Vlerat historike dhe arkitekturore të Xhamisë së Plumbit bënë që ajo të shpallej Monument Kulture i Kategorisë së Parë që në vitin 1948. Megjithatë, për dekada me radhë monumenti u përball me dëmtime të shkaktuara nga përmbytjet e vazhdueshme të zonës dhe mungesa e ndërhyrjeve të plota restauruese. Projekti i fundit nuk u përqendrua vetëm te objekti i kultit, por edhe te peizazhi dhe infrastruktura përreth, duke ofruar zgjidhje për mbrojtjen nga ujërat dhe rikthimin e funksionalitetit të kompleksit. Sot, Xhamia e Plumbit konsiderohet një nga shembujt më domethënës të restaurimit të trashëgimisë kulturore në Shqipëri.

Një nga elementët që e dallon Xhaminë e Plumbit nga të gjitha xhamitë e tjera në Shqipëri është oborri i brendshëm me kolonada, i vendosur përpara sallës së lutjeve. Arkitektura e saj është frymëzuar nga xhamitë sulltanore të Stambollit, duke sjellë në Shkodër një model ndërtimi që në Perandorinë Osmane konsiderohej privilegj i rezervuar për ndërtimet perandorake. Hapësira e oborrit krijon një kalim të natyrshëm mes botës së jashtme dhe sallës së faljes, duke i dhënë monumentit një dimension ceremonial. Pikërisht ky element e bën Xhaminë e Plumbit një rast unik në historinë e arkitekturës shqiptare.

Nga jashtë, salla e faljes paraqitet si një bllok i ulët mbi të cilin ngrihet një tambur tetëkëndor i lartë dhe kupola qendrore karakteristike. Emri “Xhamia e Plumbit” lidhet me mbulesën prej plumbi që dikur vishte kupolat e saj dhe që i dha monumentit emrin me të cilin njihet edhe sot. Me kalimin e kohës, plumbi u hoq pjesërisht nga banorët e zonës dhe më pas nga autoritetet ushtarake gjatë pushtimit austro-hungarez. E ndërtuar me gurë të qëndrueshëm të zonës, ajo mbetet një nga dëshmitë më të rëndësishme të mjeshtërisë ndërtimore osmane në Shqipëri.

Në kompleks ruhen edhe dhjetëra gurë varresh historikë, të cilët dëshmojnë historinë e gjatë të komunitetit mysliman në këtë pjesë të Shkodrës. Format, simbolet dhe mbishkrimet e tyre përfaqësojnë traditën funerare osmane dhe përbëjnë një burim të rëndësishëm për studiuesit e trashëgimisë kulturore. Restaurimi përfshiu edhe sistemimin e këtyre elementeve, duke i integruar në tërësinë historike të monumentit. Sot ato i japin vizitorit mundësinë të lexojë jo vetëm historinë e xhamisë, por edhe atë të njerëzve që jetuan përreth saj ndër shekuj.

Pamja nga sipër nxjerr në pah organizimin e veçantë arkitektonik të Xhamisë së Plumbit, me oborrin qendror të rrethuar nga kupola më të vogla dhe sallën kryesore të lutjeve të mbuluar nga kupola monumentale. Përtej vlerave arkitekturore, ky vend lidhet edhe me një kapitull të rëndësishëm të historisë moderne shqiptare. Pranë xhamisë ndodhet shtëpia e familjes Myftija, ku më 16 nëntor 1990 u zhvilluan mbledhjet e para për rihapjen e Xhamisë së Plumbit dhe diskutimet e para të Bashkësisë Islame të Shqipërisë nën drejtimin e Hafiz Sabri Koçit. Kjo e bën kompleksin jo vetëm një monument të trashëgimisë osmane, por edhe një simbol të rikthimit të jetës fetare në Shqipëri pas dekadave të ndalimit të besimit.

Mes Kalasë së Rozafës, lumenjve Kir e Drin dhe gjurmëve të historisë së qytetit, Xhamia e Plumbit vazhdon të jetë një nga monumentet më përfaqësuese të Shkodrës. E rikthyer në shkëlqimin e saj pas restaurimit, ajo ruan vlerat historike, arkitekturore dhe shpirtërore që kanë shoqëruar këtë vend për më shumë se dy shekuj. Më shumë se një objekt kulti, ajo mbetet një dëshmi e gjallë e trashëgimisë kulturore shqiptare, duke lidhur historinë e qytetit me kujtesën e brezave që e kanë ndërtuar, ruajtur dhe trashëguar ndër vite.

The post Në gjurmët e Xhamisë së Plumbit në Shkodër, mes trashëgimisë, besimit dhe historisë first appeared on Amfora.

“Më në fund po dalim në fazën më të hershme të kishës duke nxjerrë mozaikët e kësaj dyshemeje të pazbuluar më parë. Kjo është risia e momentit tani”, tha Elio Hobdari arkeolog. 

Zbulimi po ndihmon studiuesit të kuptojnë më mirë fazat e ndërtimit dhe përdorimit të monumentit, i cili prej vitesh është në qendër të kërkimeve arkeologjike në Elbasan. Bazilika ka kaluar nëpër disa faza transformimi, ndërsa gjetjet e reja po pasurojnë kronologjinë e saj dhe po hedhin dritë mbi zhvillimin e Scampis gjatë shekujve V-VI të erës sonë, kur qyteti përjetoi një periudhë të rëndësishme zhvillimi urban dhe fetar.

“Që të zbulonim mozaik ishte deri diku surprizë, cilësia është shumë e mirë. Ruhen shumë mirë edhe për faktin sepse duke u ndërtuar dysheme të tjera sipër tyre këto janë ruajtur shumë mirë”, tha Hobdari në një intervistë për mediat nga zona ku po bëhen gërmimet. 

Bazilika Paleokristiane ndodhet pranë lagjes “Kala” në zemër të Elbasanit, në një zonë ku shtresat historike të qytetit vijojnë të dalin në sipërfaqe përmes kërkimeve të vazhdueshme arkeologjike. Monumenti konsiderohet ndër më të rëndësishmit e kësaj periudhe për qytetin dhe prej vitesh tërheq vëmendjen e studiuesve për potencialin e tij kërkimor.

Gërmimet e këtij viti zhvillohen në kuadër të projektit “Lagja romake-bizantine jashtë mureve të castrum Scampis-bazilika paleokristiane”, një projekt i Institutit të Arkeologjisë Sipas ekipit kërkimor, qëllimi është identifikimi i fazave të ndërtimit dhe përdorimit të monumentit, si dhe kuptimi më i plotë i zhvillimit urban, ekonomik dhe kulturor të Scampis.

