekt të gatshëm. Por, ndonëse punimet për ndërtimin e HEC-it përfunduan, restaurimi i Urës së Kamares nuk nisi kurrë. Vendime janë marrë edhe për rikonstruksionin e Urës së Keçit dhe Urës së Golikut, por ato nuk janë zbatuar.

Drejtoria Rajonale e Trashëgimisë Kulturore Korçë, e cila mbulon edhe Qarkun e Elbasanit, tha në një përgjigje me shkrim se ky qark ka shumë ura dhe rrënoja me vlerë, të shpallura monumente kulture të kategorisë së parë. Fatkeqësisht, vitet e fundit këto ura nuk kanë përfituar restaurim, përveç punës për pastrimin e vegjetacionit, që është kryer nga specialistët e institucionit.

“Numri i urave dhe rrënojave të urave të shpallura Monument Kulture i kategorisë së parë në territorin e Qarkut Elbasan është 10; nga këto, urat që ende ekzistojnë janë 4, ndërsa 6 janë në formë rrënoje”, tha DRTK Korçë në një përgjigje zyrtare për Median Amfora.

Një pjesë e vendimeve që kompanitë ndërtuese të HEC-eve të restauronin urat duken të marra sa për procedurë, si në rastin e “Urës së Keçit” në Librazhd, që rezulton të jetë rrënojë me pak gjurmë prej monumentit të dikurshëm.

Nga ana tjetër rezulton se një pjesë e urave, që në rastin e “Urës së Keçit”, ju ngarkuan disa subjekteve të ndryshme njëri pas tjetrit, të cilët nuk realizuan në asnjë rast ndërhyrjet meremetuese. 

Nga viti 2005 deri në vitin 2022, në Shqipëri janë nënshkruar 282 kontrata për ndërtimin e 621 HEC-eve, nga të cilat 25 kontrata për ndërtimin e 128 HEC-eve janë ndërprerë tashmë. 12 ura monumente kulture të kategorisë së parë sipas vendimeve të Ministrisë së Kulturës dhe Ish-Këshillit Kombëtar të Restaurimeve (KKT), do të restauroheshin nga kompanitë e HEC-eve gjatë këtyre viteve. 

“Në qarkun Elbasan nuk është në proces restaurimi asnjë prej urave monument kulture, por në mënyrë të vazhdueshme realizohet pastrimi i tyre nga mbeturinat dhe vegjetacioni nga ana e specialistëve të DRTK Korçë”, shtoi ajo.

Problem mbetet fakti se këto ura, sipas DRTK-së, po vazhdojnë të dëmtohen gjithnjë e më shumë. “Urat që janë funksionale nuk janë në rrezik shembjeje, po t’i referohemi gjendjes fizike të tyre, por për shkak të prurjeve dhe aluvioneve të paparashikueshme të lumenjve dhe përrenjve ku ndodhen, ato riskojnë të dëmtohen gjithnjë e më shumë”, theksoi DRTK Korçë.

Për aktivistin Ahmet Mehmeti, kompanitë e ndërtimit e kanë parë si barrë detyrën e lënë për restaurimin e urave monument kulture. 

“Duke mos pasur interes dhe duke e ndier si barrë detyrën e lënë, këto kompani nuk i kanë kryer si duhet ose i kanë neglizhuar totalisht,” tha ai. 

“Nga ndërtimet e HEC-eve është e pamundur të mos ketë ndikim negativ mbi gjendjen e urave, objekte monument kulture,” shtoi Mehmeti. Sipas tij, ndër vite në Elbasan nuk është bërë punë serioze për restaurimin e urave monument kulture. 

“Në qarkun e Elbasanit, gjendja e urave ka ardhur drejt keqësimit e dëmtimit, dhe nuk ka punë serioze për një restaurimin ashtu si duhet dhe si veprohet në vende të tjera të përparuara për ruajtjen e tyre si objekte me rëndësi të madhe, e të veçantë të trashëgimisë kulturore arkitektonike dhe ndërtimore”, theksoi Mehmeti.

Urat monument kulture janë pjesë e potencialit të trashëgimisë së kulturës në tërësi, që ndihmojnë në zhvillimin e turizmit të qëndrueshëm dhe kanë një rëndësi të veçantë për guidat turistike. “Fatmirësisht, këto monumente në vendin tonë janë të shumta, por fatkeqësisht shumë prej tyre janë duke u rrënuar”, tha Lytfi Alliu, udhërrëfyes turistik i licensuar.

Sipas tij, vizitorët e shohin vendin tonë si ekzotik dhe janë shumë të interesuar për historinë dhe monumentet që kemi, veçanërisht kur ato janë të prekshme. “Këto monumente e bëjnë edhe historinë tonë kombëtare të besueshme, pasi ata e prekin me dorë”, tha Alliu.

Alliu thekson se këto ura të vjetra tërheqin kryesisht turistët e huaj, të cilët janë shumë të interesuar të mësojnë më shumë rreth tyre. “Këto ura që ne kemi në vendin tonë nuk janë thjesht vendi ku lidhen dy zona, por janë ndërtuar dhe zbukuruar me arkitekturë të veçantë, duke i bërë edhe më interesante për vizitorët,” tha Alliu.

