Kompleksi u ndërtua nga Familja Toptani në gjysmën e parë të shekullit XIX dhe konsiderohet një nga rezidencat feudale më të rëndësishme të ruajtura në Shqipëri. I ngritur nga mjeshtra dibranë, ai përfaqëson tiparet më karakteristike të arkitekturës qytetare osmane, me çardakun, hajatin dhe organizimin e ambienteve rreth “shtëpisë së zjarrit”, që përbënte qendrën e jetës familjare.

Sarajet nuk ishin vetëm një banesë, por një kompleks rezidencial i ndërtuar për të përmbushur nevojat e një prej familjeve më me ndikim të kohës. Të rrethuara dikur me mure guri, ato përfshinin dhjetëra ambiente, oborre, puse dhe porta monumentale. Një nga elementët më të veçantë që ruhet edhe sot është hamamxhiku, një hamam privat që dëshmon nivelin e zhvillimit arkitekturor dhe ekonomik të Tiranës së shekullit XIX.

Gjatë historisë së tyre, Sarajet kanë ndryshuar funksion disa herë. Në fillim të shekullit XX ndërtesa iu nënshtrua një rikonstruksioni, ndërsa në vitet ’20 shërbeu edhe si seli e Legatës së Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Shqipëri. Për vlerat historike dhe arkitekturore, objekti u shpall Monument Kulture i Kategorisë së Parë në vitin 1973.

Sot, monumenti qëndron i rrethuar nga ndërtesa moderne shumëkatëshe, duke krijuar një kontrast të fortë mes zhvillimit të kryeqytetit dhe trashëgimisë së tij historike. Megjithëse peizazhi urban ka ndryshuar rrënjësisht, oborri, shatërvani, fasada dhe elementët prej druri vazhdojnë të ruajnë identitetin e një prej banesave më të rëndësishme historike të Tiranës.

Të njohura edhe si Sarajet e Selim Pashë Toptanit ose Sarajet e Servet Bej Libohovës – dhëndri i Selim Pashës – ndërtesat janë pjesë e trashëgimisë së Familjes Toptani, një prej familjeve më me ndikim në historinë e Tiranës. Pasi Kalaja e Tiranës kaloi në zotërimin e tyre në fund të shekullit XVIII, Toptanët zhvilluan rezidencat dhe pronat e tyre në këtë pjesë të qytetit, duke lënë një gjurmë të rëndësishme në historinë dhe urbanistikën e kryeqytetit. 

The post Sarajet e Toptanëve, prej vitit 1837 i rezistojnë kohës në zemër të Tiranës first appeared on Amfora.

Në vijim të raportimit mbi këtë ndërtim, “Amfora.al” konstaton se ai është në kundërshtim me atë që lejon ligji. Kalaja e Tiranës është monument kulture i kategorisë së I dhe në vitin 2009 perimetri përreth Kalasë së Tiranës u shpall Zonë Arkeologjike A.

Ky projekt mori udhë pas ndryshimit në Vendimin e Këshillit të Ministrave për miratimin e rregullores së administrimit të kalasë, kur në vitin 2016 u ndërhy në përmbajtjen e VKM-së paraardhëse, të vitit 2009-të, dhe në nenin 2 u shtua pika:

“Vendosja e konstruksioneve të lehta (dru, xham, plastikë, metal), me lartësi maksimale 1 kat, të cilat duhen realizuar larg mureve dhe strukturave të tjera të dallueshme apo të supozuara…duhet të jenë të lëvizshme (të çmontueshme) dhe, në asnjë rast, nuk duhet të dëmtojnë nëntokën dhe peizazhin”.

Konkretisht brenda Kalasë së Tiranës është shtruar një shtresë betoni mbi 20 cm, material që nuk specifikohet në pikën e mësipërme. Këto struktura prej metali dhe tullash, që ngrihen mbi sipërfaqen e betonit, nuk janë në lartësinë e 1 kati.

Inxhinierë ndërtimi pohuan për Amfora.al se standardi i lartësisë së një kati është 2 metër e 80 centimetra. Ndërkohë që në Raportin e Vlerësimit të Ndikimit në Mjedis (VNM), vetë investitori pohon se lartësia maksimale është 8 metra.

Peizazhi është dëmtuar, pasi lartësia e murit të ndërtuar del mbi murin e Kalasë dhe nuk lejon shikimin e lirë në ambientet e brendshme të saj. Ndërsa vendosja në beton e strukturave metalike, nuk i bën ato të lëvizshme dhe nuk lejojnë kryerjen e projekteve studimore-shkencore (kërkimeve arkeologjike).