Kërkimet e deritanishme tregojnë se kisha ka pasur të paktën dy rindërtime të rëndësishme me nivel të lartë arkitektonik dhe artistik. Të dhënat mbishkrimore që janë zbuluar ndër vite, në gjuhën latine dhe greke, sugjerojnë bashkëjetesën e traditave të ndryshme kulturore në qytetin e lashtë, ndërsa përmendja e diakoneshave në disa prej tyre vijon të tërheqë interesin e studiuesve.

Një tjetër element që po tërheq vëmendjen e arkeologëve është shtrirja e mundshme e kompleksit. Zona e gërmuar deri tani mund të përfaqësojë vetëm një pjesë të sitit, ndërsa kërkimet e ardhshme pritet të japin një panoramë më të qartë mbi përmasat reale të tij.

“Patjetër që shtrihet edhe më tepër se sa ne shohim. Njolla që është e gërmuar shtrihet në veri dhe pak poshtë sheshit”, tha Hobdari.

Kompleksi arkeologjik bashkëjeton prej dekadash me një tjetër simbol të njohur të qytetit, Rrapin e Bezistanit, monument natyre dhe pikë referimi për shumë breza. Në këtë pjesë të qytetit, trashëgimia natyrore dhe ajo kulturore ndërthuren në të njëjtën hapësirë, duke krijuar një nga zonat më të pasura me vlera historike në Elbasan.

Megjithëse sezoni i gërmimeve sapo ka nisur, zbulimet e para po konfirmojnë potencialin e madh të sitit. Për studiuesit, mozaikët e dalë në dritë nuk përfaqësojnë vetëm një gjetje arkeologjike, por një mundësi për të kuptuar më mirë historinë e Scampis dhe rolin që kjo qendër ka luajtur në rrjetin e qyteteve të zhvilluara përgjatë Via Egnatia-s.

Bazilika Paleokristiane, e zbuluar në vitin 2007 pranë qendrës së Elbasanit, konsiderohet një nga monumentet më të rëndësishme të krishterimit të hershëm në qytet dhe prej vitesh është objekt kërkimesh arkeologjike.

Ndërsa kërkimet vijojnë, çdo shtresë e re që zbulohet nën dyshemetë e bazilikës duket se sjell me vete një pjesë tjetër të historisë së fshehur të Elbasanit.

The post Gërmimet zbulojnë mozaikë të një faze të hershme të Bazilikës së Elbasanit first appeared on Amfora.

Sipas të dhënave të publikuara në databazën e monumenteve të kulturës për Qarkun Tiranë, Tyrbja e Nuses është shpallur Monument Kulture i Kategorisë së Parë më 8 janar 1977. Monumenti ndodhet në fshatin Mullet, pranë Kishës së Maxharës, dhe mendohet t’i përkasë shekullit XVII, duke ruajtur tiparet e arkitekturës funerare të periudhës osmane.

Godina e Tyrbes së Nuses paraqet një kompozim të thjeshtë arkitekturor, tipik për ndërtimet funerare të përdorura gjatë periudhës osmane. Mbi një bazament të ngritur lehtë nga terreni ngrihen katër kolona që lidhen përmes harqeve të ndërtuara me tulla të kuqe, ndërsa mbi to qëndron një kupolë e vogël e mbuluar me tjegulla tradicionale. Në pjesët e jashtme dallohen detaje dekorative me motive gjeometrike dhe përdorimi i alternuar i gurit, tullës dhe llaçit gëlqeror, elemente që i japin monumentit tiparet karakteristike të arkitekturës osmane rurale në Shqipërinë e Mesme.

Sipas informacionit të vendosur në tabelën informuese pranë monumentit, Tyrbja e Nuses lidhet me dy variante të së njëjtës legjendë tragjike. Në versionin e parë thuhet se një nuse e re mbeti e vrarë nga një plumb qorr teksa po kalonte me dasmorët në hyrje të fshatit, ku dy palë kundërshtare po shkëmbenin të shtëna armësh. Ndërsa në variantin tjetër përmendet përplasja mes dy karvanëve të dasmorëve në një rrugë të ngushtë, konflikt që përfundoi me vrasjen e dy nuseve, në kujtim të të cilave u ngrit më vonë monumenti.

Përtej legjendës që e shoqëron prej shekujsh, Tyrbja e Nuses vlerësohet si pjesë e rëndësishme e historisë dhe identitetit kulturor të zonës së Tiranës. Monumenti është i përfshirë në databazat e institucioneve të kulturës, në guida turistike dhe në materiale promovuese, duke u konsideruar një nga atraksionet historike dhe kulturore që mund të vizitohen në zonën e Mulletit dhe Petrelës.

The post Tyrbja e Nuses, monumenti i heshtur i një legjende  first appeared on Amfora.

Kush është Aleksandër Dugin?

Për të kuptuar Duginin, duhet të hysh në një botë ku hartat nuk janë thjesht kufij, por vija fronti në një luftë shpirtërore midis Lindjes dhe Perëndimit.

Lindur në Moskë në vitin 1962, në zemër të Bashkimit Sovjetik, Dugin u rrit në një familje ushtarakësh. Megjithatë, ai nuk u bë kurrë një “homo sovieticus” tipik. Që në rini, u tërhoq nga e ndaluara: tradicionalizmi integral, misticizmi dhe autorët e “Rrymës së Djathtë” evropiane që ishin tabu në sistemin komunist. Ky rebelim fillimisht nuk ishte ndaj liberalizmit perëndimor, por më shumë një përqafim i së kaluarës së lavdishme ruse dhe autoritarizmit perandorak.

Vepra e tij kulmore, Themelat e Gjeopolitikës, botuar në vitin 1997, shërbeu si një manual për ambiciet ruse pas rënies së Murit të Berlinit. Në këtë libër, Dugini nuk flet për paqe, por për “Eurasianizmin”. Ai e sheh botën si një përplasje të përhershme midis “fuqive të detit” (atlantistët, kryesisht SHBA dhe Britania, që përfaqësojnë tregtinë dhe liberalizmin) dhe “fuqive të tokës” (Eurasia, me Rusinë në qendër, që përfaqëson hierarkinë dhe traditën).

Ai beson se fuqitë e tokës (Behemothi – Rusia, Gjermania, Kina) duhet të krijojnë hapësirat e tyre për t’u mbrojtur nga fuqitë e detit (Leviatani – SHBA, Britania), të cilat përdorin tregtinë dhe teknologjinë për të “pushtuar” shpirtërisht popujt. Për Duginin, misioni i Rusisë është të bashkojë dy kontinentet kundër “hegjemonisë korruptuese” të Perëndimit.