Prezenca e tyre ka ndikuar në rritjen e numrit të vizitorëve dhe potencialit të zonës. “Ka çuar në punësimin e shumë banorëve si guida apo në hapjen e bujtinave”, tha Alliu.

Ai thksoi se shumë prej urave ende përdoren nga banorët, disa të tjera janë shkatërruar dhe disa janë nën rrënoja. 

“Fatkeqësisht, ka shumë monumente apo ura të cilat banorët përpiqen t’i mirëmbajnë, por i shkatërrojnë padashur”, tha ai, ndërsa shtoi, “Vlerësoj dëshirën e banorëve, por për to nevojiten specialistë për ndërhyrje”. “Veçanërisht ka shumë ura të Rrugës Egnatia, të cilat janë duke u përdorur ende nga banorët e zonës”, përfundoi Alliu.

The post Ndërtuesit e HEC-eve i “bëjnë bisht” restaurimit të urave historike   first appeared on Amfora.

Së pari ishin kushtet natyrore që ndikuan në ndryshimin e gjendjes së saj, fill pas spostimit të shtratit të lumit. Brigjet ranore fundosën një pjesë të rëndësishme të saj, atë të anës veriore.

Ura ka pamjen e emrit që mban dhe është e formuar nga një sistem harqesh që ndahet më tej me harqe më të vegjël, mes tyre edhe katër harqe të plotë nga drejtimi jugor dhe një tjetër i dëmtuar në kulmin verior.

Ura e Zonjës është një monument i trashëgimisë kulturore i kategorisë së parë, që u miratua në vitin 1980.  Ajo është e gjatë 70 metra dhe e larë 7 metra, ndërsa gjerësia shkon në 3.8 metra. Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit (MEKI), pranoi gjendjen kritike në të cilën është degraduar monumenti. 

“Ura e Zonjës sot është e papërdorshme se një nga këmbët mbështetëse është e dëmtuar. Pjesa tjeter si rezultat i largimit të rrjedhës së ujit në krahun e majave nuk është më funksionale”, shpjegoi MEKI në një përgjigje zyrtare për Median Amfora. 

Qemerët e dritareve shkarkuese e kanë karakteristike formën e tyre, që dëshmon ndikimin oriental, me qemerët me majë. Nuk ishte devijimi i shtratit sa vetë shëmbja e njërës prej këmbëve që e nxorri atë jashtë funksionit.

Institucioni më i rëndësishëm i kulturës në vend, MEKI, shtoi se ekziston një projekt restaurimi për këtë monument, por që nuk dihet se kur do të vihet në zbatim për të shpëtuar pjesën e mbetur të monumentit në zonën e Libohovës.

“Ka një projekt restaurimi të realizuar nga Instituti kombëtar i Trashëgimisë Kulturore  (IKTK),  i cili konsiston në ngritjen e këmbës dhe zgjidhjen e problemeve të tjera që ka ura”, shpjegoi MEKI. 

Drejtoria Rajonale e Trashëgimisë Kulturore (DRTK) në Gjirokastër, për shkak të mungesës së fondeve nuk ka mundur të ndërhyë në monument, por ka realizuar në mënyrë të vazhdueshme pastrimin nga vegjetacioni.

“Ështe realizuar vijmësisht pastrimi përreth i urës nga vegjetacioni. Në maj të këtij viti ka qenë hera e fundit që kemi bërë pastrimin”, tha drejtori i DRTK Gjirokastër, Ardis Duka. 

Megjithëse në gjendje të keqe dhe e papërdorshme, ura tërheq vëmendjen e vizitorëve, sa për shkak të emrit hijerëndë, sa për shkak të pamjes mahnitëse. 

“Pamja e urës, vendndodhja në rrugën e vjetër Tepelenë-Janinë, emri i saj, bëjnë që monumenti të tërheqi vëmendjen e vizitorëve”, shpjegoi Duka për Median Amfora. 

Muratura e këtij monumenti është ndërtuar me gurë të bardhë gëlqeror. Ndërsa në pjesët e këmbëve të mbetura bie në sy përdorimi i gurëve ranorë konglomerat, me përmasa më të mëdha. 

Kurrizi i urës dikur ka qenë i kalueshëm dhe i shtruar me kalldrëm, i vendosur në forma të ndryshme përgjatë saj, duke kombinuar gurët e zinj me ato të lumit, në formë të rrumbullakët.

DRTK Gjirokastër ka në administrim 19 ura monument kulture, të shpërndara në shumë zona, disa prej të cilave kanë nevojë urgjente për restaurim, siç është ura e Shën Kollit në Lazarat, që është pjesë e ansamblit të Ujësjellësit të Gjirokastrës, që është në gjendje të rrënuar.  

The post Ura e Zonjës në Libohovë mbetet në pritje të rikthimit të hijeshisë first appeared on Amfora.