Ndër katalizatorët e formimit të identitetit kombëtar të shqiptarëve ishte një shkollë elitare nga ku dolën këta patriotë të shquar. Ajo u themelua në Shkodër më 17 tetor 1877 dhe quhej “Kolegji Saverian”.

Për më shumë ndiqni videon e publikuar më lart dhe intervsitën me përfaqësuesin e Shkollës së Mesme “Atë Pjetër Meshkalla”, Paulo Vjerdha, i cili rrëfeu për vijimin e traditës së krijuar nga kolegji, që është paraardhësi i shkollës së sotme.

Ekipi realizues:  

Producent dhe narrator: Geri Emiri;
Informacioni historik: Dorian Hatibi;
Video-produksioni: Arlind Veshti.

Referenca:

1.⁠ ⁠Willi. Kamsi. Fjalori Enciklopedik Shqiptar. Tiranë 2009;

2.⁠ ⁠Meksi. Aleksandër. Historia e Arkitekturës në Shqipëri. Tiranë 2016;

3.⁠ ⁠Murzaku. Ines. Historia e Jezuitëve në Shqipëri. Tiranë 2022.

The post Kolegji Saverian në Shkodër, “djepi i patriotëve” first appeared on Amfora.

Figure 1. A collage of pictures depicting the Italian invasion of Albania:

1.1 Italian Army enters Tirana, April 8th, 1939.

1.2 Mujo Ulqinaku.

1.3 A Propagandistic Sketch of Italian Invasion of Albania, published in the Soviet Union in 1939.

Sources: Wikimedia Commons.

Introduction

The invasion of Albania by Fascist Italy on April 7th holds multifaceted significance within the broader context of World War II’s prelude. Concurrent with pivotal global events such as the Nazi invasions of Austria and Czechoslovakia and the Imperial Japanese incursions into China and Mongolia, Albania’s invasion intersects with diverse interpretations across historical narratives and political ideologies.

In Communist Albania, the invasion was attributed to Ahmet Zogu’s “fascist” dictatorship, while others attribute it to Mussolini’s imperialism. Greek historiography views April 7th as the beginning of “War Law” between Albania and Greece. This study explores the diverse interpretations of Albania’s April 7th invasion, revealing varied historical perspectives and ideological influences.

The Genesis of April 7th 1939

Albania’s strategic significance for Italy’s imperialist objectives, highlighted by Seton-Watson, prompted its transformation into an Italian protectorate by 1926. Although Italy achieved irredentist claims to regions such as Trentino and Trieste, its aspirations in Dalmatia encountered challenges. The 1939 invasion of Albania cemented its status as a colony.

During this period, Mujo Ulqinaku, Abaz Kupi, Hamit Dollani, and Ismail Reci played crucial roles. They quickly organized a modest resistance movement that effectively repelled half of the Italian army deployed in Albania. This outcome contradicted the initial predictions of General Alfredo Guzzoni and Alberto Pariani, who anticipated a swift conquest within 24 hours. Instead, the invasion persisted until April 14, 1939, expanding to the northeast region with the capture of Kukes.

Deciphering Time: Unraveling the 7th April in Communist Albania

During the Communist regime in Albania (1944-1990), blame for the invasion was placed not only on Benito Mussolini’s imperialist policies but also on Ahmet Zogu, the former president (1925-1928) and later king (1928-1939) of Albania. A 1979 Communist documentary titled “Lufton djali, lufton plaku, lufton Mujo Ulqinaku” (“The boy fights, the old man fights, Mujo Ulqinaku fights”) alleged that Zogu displayed indifference towards the invasion, misappropriated Albanian national funds, and fled into exile in Greece with his family and several ministers.

Following Ahmet Zogu’s departure from Albania, Communist narratives depicted him as a saboteur and collaborator with the Fascist Italian regime, deviating from an accurate portrayal of his political affiliations. Enver Hoxha specifically targeted him for prosecution. Additionally, despite hints of potential collaboration between Albanian communist factions, including Enver Hoxha, and nationalist groups or Zogu supporters for resistance efforts, such cooperation never materialized.

In Durres, where the Albanian resistance exhibited pronounced fortitude, a monument was unveiled by the communist regime of Albania following four decades of warfare. However, notable omissions persist in the documentation of names. Names such as Abaz Kupi or Luan Pustina are missing in the statue of Mujo Ulqinaku due to the modern influence of Albanian historiography with the communist one.

Deciphering Time: Unraveling the 7th April Across Diverse Historiographical Perspectives

Following the fall of communism in Albania in 1990, there was a rejection of myths perpetuated by communist historiography. Argumentum Newspaper highlighted the Italian invasion of Albania as a memorial day, attributing it to Mussolini’s imperialistic policies. As of April 7, 2024, the debate continues over Ahmet Zogu’s loyalty during Italy’s occupation of Albania.

Foreign observers observed Greece framing the invasion of Albania as the initiation of a “War Law”. Post-World War II, at the Paris Peace Conference, Greek Prime Minister Tsaldaris aimed to occupy South Albania, falsely claiming Italian occupation pre-1939. Presently, Greek distortion of Albanian history maintains tensions in Greek-Albanian relations, compounded by issues such as Greek soldiers’ graves in South Albania and the Cham Genocide Question. Despite NATO and EU memberships, tensions persist.