Narracioni i jetës së tij ndryshoi rrënjësisht me ardhjen në pushtet të Vladimir Putinit. Edhe pse marrëdhënia e tyre mbetet subjekt spekulimesh – disa thonë se ai është këshilltari hije, të tjerë se është thjesht një zhurmues margjinal – idetë e tij filluan të reflektoheshin në retorikën zyrtare ruse. Termat si “Bota Ruse” (rus. “Russkiy Mir”) dhe kundërshtimi i hapur ndaj vlerave liberale perëndimore mbajnë vulën e tij filozofike.

Ai propozoi “Teorinë e Katërt Politike”, duke pretenduar se pas dështimit të liberalizmit, komunizmit dhe fashizmit, bota ka nevojë për një rrugë të re që bazohet te identiteti kombëtar dhe kundërshtimi i globalizmit. Libri “The Great Awakening Vs the Great Reset” është një manual politik i mirëfilltë ku ai propozon metodologjinë politike se si mund të shkohet te Teoria e tij e Katërt Politike.

Jeta e tij nuk ka qenë vetëm debate akademike, por edhe tragjedi e vërtetë. Në vitin 2022, vajza e tij, Daria Dugina, humbi jetën në një atentat me makinë në periferi të Moskës. Për Duginin, kjo nuk ishte vetëm një humbje prindërore, por një “sakrificë në altarin e idesë ruse”. Ai u shfaq në varrimin e saj jo si një njeri i thyer, por si një profet akoma më i vendosur, duke thirrur për fitore totale dhe transformim rrënjësor të shoqërisë ruse.

Sot, Aleksandër Dugin vazhdon të shkruajë dhe të ligjërojë, duke u shfaqur si një figurë gati mitologjike. Për kritikët, ai është arkitekti i një ideologjie të rrezikshme që ushqen konfliktet moderne. Për ndjekësit e tij, ai është mbrojtësi i fundit i traditës përballë asaj që ai e quan “nihilizëm perëndimor”. Vepra e tij mbetet një çelës i rëndësishëm për të kuptuar tensionet gjeopolitike të epokës sonë dhe rikthimin e Rusisë drejt një identiteti që kërkon të sfidojë rendin botëror.

Aleanca e shenjtë

Te libri “The Fourth Political Theory”, Aleksandër Dugin propozon një “Aleancë të Shenjtë” (ose Aleancë Strategjike) midis feve tradicionale si pjesë e projektit të tij dhe “Teorisë së Katërt Politike”. Kjo nuk është një shkrirje mekanike e feve në një të vetme dhe as një filozofi eklektike apo sinkretike, por një front i përbashkët, një aleancë e mirëfilltë kundër asaj që ai e quan “Moderniteti”, “Liberalizmi” dhe “Globalizmi”.

Sipas Duginit, të gjitha fetë tradicionale (Ortodoksia, Islami tradicional, Judaizmi hasidik, Hinduizmi, etj.) ndajnë një armik të përbashkët: botën perëndimore moderne laike, e cila ka shkatërruar kuptimin e të Shenjtës. Ai propozon që këto fe të lënë mënjanë mosmarrëveshjet teologjike për t’u bashkuar gjeopolitikisht kundër Perëndimit atlantist.

“Armiku i përbashkët na bashkon… Ne duhet të krijojmë aleanca strategjike për të përmbysur rendin aktual të gjërave – gjithçka që është fytyra e Bishës, e Antikrishtit apo Daxhallit.” – shkruan ai te The Fourth Political Theory.

Kuptohet që një qëndrim i tillë i shkon shumë përshtat frontit të brendshëm rus, i cili ka nevojë për një armik të jashtëm për t’u bashkuar. Kjo në kuadër të një heterogjeniteti të jashtëzakonshëm që ka brenda saj.

Për shembull, nuk duhet të harrojmë se në Rusi ‘vetëm’ 67% e popullsisë janë të krishterë. Aty jetojnë gjithashtu rreth 10 milion myslimanë, 1.8 milion paganë, 700.000 budistë, 100.000 hebrenj, etj. Në këtë kontekst, thirrja e Dugin ka shumë kuptim sepse i shërben politikës së brendshme ruse për të ruajtur kohezionin social dhe për të forcuar identitetin kombëtar rus.

Gjithashtu, Dugin dhe politika e jashtme ruse e dinë shumë mirë se aleatët më të ngushtë të Rusisë kanë qenë dhe janë aktualisht vendet arabe me shumicë myslimane si Egjipti, Algjeria, Siria, Irani, etj. Ndaj idetë e Dugin shkojnë edhe për të forcuar një front të jashtëm dhe ndihmojnë koniunkturën gjeopolitike të Moskës, e cila jo gjithmonë mund të mbështetet te burimet natyrore dhe ekonomike për të ruajtur hegjemoninë në disa zona të botës.

Sa më sipër ndodhet qartësisht e shprehur edhe në një dokument zyrtar të Ministrisë së Jashtme ruse të titulluar The Concept of the Foreign Policy of the Russian Federation, i publikuar në mars të vitit 2023 dhe aktualisht i aksesueshëm online.

Koncepti “Grossraum”

Dugin merr nga filozofi i nazizmit Carl Schmitt konceptin e “Grossraum” apo “Hapësirave të Mëdha” – siç mund ta quajmë në shqip. Sipas tij, Grossraum është një hapësirë e gjerë gjeografike që bashkohet rreth një fuqie apo ideje qendrore. Për shembull, duke qenë se Ballkani është një territor i banuar kryesisht nga popullsi sllave dhe ortodokse, atëherë gadishulli duhet të jetë pjesë e Grossraum-it rus.

Brenda një Grossraum-i mund të ketë fe të ndryshme (si Ortodoksia dhe Islami), por ato duhet të bashkohen kundër “anti-kulturës” djallëzore të globalizmit liberal. Sipas tij, vetëm një hapësirë e madhe që ka armë bërthamore, burime energjetike dhe një ushtri masive mund të quhet vërtet e lirë.

Si do të shohim më poshtë, Dugin e konsideron Shqipërinë pjesë të Grossraum-it rus, me përjashtimin se – ndryshe nga sa ndodh me disa vende të tjera – këtu ka një shumicë relative myslimanësh që ai po i fton në Aleancë kundër Daxhallit.

Pra, sipas tij, myslimanët shqiptarë duhet të zgjedhin të rreshtohen në krah të Rusisë dhe të futen nën mbrojtjen e saj për të luftuar të keqen e madhe që, sipas tij, është Europa dhe Amerika.