“Edhe shtresa e betonit, sa e lejon ligji, është diçka e hollë, sepse unë nuk mund të vë një skelet në zhavorr, në gurë, dhe është kaq e hollë sa në mënyrë kategorike nuk mund të ketë probleme për nënshtresat e tokës”, deklaroi në atë kohë administratorja e firmës “Toptani Construction”, Klodjana Toptani.

Në Ligjin për Trashëgiminë Kulturore nuk rezulton të përmendet fjala “beton” apo ndonjë standard i lidhur me përdorimin e tij, po ashtu në Zonën Arkeologjike A dhe rregulloren e administrimit të Kalasë së Tiranës, nuk përmendet fjala “beton” dhe shkruhet qartazi se nuk lejohen ndërtimet.

“Ligji për Trashëgiminë Kulturore”, në nenin 32 shkruan:

“Përmasat e zonës mbrojtëse përcaktohen nga organi që shpall monumentin, sipas studimit të bërë nga Instituti i Monumenteve të Kulturës. Në këtë zonë ndalohet çdo ndërhyrje me karakter ndërtimor”.

VKM-ja e vitit 2009-të e përcakton perimetrin mbrojtës disa metra larg mureve të kalasë, ndërsa ndërtimi është brenda tyre.

Ndërsa neni 38-të e pëmbys të gjithë manovrën për hapjen e rrugës për ndërtimet në një monument kulture, kur shkruan se:

“Çdo vendim i marrë nga këshillat e rregullimit të territoreve për ndërhyrje ose ndërtim në zonat e shpallura monument kulture ose në zonën e mbrojtur pranë një monumenti kulture, pavarësisht nga pronësia, është i pavlefshëm”.

Më herët Instituti i Monumenteve të Kulturës dhe Agjencia e Shërbimit Arkeologjik, nëpërmjet kërkesave për informacion bënë me dije për “Amfora.al” se po zbatojnë ndryshimet në rregulloren për administrimin e Kalasë së Tiranës, ndërkohë që në terren situata paraqitet në shkelje me atë se çfarë këto ndryshime parashikojnë.

Prej vitesh në Kalanë e Tiranës janë zbatuar projekte që kanë sjellë ndërtime dhe jo restaurime, duke marrë parasysh faktin se në vitin 2009-të, Këshilli Kombëtar i Restaurimeve miratoi 3 projekte restaurimi, por subjekti privat “IDA sh.p.k”, nga restaurimi kaloi në ndërtim.

The post Përfundon ndërtimi brenda kalasë së Tiranës, me shkelje ligjore first appeared on Amfora.

Biseda i referohet kryesisht nje hulumtimi të bërë në median Amfora.al, publikuar më datë 5 korrik 2017 dhe ku paraqiteshin fakte se si një ndërtim i ri brenda kalasë së Tiranës po e dëmtonte monumentin dhe po shkelte ligjin.

Ndërtimi nuk ka lidhje drejtpërdrejtë me veprimtarinë arkeologjike apo të trashëgimisë kulturore, pasi është një veprimtari tregtare dhe administrohet nga një subjekt privat, duke rënë kështu në kundërshtim me VKM-në e vitit 2016-të, që në nenin 2, me shtimin e pikës; “Vendosja e konstruksioneve të lehta (dru, xham, plastikë, metal), me lartësi maksimale 1 kat…”, i hapi rrugë ndërtimit brenda Kalasë së Tiranës.

Konkretisht brenda kalasë është shtruar një shtresë betoni mbi 20 cm, material që nuk specifikohet në pikën e mësipërme. Këto struktura prej metali dhe tullash, që ngrihen mbi sipërfaqen e betonit, nuk janë në lartësinë e 1 kati, por gati të tre kateve.

“Ne analizuam se çfarë po ndodhte në Kalanë e Tiranës. Tek porta hyrëse është ndërhyrë në monument. Kemi bërë një monitorim disamujor. Institucionet shtetërore duhet të mbrojnë monumentet”, u shpreh Emiri.

I pyetur nëse kanë vënë në dijeni institucionet shtetërore, drejtuesi i Amfora.al u shpreh se i kanë vënë në dijeni, por nuk janë treguar bashkëpunues.

Më tej duke folur për situatën e përmbytjes së monumenteve të kulturës dhe dëmtimit të tyre nga shirat me intensitet, doli në pah se mungesa e mirëmbajtjes, restaurimeve dhe mos zbatimi i projekteve që janë hartuar prej vitesh, është një ndër arsyet kryesore për rrënimin e banesave monument kulture apo dëmtimin e strukturave arkeologjike.

The post Intervistë mbi gjendjen e monumenteve dhe arkeologjisë në Shqipëri first appeared on Amfora.