Nuk thotë ndërkohë se vetëm 30 vite më parë shqiptarët myslimanë masakroheshin pa dallim moshe dhe gjinie nga aleatët e tyre më të ngushtë dhe se Grossraumi i tij ka tentuar sistematikisht t’i asgjësojë myslimanët shqiptarë që nga koha e Romanovëve. Nuk thotë as që Shqipëria, që prej vitit 2022, konsiderohet nga qeveria ruse një vend armik (jo kundërshtar, por armik!).

Dezinformimi historik

Dugin e kupton se pengesa më e madhe për futjen e vendeve si Shqipëria në hapësirën e ndikimit rus është historia. Ndaj ai propozon, në rastin më të mirë, një rishikim të historisë dhe, në rastin më të keq (që ne besojmë se është edhe rasti i tij), një deformim të saj.

Në këtë version të ri të historisë, këshilltari i Putinit kërkon të faktorizojë, zmadhojë apo mitizojë disa elemente të përbashkëta që shqiptarët tashmë i ndajnë me Rusinë, si për shembull feja, dhe t’i instrumentalizojë ato në funksion të qëllimit të tij politik.

Më konkretisht, në postimin e datës 14 prill 2026, Aleksandër Dugin shkruan se Fan Noli është themeluesi i Shqipërisë moderne. Kujdes! Ai nuk shkruan i “shtetit shqiptar” apo i “Kishës Autoqefale Shqiptare”, por i “Shqipërisë moderne”.

Gjithashtu duhet të bëhet kujdes se si ai e përshkruan Fan Nolin. Jo si një ortodoks, por si një “prift ortodoks”, duke tentuar të lidhë Shqipërinë moderne me institucionin kishtar. Duke qenë se edhe rusët janë ortodoksë si Fan Noli, atëherë ne nuk duhet të kemi frikë prej tyre.

Sigurisht që nuk dua të bie në grackën e Dugin dhe të debatoj në lidhje me pohimet e tij. Fan Noli dhe komuniteti ortodoks kanë një peshë të jashtëzakonshme në krijimin e Shqipërisë moderne. Historia e Shqipërisë nuk do të harrojë kurrë as punën dhe sakrificën e qindra ortodoksëve të tjerë, si për shembull Kostandin Kristoforidhi, Jani Vreto, Pandeli Sotiri, Stath Melani, Kristo Negovani, etj.

Por medalja e meritës për krijimin e Shqipërisë moderne nuk mund t’i varet kurrë në qafë një njeriu apo një komuniteti të vetëm. Ajo është produkt i sakrificës dhe punës së një ushtrie të madhe intelektualësh, pa dallim feje, gjinie dhe krahine. Dhe kushdo që tenton ta reduktojë atë si produkt të punës së një njeriu të vetëm, është në fakt duke manipuluar historinë.

Neo-Antishqiptarizmi

Postimi i Dugin, edhe pse nuk ka gjetur jehonë në median shqiptare, nuk është një ngjarje e vogël. Ajo bën të dukshme luftën e nisur nga rusët dhe një pjesë e rëndësishme e fuqive lindore (Kina, Irani, por edhe Turqia) kundër shqiptarëve prej të paktën dy dekadash. Në këtë luftë të re nuk synohet dobësimi, përçarja, asgjësimi apo shfarosja e faktorit shqiptar, por asimilimi i tij.

Kalimi në sferën (Grossraum!) e influencës lindore. Turqit na quajnë vëllezër. Rusët simpatizojnë figurat tona patriotike. Kinezët flasin për lidhjet kulturore dhe bashkëpunimin ekonomik, ndërsa iranianët pretendojnë se po luftojnë për demokracinë tonë, duke na çliruar nga muxhahedinët e Ashraf-III.

Ky antishqiptarizëm i ri ka kuptuar diçka që ndoshta vetë ne shqiptarët nuk e kemi kuptuar ende plotësisht: një pemë e këputur nga rrënjët është një pemë e vdekur! Kurrë asnjëherë Lindja nuk ka qenë aleatja jonë. Kurrë asnjëherë Lindja nuk ka qenë drita jonë. Siç shkruante Naim Frashëri: “Dielli i shqiptarëve lind në Perëndim!”

The post Aleksandër Dugin: Ideologu i antishqiptarizmit modern first appeared on Amfora.

Edhe pse Kushtetuta e Republikës Popullore të Shqipërisë, e miratuar më 11 Janar 1946, garantonte të drejtën për ushtrimin e besimit fetar, në praktikë fetarët përballeshin me kufizime të rrepta dhe presion të vazhdueshëm. 

Shumë nxënës, punonjës dhe priftërinj shqiptarë u detyruan të largoheshin nga institucionet fetare dhe të përqendroheshin në punë ose aktivitete të tjera të lejuara nga shteti, duke u shkëputur nga komunitetet e tyre dhe traditat shpirtërore. 

Klerikët e huaj që ushtronin shërbesat e tyre në Shqipëri u detyruan të largoheshin drejt vendeve si Italia, Greqia dhe Turqia, duke e dobësuar ndjeshëm prezencën e fesë në vend. Përveç largimeve, shumë institucione fetare u mbyllën ose u shndërruan në objekte jo-fetare, si palestra, teatro, magazina apo kafene, duke e bërë të pamundur praktikimin e besimit në mënyrë të hapur.

Kjo fushatë sistematike për persekutim dhe mbyllje të institucioneve fetare synonte jo vetëm të dobësonte autoritetin e klerikëve, por edhe të krijonte një narrativë propagandistike ku feja paraqitej si pengesë për progresin dhe unitetin e popullit shqiptar.

Dy dekada më pas, në 1967, gjimnazistët e shkollës së mesme “Naim Frashëri” në Durrës, shprehën ndaj Enver Hoxhës me një letër urrejtjen mbi ushtrimin e feve të ndryshme në Shqipëri. 

Sipas propagandës komuniste, xhamitë, kishat, teqetë dhe monumente të tjera fetare u shndërruan në objekte kulturore ose u shkatërruan ose u shndërruan në ambjente të jetës së përditshme, si pallate sporti, kafene, teatro, magazina ose kinema. Disa nga shembujt që mund të permendim ju ndodhën konvertimit të xhamisë së madhe të Durrësit, kishës qëndrore të Shkodrës, kishës së Shën Thanasit në Karavasta dhe shumë institucione të tjera. 

Kjo fazë mbylljeje e institucioneve të ndryshme fetare i shërbeu popullit shqiptar ne desinformim, sepse propaganda e kohës e paraqiste transformimin e tyre si një proces “çlirimi” nga ndikimi i fesë, duke i ripërdorur hapësirat fetare për funksione kulturore dhe shoqërore, çka synonte të normalizonte gradualisht mungesën e praktikës fetare në jetën publike.

Përveç fushatave të ndryshme për mbylljen e institucioneve të ndryshme fetare, vazhdimit të persekutimeve ndaj klerikëve fetarë, propaganda komuniste, me anë të burimeve mediatike, letrare dhe vizuale vazhdonte të manipulonte mentalitetin e shqiptarëve, duke shfaqur filma, dokumentarë, dhe vepra propagandistike kundër besimit fetar. 

Njëra prej këtyre dokumentarëve, titulluar E vërteta mbi fenë (1974) e regjisorit Ilo Pando, tregon rolin e besimit fetar në historinë e Shqipërisë nga viti 1912-1967. Ky dokumentar shërbeu si alarmi i parë për ndryshimin e statusit të fesë në kushtetutën e Republikës Popullore të Shqipërisë. 

Për shembull, dokumentari përmend raste të ndryshme të bashkëpunimit të klerëve fetarë në Shqipëri me pushtues dhe politikanë të periudhës së Zogut, që varfëruan dhe poshtëruan nivelet e ulëta të shoqërisë shqiptare.

Gjithashtu, dokumentari vazhdon se si klerët fetarë gjatë Luftës së Dytë Botërore në Shqipëri, klerikët e krishterë dhe myslimanë si Patër Anton Harapi, At Vinçens Prendushi, Don Shtjefën Kurti dhe me rradhë bashkëpunuan me pushtuesit italianë dhe më vonë me gjermanët për të sabotuar Luftën Nacionalçlirimtare kundër pushtuesve nazifashistë.

Por e vërteta nuk qëndron këtu dhe ka pasur shumë polemika që bashkëpunimi midis klerëve të feve të ndryshme në Shqipëri dhe pushtueve nazifashistë ka qënë e rrallë.

Një rast tjetër u shfaq nëpër filmat artistikë shqiptarë. Në filmin Kapedani (1972), një nga momentet interesante qe pjea ku xha Sulo pyet një qytetar të Tiranës për xhaminë e Et’hem Beut, që u ruajt si monument kulture. Dialogu mes tyre vijon kështu:

• Ore çun, xhami është kjo?
• Po pse more xhaxho? Si të duket ty? S’të ngjan si xhami, hë?
• Dhe e njoha si xhami, prandaj po çuditem edhe unë.

Qytetari qesh. Pastaj, xha Suloja vazhdon:

• Ore po qenkeni prapa nga dynjaja juve tiranasit! Neve atje i kemi prishur me kohë.
• Ahh… këtë nuk e prishim ne. Bile e kemi me kimet. Kjo ruhet nga shteti se është e vjetër.
• Edhe unë jam me të. Kështu them edhe unë…

Rasti i kësaj skene interesante dhe propagandistike përçmoi vëmendjen e popullit për braktisjen e besimit fetar dhe rikthimit të jetës së përditshme gjatë periudhës socialiste në Shqipëri. 

Kjo skenë, megjithëse e ndërtuar me tone humori, përçon një mesazh të qartë ideologjik: përmes ironisë, shkatërrimi i objekteve fetare paraqitet si shenjë e “përparimit” socialist, ndërsa ruajtja e Xhamisë së Et’hem Beut justifikohet vetëm si monument kulture dhe jo si hapësirë e gjallë besimi.

Në këtë mënyrë, publiku udhëhiqej të perceptonte fenë si një mbetje të së kaluarës, të tejkaluar nga realiteti i ri socialist. 

Nuk është e rastësishme që filmi Kapedani u vlerësua nga Enver Hoxha, pasi ai përforconte me mjete të buta propagandistike narrativën zyrtare të shtetit ateist: feja nuk sulmohej drejtpërdrejt, por relativizohej dhe paraqitej si diçka folklorike e jo e domosdoshme për shoqërinë socialiste.

Përveç përdorimit të medias filmike, fushatave kundër institucioneve fetare dhe posterave propaganditstike për zgjerimin e propagandës kundër besimit fetar, u fabrikuan edhe histori mbi “operacionet” e Sigurimit kundër meshave dhe lutjeve të fshehta. Një rast tragjik është ai i Dom Shtjefën Kurtit në Kurbin.

Pas lirimit nga burgu i Burrelit në vitin 1963, ai qëndroi disa muaj në Rrashbull të Durrësit dhe më pas shërbeu si prift në famullinë e Gurëzit në Kurbin. 

Pas mbylljes së institucioneve fetare më 1967, mbeti pa punë dhe u detyrua të punonte në Ndërmarrjen Bujqësore të Kurbinit, nën mbikëqyrje të vazhdueshme të Sigurimit. Në vitin 1970 u arrestua në Gurëz, me akuzën absurde se kishte kryer shërbime fetare të fshehta, duke pagëzuar një fëmijë.

Shtypi i kohës përhapi dezinformacion për një “grup armiqësor” në zonën e Gurëzit. 

Pas pushkatimit të tij dhe dënimeve të bashkëpunëtorëve, lajmi u përhap edhe jashtë vendit. Një grua katolike u arratis përmes Jugosllavisë drejt Italisë për ta denoncuar rastin te autoritetet italiane.

Më pas, Papa Vojtila vizitoi Puljan, duke dënuar regjimin shqiptar, ndërsa nga presioni botëror dhe mediatik, Radio Tirana pranoi zyrtarisht ekzekutimin. Ngjarja u bë simbol i persekutimit fetar dhe i manipulimit propagandistik të realitetit në Shqipërinë e asaj periudhe historiko-politike.

Në përgjithësi, pas vitit 1990, propaganda e diktaturës komuniste kundër besimit fetar u zhduk, për shkak të ndryshimeve politike që ndodhën në Europën Lindore dhe Qëndrore, por edhe në Shqipëri, ku rënia e regjimit komunist solli rikthimin gradual të lirisë së besimit dhe hapjen e institucioneve fetare të mbyllura prej dekadash.

Me ndryshimet demokratike në Shqipëri, u rishikua roli i fesë në shoqëri dhe u zbuluan dokumente arkivore që dëshmonin përmasat reale të persekutimit ndaj klerikëve dhe besimtarëve. 

Ky proces ndihmoi në çmitizimin e narrativave propagandistike të periudhës komuniste dhe në rindërtimin e një kujtese historike më të balancuar.

Megjithatë, pasojat e dezinformimit ideologjik vazhduan të ndihen për vite me radhë në mentalitetin shoqëror, duke e bërë të domosdoshme studimin kritik të burimeve mediatike, letrare dhe filmike të asaj kohe për të kuptuar kontrastin midis propagandës zyrtare dhe realitetit të përjetuar nga komunitetet fetare në Shqipëri.