Prej rreth 5 muajsh në perimetrin e Kalasë së Tiranës po zhvillohet një projekt i quajtur “Pazari i Vjetër i Tiranës”. Ky investim po kryhet nga “familja Toptani”, paraardhësit e së cilës vinin nga Kruja dhe e morën në kontroll kalanë në vitin 1798-të.

Kalaja e Tiranës është monument kulture i kategorisë së I, shpallur me vendimin e vitit 1973. Gjurmët e reja të Kalasë së Tiranës janë shpallur monument kulture të kategorisë së I, me vendimin e vitit 2008-të dhe në vitin 2009-të, perimetri përreth Kalasë së Tiranës u shpall Zonë Arkeologjike A.

Ndryshe nga ndërtimet e pak viteve më parë, ky projekt që po zbatohet sot, disponon të gjitha lejet e nevojshme dhe të gjitha institucionet në përgjigjet e sjella për Amfora.al, citojnë detyrimin për zbatimin e Vendimit të Këshillit të Ministrave, që legjitimon këtë ndërhyrje në Zonën Arkeologjike A, që sipas ligjit ndalon çdo lloj projekti me karakter ndërtimor.

Çfarë thotë VKM-ja e vitit 2016-të?!

Ajo ndërhyn në përmbajtjen e VKM-së paraardhëse, të vitit 2009-të, “Për Shpalljen Zonë Arkeologjike A dhe Rregullores së Administrimit të Kalasë së Tiranës” dhe në nenin dy shton pikën:

“Vendosja e konstruksioneve të lehta (dru, xham, plastikë, metal), me lartësi maksimale 1 kat, të cilat duhen realizuar larg mureve dhe strukturave të tjera të dallueshme apo të supozuara. Konstruksionet, në funksion të ruajtjes, ekspozimit, informimit publik, që lidhen me veprimtarinë arkeologjike, në veçanti, dhe trashëgiminë kulturore, në përgjithësi, si dhe nevoja të tjera të rikualifikimit urban të zonës, duhet të jenë të lëvizshme (të çmontueshme) dhe, në asnjë rast, nuk duhet të dëmtojnë nëntokën dhe peizazhin…Vendosja e tyre bëhet me mbikëqyrjen e autoriteteve të specializuara shtetërore”.

Kjo pikë e shtuar i hapi rrugën një ndërtimi që është jashtë vetë subjektit të kësaj përmbajtje. Ndërtimi nuk ka lidhje drejtpërdrejtë me veprimtarinë arkeologjike apo të trashëgimisë kulturore, pasi është një veprimtari tregtare dhe administrohet nga një subjekt privat.

Konkretisht brenda Kalasë së Tiranës është shtruar një shtresë betoni mbi 20 cm, material që nuk specifikohet në pikën e mësipërme. Këto struktura prej metali dhe tullash, që ngrihen mbi sipërfaqen e betonit, nuk janë në lartësinë e 1 kati.

Inxhinierë ndërtimi pohuan për Amfora.al se standardi i lartësisë së një kati është 2 metër e 80 centimetra. Ndërkohë që në Raportin e Vlerësimit të Ndikimit në Mjedis (VNM), vetë investitori pohon se lartësia maksimale është 8 metra.

Peizazhi është dëmtuar, pasi lartësia e murit të ndërtuar del mbi murin e Kalasë dhe nuk lejon shikimin e lirë në ambientet e brendshme të saj. Ndërsa vendosja në beton e strukturave metalike, nuk i bën ato të lëvizshme dhe nuk lejojnë kryerjen e projekteve studimore-shkencore (kërkimeve arkeologjike).

Muret e ngritura me tulla janë jashtë asaj që parashikojnë ndryshimet në VKM-në e vitit 2016-të dhe nuk respektojnë asnjë distancë me muret e kalasë apo ndërtimet ekzistuese, ku sipas legjislacionit, tre kate ndërtim është i barabartë me jo më pak se 8 metra distancë nga ndërtimi më i afërt (1 kat = jo më pak se 4 metra distancë).

Ndërsa “Ligji për Trashëgiminë Kulturore”, në nenin 32 shkruan:

2. “Përmasat e zonës mbrojtëse përcaktohen nga organi që shpall monumentin, sipas studimit të bërë nga Instituti i Monumenteve të Kulturës. Në këtë zonë ndalohet çdo ndërhyrje me karakter ndërtimor”.

VKM-ja e vitit 2009-të e përcakton perimetrin mbrojtës disa metra larg mureve të kalasë, ndërsa ndërtimi është brenda tyre.