The post Kur ideologjia shpërfilli fenë: Klerikët nën propagandën komuniste first appeared on Amfora.

Kompleksi paraqet disa faza zhvillimi të mozaikëve, nga tipologjia romake deri te dekorimet gjeometrike dhe figurative, ku përfshihen elemente si peshq dhe zogj. Në pjesën hyrëse ndodhet narteksi, ndërsa struktura e saj përfaqëson një organizim të zhvilluar arkitektonik për kohën. Rrënojat u zbuluan gjatë gërmimeve për ndërtimin e Pallatit të Kulturës në Sarandë, në një thellësi mbi një metër, duke nxjerrë në dritë struktura që lidhen me zhvillimin e qytetit brenda hapësirës së kalasë mesjetare. Sipas të dhënave, një pjesë e strukturave dhe mozaikëve vijon të mbetet e mbuluar ose e ndërprerë nga ndërhyrjet e mëvonshme në zonë.

Mozaikët janë ndërtuar me gurë të vegjël, rreth 1 cm, të vendosur mbi një shtresë llaçi harasan, të përbërë nga gëlqere, pluhur tjegulle dhe rërë e imët. Në disa pjesë të sitit ruhen fragmente që tregojnë për shtresa më të hershme ndërtimi, duke dëshmuar për faza të ndryshme zhvillimi ndër vite. Kompleksi përfshin gjithashtu oborrin dhe ambiente ndihmëse, ndërsa një pjesë e rrënojave vijon të shtrihet nën nivelin e rrugës aktuale, duke reflektuar shtresëzimin historik të qytetit dhe ndërthurjen e tij me zhvillimet e mëvonshme urbane.

Në plan të parë shtrihen rrënojat e Bazilikës së Onhezmit, ndërsa në sfond ngrihen ndërtesat moderne të qytetit, duke krijuar një kontrast të fortë mes historisë dhe zhvillimit të sotëm. Në këtë hapësirë, bazilika vijon të qëndrojë si një dëshmi e rëndësishme e identitetit historik të Sarandës, duke ruajtur gjurmët e një qyteti që ka ekzistuar dhe evoluar ndër shekuj.

Mes ritmit të shpejtë të zhvillimit urban, Bazilika e Onhezmit qëndron si një nga dëshmitë më të rralla të historisë së Sarandës, duke ruajtur në heshtje gjurmët e një qyteti që ka jetuar shekuj më parë. E vendosur në të njëjtën hapësirë me qytetin e sotëm, ajo rikthen vëmendjen te vlerat e trashëgimisë kulturore dhe rëndësia e ruajtjes së tyre për brezat që vijnë.

The post Gjurmë të krishterimit dhe hebraizmit në Bazilikën e Onhezmit first appeared on Amfora.

Po ashtu, pati edhe kontakte të kufizuara me disa vende perëndimore, kryesisht Gjermaninë Perëndimore, Francën dhe Italinë, shpesh në mënyrë jo publike. 

Këto ndihma lehtësuan krijimin e fabrikave dhe zhvillimin e industrisë në Shqipërinë komuniste, por shpesh kufizonin pavarësinë teknologjike dhe ekonomike të vendit, duke e lidhur ngushtë zhvillimin industrial me interesat e shteteve të huaja. 

Në këtë kuadër, pamja e Shqipërisë si një vend plotësisht i aftë për të prodhuar gjithçka në mënyrë autonome ishte më shumë një ndërtim propagandistik sesa një realitet i pakundërshtueshëm.

Një nga shembujt më të përmendur është Uzina e Radio-Televizorëve në Durrës, e njohur si URT-ja e Durrësit. Uzina ndodhej në lagjen nr. 15, në rrugën “Abdyl Ypi” të qytetit të Durrësit, aty ku sot ndodhet godina e Qendrës së Formimit Profesional Durrës. 

E themeluar fillimisht si pjesë e Uzina Elektro-Mekanike në vitin 1963, gjatë fillimit të marrëdhënieve shqiptaro-kineze, URT-ja u nda si njësi më vete në vitet 1973–1974. Kjo uzinë luajti një rol të rëndësishëm në prodhimin e pajisjeve elektronike për tregun vendas.

Dy vite pas fillimit të aktivitetit, nisi montimi i radiove dhe televizorëve, ndërsa më 1969 u vendos në funksion linja për televizorët bardhë e zi. Më vonë, në URT u zhvilluan disa linja prodhimi me teknologji më të avancuar, si ato të përpunimit të qarqeve të stampuara, prodhimit të kasetave për radio, si edhe një sërë detalesh metalike dhe plastike. 

Prodhimi i dhjetëra tipeve të radiove, televizorëve, magnetofonëve, stabilizatorëve dhe aparateve të tjera elektronike kontribuoi në plotësimin e një pjese të nevojave të përditshme të vendit.

Megjithatë, përtej këtij zhvillimi industrial, realiteti i prodhimit të pajisjeve elektronike ishte më kompleks nga sa paraqitej nga propaganda.

Një pjesë e madhe e prodhimit nuk ishte rezultat i një industrie plotësisht të pavarur, por bazohej kryesisht në importin e komponentëve dhe montimin e tyre në vend. 

Për shembull, materialet për montimin e televizorëve dhe radiove siguroheshin kryesisht nga Kina, ndërsa përpjekjet për të prodhuar televizorë me ngjyra në vitet ’80 u mbështetën në modele të huaja, si ato të kompanisë gjermano-perëndimore Blaupunkt. 

Kjo tregon se, edhe pse uzinat shqiptare pretendonin pavarësi teknologjike, prodhimi mbeti i varur nga teknologjia dhe dizajni i jashtëm, veçanërisht gjatë stanjacionit ekonomik të viteve ’80.

Një faktor i rëndësishëm në zhvillimin fillestar të URT-së së Durrësit ishte pjesëmarrja e Vladimir Mehmet Shehut, djali i Mehmet Shehut, i njohur si një nga pionierët e parë të kësaj uzine.

Figura e tij u përdor shpesh nga propaganda për të përforcuar idenë e një pavarësie teknologjike që nuk ekzistonte plotësisht. 

Pasi filloi punën në URT në vitin 1969, ai mblodhi rreth vetes specialistë të fushës së inxhinierisë elektronike, duke krijuar një mjedis profesional dhe duke kontribuar në përgatitjen e kuadrove të rinj. Megjithatë, edhe në këtë periudhë, pjesa më e madhe e materialeve dhe teknologjisë vinte nga importi, çka e bënte prodhimin të varur nga jashtë.

Propaganda e kohës – përmes revistave, gazetave dhe kronikave filmike – e paraqiste këtë zhvillim si dëshmi të suksesit teknologjik dhe ekonomik të vendit, duke përdorur terma si “teknologji e përparuar”, “kapacitete prodhuese të shkëlqyera” dhe “plotësim i nevojave të popullit”.

Uzina përshkruhej si një hapësirë moderne, ku çdo gjë prodhohej me cilësi të lartë dhe ku Shqipëria shfaqej si shembull i vetë-mjaftueshmërisë industriale.

Në realitet, situata ishte shumë më komplekse. Qytetarët shpesh përballeshin me mungesë produktesh, lista të gjata pritjeje dhe cilësi të paqëndrueshme. Shumë familje nuk mund të përballonin as një radio apo televizor bardhë e zi, e jo më pajisje me ngjyra. Ndërkohë, në tregjet perëndimore, televizorët me ngjyra ishin prezantuar që në vitin 1954, ndërsa në Shqipëri ato mbetën të kufizuara dhe kryesisht në përdorim nga elita politike.

Për më tepër, mungesa e konkurrencës, izolimi ekonomik gjatë viteve ’80 dhe kontrolli i rreptë shtetëror e bënin të pamundur krahasimin e produkteve shqiptare me standardet ndërkombëtare. Kjo e ktheu propagandën e suksesit industrial në një imazh të deformuar të realitetit.

Qëllimi ishte forcimi i idesë së një Shqipërie të pavarur dhe moderne, ndërkohë që prodhimi mbeti i varur nga importet dhe ekspertiza e huaj.

Në përfundim, historia e industrisë elektronike në Shqipëri nuk mund të cilësohet as si një histori dështimi të plotë, as si një histori suksesi të pakontestueshëm. Ajo përfaqëson një kapitull kompleks të zhvillimit industrial, që ngre pyetje thelbësore: A ishte realisht Shqipëria e aftë të prodhonte pajisje elektronike “Made in Albania” në kuptimin e plotë të fjalës?

A reflektonte kjo industri një pavarësi të vërtetë teknologjike, apo shërbente kryesisht si instrument propagandistik? Dhe deri në çfarë mase ishte prodhimi i varur nga teknologjia dhe komponentët e importuar?

Në këtë mënyrë, krijohet një hendek i qartë midis imazhit të ndërtuar nga propaganda dhe realitetit të përditshëm, një hendek që ka ndikuar në perceptimin kolektiv dhe në kujtesën historike pas viteve ’90.

Nostalgjia për prodhimet “Made in Albania” dhe për figurat e kohës mbetet e pranishme, por analizat tregojnë se sukseset ishin të kufizuara dhe të mbështetura në burime të jashtme.

Miti i “prodhimit të pavarur teknologjik” në Shqipërinë komuniste duhet trajtuar me sy kritik. Ai është më shumë një produkt i propagandës dhe nostalgjisë selektive sesa një pasqyrim i realitetit teknik dhe ekonomik. Industria elektronike shqiptare ishte një përpjekje e kufizuar, e ndërthurur me mbështetje të huaj dhe adaptim të teknologjive të gatshme.

Vetëm duke marrë parasysh këtë kompleksitet mund të kuptojmë më mirë të kaluarën dhe të shmangim idealizimin e një realiteti që nuk ka ekzistuar në praktikë.

The post Radio-televizorët shqiptarë dhe varësia e fshehur nga industria e huaj first appeared on Amfora.

Në këtë episod të emisionit “Diskuto”, ndalemi te këto tema së bashku me ekspertin e ekonomisë, Klodian Muço, duke analizuar se si ndërtohen dhe përhapen narrativat mbi çmimet e naftës dhe cilat janë mekanizmat realë që i përcaktojnë ato. 

Një bisedë interesante që ju ftojmë ta ndiqni.

Ekipi realizues

Producent: Geri Emiri
Ideja dhe moderimi: Ruel Domi
Video-produksioni: Ekipi i Medias Amfora

The post Dezinformimi ekonomik: Tregu apo shteti?-“Diskuto” | Ep. 8 first appeared on Amfora.

Në një epokë kur filozofët racionalistë përpiqeshin të ndërtonin sisteme të njohjes mbi parime të lindura të arsyes, Lok zhvilloi një qasje të ndryshme që theksonte rolin themelor të përvojës në formimin e ideve dhe në ndërtimin e njohjes. 

Për këtë arsye ai konsiderohet një nga themeluesit e empirizmit modern dhe një nga mendimtarët që ndikoi më thellë në zhvillimin e filozofisë politike liberale.

Xhon Lok lindi në vitin 1632 në Somerset të Anglisë, në një familje që ishte e lidhur me traditën puritane dhe me idealet e lirisë politike që po formësonin klimën intelektuale të Anglisë së shekullit të shtatëmbëdhjetë. 

Ai studioi në Universitetin e Oksfordit, ku fillimisht u përball me filozofinë skolastike që ende dominonte kurrikulën universitare, por shumë shpejt interesat e tij u orientuan drejt shkencës së re dhe drejt metodave empirike të kërkimit që po zhvilloheshin në atë kohë. 

Gjatë jetës së tij Lok u përfshi gjithashtu në jetën politike dhe intelektuale të Anglisë, veçanërisht përmes marrëdhënies së tij me Anthony Ashley Cooper, një figurë e rëndësishme politike që më vonë u bë konti i parë i Shaftesbury.

Megjithatë, pavarësisht kontekstit historik dhe politik në të cilin jetoi, rëndësia e Lok qëndron mbi të gjitha në projektin filozofik që ai zhvilloi në veprën e tij më të rëndësishme, “An Essay Concerning Human Understanding”, një tekst në të cilin ai përpiqet të analizojë natyrën e mendjes njerëzore dhe kufijtë e njohjes. Qëllimi i këtij projekti ishte të kuptohej se nga vijnë idetë tona, si formohen ato dhe deri në çfarë mase mendja njerëzore është e aftë të arrijë njohuri të sigurta për botën.

Në fillim të këtij studimi Lok formulon një kritikë të drejtpërdrejtë ndaj teorisë së ideve të lindura, një doktrinë që ishte mbrojtur nga disa filozofë racionalistë dhe që pretendonte se mendja njerëzore përmban parime dhe ide themelore që janë të pranishme në të që nga lindja. 

Lok argumenton se një teori e tillë nuk mbështetet në përvojën reale të mënyrës se si njerëzit mendojnë dhe mësojnë, sepse nëse do të ekzistonin ide universale të lindura, ato do të duhej të njiheshin nga të gjithë njerëzit pa përjashtim. 