Ndërsa neni 38-të e pëmbys të gjithë manovrën për hapjen e rrugës për ndërtimet në një monument kulture, kur shkruan se:

“Çdo vendim i marrë nga këshillat e rregullimit të territoreve për ndërhyrje ose ndërtim në zonat e shpallura monument kulture ose në zonën e mbrojtur pranë një monumenti kulture, pavarësisht nga pronësia, është i pavlefshëm”.

Sipërfaqja e këtij turalli është rreth 3000 m², ku godinat do të zënë një sipërfaqe prej rreth 1600 m².

Nga monitorimi disa mujor i Amfora.al, rezulton se është dëmtuar harku prej guri i portës së kalasë, duke e shpuar në pikën kulmore dhe vendosur aty një ndriçues. Po ashtu është shtruar me beton sipërfaqja e tokës ngjitur me murin rrethues të kalasë, duke cënuar kështu blloqet e gurit që e formojnë atë.

Megjithëse Instituti i Monumenteve të Kulturës është vënë në dijeni nga ana jonë për shkeljet, ajo vijoi t’i qëndronte citimit të detyrimit ligjor për zbatimin e VKM-së së vitit 2016-të, megjithëse vetë kjo VKM udhëzon që punimet të monitorohen nga specialistët.

Ndërtime që prej vitesh po “thërrmojnë” kalanë:

Ky ndërtim paraqitet si më “i moderuar”, duke marrë parasysh faktin se në vitin 2009-të, Këshilli Kombëtar i Restaurimeve miratoi 3 projekte restaurimi. Por subjekti privat “IDA sh.p.k”, në pronësi të biznesmenit të ndërtimit, Alban Xhillari, që ka ngulur rrënjë prej vitesh në Kalanë e Tiranës, nga restaurimi kaloi në ndërtim.

Pjesë e projekteve ishte restaurimi i ish-bar “Kalaja”, që u prish dhe mbi të u ndërtua restorant “Milenium gourmet”, që në mënyrë të paprecedentë, u ngrit mbi murin rrethues të kalasë.

Po ashtu objektet në pronësi të këtij subjekti privat, si klub “Folie Terrace”, klub “Mumja” si edhe një pjesë e “Kinema Millenium 2”, janë të jashtëligjshme, në një Zonë Arkeologjike A dhe institucionet u treguan të paafta për të mbrojtur një monument kulture të kategorisë I. Po ashtu në vitin 2015-të, në ambientet e “Folie Terrace” nisën punime me karakter ndërtimor, por që u ndalua nga denoncimi i bashkisë Tiranë dhe Familjes Mbretërore. Inspektoriati Kombëtar për Mbrojtjen e Territorit reagoi pas 3 muajsh duke kallëzuar penalisht “IDA Sh.p.k” dhe shembur objektin pa leje.

Kalaja e Tiranës, krenaria e mohuar e arkeologjisë së kryeqytetit:

Sipas Institutit të Monumenteve të Kulturës, Kalaja e Tiranës është një fortifikim fushor me planimetri drejtkëndëshe, që zgjatet në drejtim lindje-perëndim. Pjesë ndërtimore të ruajtura në disa prej kullave dhe segmenteve të mureve rrethuese tregojnë se kalaja mund të jetë ndërtuar për herë të parë gjatë antikitetit të vonë, ndoshta në periudhën e hershme bizantine (shek. IV-VI e.s). Ajo mendohet se i takon njërës prej fortifikimeve të ndërtuara ose të rindërtuara nga perandori Justinian në Epirin e Ri (provincën e Durrësit).

Pjesa e mureve rrethuese që shihen sot mbi tokë i takojnë ndërtimeve të shekujve të fundit, të cilat janë ndërtuar nga Ahmet Pashë Bargjini (1788-1809), në dhjetëvjeçarin e fundit të shek. XVIII, mbi rrënojat e keshtjelles së vjetër. Nga muret rrethuese të kalasë ruhet një pjesë e murit verior, midis kullës B dhe C që arrin në një lartësi deri 4 m dhe trakte në anën jugore të saj. Teknika e ndërtimit të këtij muri paraqet dy faza: antike dhe atë mesjetare të shek. XVIII.

Sot njihen tre Kulla (A,B,C), në anën veriore të kalasë me planimetri rrethore (A), kuadratike (B) dhe drejtkëndëshe (C). Kulla C është e vetmja kullë që ruhet deri në lartësinë 3 m. Supozohet ekzistenca hipotetike e kullave të tjera në anën perëndimore dhe atë lindore të murit rrethues të kështjellës.

The post Ndërtimi brenda Kalasë së Tiranës, “i ligjëruar” duke shkelur ligjin!!! first appeared on Amfora.