Sipas tij, fakti që njerëzit në kultura dhe në nivele të ndryshme arsimimi kanë njohuri dhe besime shumë të ndryshme tregon se idetë nuk janë të pranishme në mendje që nga lindja, por zhvillohen gradualisht përmes përvojës.

Në vend të kësaj doktrine Lok propozon një metaforë të famshme për të përshkruar natyrën e mendjes në momentin e lindjes, duke e përshkruar atë si një “tabula rasa”, një fletë e zbrazët në të cilën përvoja shkruan gradualisht përmbajtjen e ideve dhe të njohjes. 

Kjo metaforë nuk duhet kuptuar si një mohim i kapaciteteve natyrore të mendjes, sepse Lok pranon se mendja ka aftësi të caktuara për të përpunuar informacionin, por ai thekson se përmbajtja konkrete e ideve nuk ekziston në mendje para përvojës.

Sipas analizës së tij, të gjitha idetë që kemi rrjedhin nga dy burime themelore të përvojës: sensacioni dhe reflektimi. Sensacioni është procesi përmes të cilit mendja merr informacion nga bota e jashtme përmes shqisave, duke krijuar ide që lidhen me ngjyrat, tingujt, shijet, temperaturën dhe cilësitë e tjera të objekteve. 

Reflektimi, nga ana tjetër, është procesi përmes të cilit mendja vëzhgon veprimet e veta të brendshme, si të menduarit, të dyshuarit, të dëshiruarit ose të besuarit, dhe nga këto procese lindin ide që lidhen me funksionimin e vetë mendjes.

Nga këto dy burime themelore lindin ato që Lok i quan idetë e thjeshta, të cilat janë elementet bazë të përvojës dhe që mendja i merr në mënyrë pasive. Megjithatë, mendja nuk kufizohet vetëm në pranimin e këtyre ideve, sepse ajo ka aftësinë t’i kombinojë, t’i krahasojë dhe t’i abstragojë ato, duke krijuar ide komplekse që përbëjnë bazën e mendimit dhe të gjuhës njerëzore. 

Përmes këtij procesi mendja ndërton koncepte të përgjithshme, kategori dhe nocione që na lejojnë të kuptojmë botën dhe të komunikojmë me njëri-tjetrin.

Një aspekt i rëndësishëm i epistemologjisë së Lok është analiza e tij e dallimit midis cilësive primare dhe cilësive sekondare të objekteve. Sipas tij, cilësitë primare janë ato që i përkasin vetë objekteve dhe që ekzistojnë në mënyrë objektive në botë, si shtrirja, forma, numri dhe lëvizja. Këto cilësi ekzistojnë në objektet pavarësisht nga perceptimi ynë dhe për këtë arsye ato mund të përshkruhen në mënyrë relativisht të saktë nga shkenca.

Cilësitë sekondare, nga ana tjetër, janë ato që nuk ekzistojnë në objekte në mënyrën se si i perceptojmë ne, por janë efekte që objektet prodhojnë në shqisat tona, si ngjyra, shija ose aroma. 

Për Lok, këto cilësi nuk janë vetë në objekte, por janë mënyra në të cilat mendja jonë përjeton ndikimin e strukturës fizike të objekteve. Ky dallim u bë një element i rëndësishëm në zhvillimin e filozofisë së perceptimit dhe në reflektimin mbi marrëdhënien midis mendjes dhe botës fizike.

Filozofia e Lok nuk kufizohet vetëm në teorinë e njohjes, sepse ai zhvilloi gjithashtu një teori shumë me ndikim mbi identitetin personal. Në analizën e tij ai argumenton se identiteti i një personi nuk qëndron thjesht në vazhdimësinë e trupit ose të substancës shpirtërore, por në vazhdimësinë e vetëdijes. 

Sipas Lok, një person është i njëjti në kohë nëse ai mund të kujtojë dhe të lidhë përvojat e tij të kaluara me vetëdijen e tij të tanishme. Kjo teori e identitetit personal, e bazuar në kujtesën dhe në vetëdijen, do të bëhej një pikë referimi e rëndësishme për debatet filozofike të mëvonshme mbi natyrën e personit.

Përveç kontributeve të tij në epistemologji, Lok luajti një rol vendimtar edhe në zhvillimin e filozofisë politike moderne. Në veprën e tij “Two Treatises of Government” ai zhvillon një teori të qeverisjes që bazohet në konceptin e të drejtave natyrore të individit. Sipas kësaj teorie, njerëzit në gjendjen natyrore janë të lirë dhe të barabartë dhe zotërojnë të drejta themelore si jeta, liria dhe prona.

Shteti, sipas Lok, nuk ekziston për të sunduar në mënyrë absolute mbi individët, por për të mbrojtur këto të drejta natyrore. Për këtë arsye pushteti politik duhet të mbështetet në pëlqimin e të qeverisurve, dhe nëse një qeveri shkel të drejtat themelore të qytetarëve ose abuzon me pushtetin e saj, qytetarët kanë të drejtën ta kundërshtojnë dhe madje ta rrëzojnë atë. 

Kjo teori e kontratës sociale dhe e kufizimit të pushtetit politik u bë një nga themelet intelektuale të liberalizmit modern dhe ndikoi fuqishëm në zhvillimin e institucioneve demokratike.

Në fund, rëndësia e Xhon Lok në historinë e mendimit qëndron në faktin se ai formuloi një mënyrë të re për të kuptuar mendjen, njohjen dhe shoqërinë njerëzore, duke theksuar rolin e përvojës në formimin e ideve dhe duke mbrojtur parimet e lirisë individuale dhe të qeverisjes së kufizuar. 

Përmes filozofisë së tij ai kontribuoi në formësimin e traditës empiriste në epistemologji dhe të traditës liberale në politikë, duke ushtruar një ndikim të thellë në filozofinë, në teorinë politike dhe në kulturën intelektuale të botës moderne.

The post Xhon Lok dhe themelimi i empirizmit modern first appeared on Amfora.

Në këtë episod të emisionit “Diskuto”, gazetari Ermal Peçi ndalet në këto tema, duke diskutuar mënyrën se si këto narrativa formësohen dhe artikulohen në kontekstin aktual politik.

Biseda trajton gjithashtu ndikimin që këto diskurse mund të kenë në kuptimin e publikut për zhvillimet institucionale, si dhe rëndësinë e një qasjeje të informuar dhe të ekuilibruar për interpretimin e debatit politik dhe rolit të institucioneve në Shqipëri.

Ekipi realizues

Producent: Geri Emiri

Ideja dhe moderimi: Ruel Domi

Video-produksioni: Ekipi i Medias Amfora

The post Teatri politik dhe dezinformimi ndaj drejtësisë first appeared on Amfora.