Conclusion

In summary, the Italian invasion of Albania holds significant historical importance, but it is prone to misinterpretation by various historiographies, including communist Albanian, modern Albanian, and Greek narratives. Unresolved questions persist regarding Ahmet Zogu’s true role in the events of 1939’s Black Friday, Greece’s intentions, and the accurate portrayal of involved actors in the conflict.

The Italian invasion of Albania marks a pivotal moment in Albanian history, heralding the start of World War II in Southeast Europe. Contrasting responses to Mussolini’s aggression toward Albania highlight differences with Austria and Czechoslovakia’s reactions to Hitler’s intentions, as well as China and Mongolia’s responses to Imperial Japan’s intentions. Ongoing historical conferences on April 7th offer a chance to address unresolved questions and clarify historical ambiguities in Albanian historiography.

The post Interpretations of Albania’s April 7th Invasion first appeared on Amfora.

Parku Kombëtar i Butrintit është një nga zonat më të rëndësishme arkeologjike të Shqipërisë, me rrënojat që dëshmojnë banimin që nga prehistoria deri në mesjetë. Si në rrallë parqe të tjera arkeologjike, aty jeta ka vijuar pothuajse pa ndërprerje, duke ofruar kështu një shumëllojshmëri periudhash historike.

Monumentet kryesore janë teatri që gjendet “në zemër të tij”, fortifikimet e fazave të ndryshme, bazilika e madhe, pagëzimorja, portat e liqenit dhe të luanit, si edhe muzeu arkeologjik.

Gjurmët më të hershme të popullimit të Butrintit datojnë rreth shekullit XII Para Erës Sonë, megjithatë vendbanimi nisi të merrte hov pas shekullit VIII Para Erës Sonë. Gjurmët arkeologjike përveç qeramikës vendase ruajnë edhe ato të importit, duke dëshmar për lidhjet tregtare dhe kulturore me botën antike të Mesdheut.

Parku i Butrintit përbën sot një prej pikave me më shumë interes për vizitorët vendas dhe të huaj, të cilët i gjen në park në çdo stinë dhe ditë të vitit. I banuar që në prehistori, ai ruan sot gjurmë të banimit nga popullsia vendase.

Butrinti përmendet si një nga bazat kryesore të furnizimeve dhe si një pikë strategjike për kontrollin e Kanalit të Korfuzit. Ai ngrihet mbi një kodër në këndin më juglindor të gadishullit të Ksamilit, duke e dominuar zonën përreth.

Ndryshe nga ishulli i Korfuzit përballë, Butrinti me gjasë fillimisht u popullua nga fisi ilir i kaonëve dhe më vonë nisi shkëmbimet me romakët, duke u kthyer në një koloni dhe peshkopatë me karakteristikat e tyre, e përbërë nga popullsia autoktone. Rëndësia e Butrintit nisi të zbehej në Periudhën e Antikitetit të Vonë, deri sa u braktis në periudhën e vonë të Mesjetës.

Muri rrethues i Butrintit daton që në shekullin VI Para Erës Sonë dhe është një shembull i fortifikimeve të asaj periudhe. Për qytetin antik janë transmetuar disa legjenda nga Homeri dhe Virgjili, si ajo e themelimit të Butrintit nga mërgimtarët trojanë, pas rënies së Trojës në shekullin XIII para Erës Sonë.

I mbushur me disa legjenda për themelimin e tij, vendbanimi ilir sot ofron monumente të rëndësishme të botës antike, mishëruar në teatrin antik, Tempullin e Asklepit, agorën, forumin, gimnasiumin, Pallatin e Trikonkës, pagëzimoren, bazilikën e madhe, portat antike hyrëse në qytet dhe një sërë monumentesh të tjera.

Misioni arkeologjik italian i viteve 1928–1940, nën drejtimin e arkeologut Luigi Maria Ugolini dha një kontribut të rëndësishëm në zbulimin e monumenteve antike dhe themeloi muzeun arkeologjik, i cili vijon të jetë i hapur edhe sot, me ekspozimin e gjetjeve të misioneve arkeologjike shqiptare dhe të huaja.

Qyteti antik i Butrintit u shpall Monument Kulture fillimisht në vitin 1948. Ndërsa në vitin 1992 Butrinti u përfshi në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, si “Vendbanimi i parë arkeologjik i Republikës së Shqipërisë”. Ndërsa në vitin 2000 u shpall “Park Kombëtar” edhe për karakteristikat e tij natyrore.

Sipas të dhënave zyrtare të Ministrisë së Kulturës, muaji gusht i vitit të kaluar regjistroi 21.745 vizitorë në qytetin antik, ndërsa gjatë vitit 2019, që cilësohet si një nga më të mirët në vendin tonë për numrin e vizitorëve, Butrintin e vizituan 1300 vizitorë çdo ditë përgjatë sezonit turistik.

The post Butrinti, “parajsa arkeologjike dhe mjedisore” e Shqipërisë first appeared on Amfora.

“Figura e Skënderbeut është gjithmonë e pranishme, në një kuptim që të marrin prej tij, të marrin pak lavdi”, tha Plasari në prani të kryeministrit Edi Rama. 

Figura e Skënderbeut nuk është instrumentalizuar vetëm për krijimin e një identiteti nacionalist shqiptar apo për kredite personale politike. 

I portretizuar gjatë dekadave të fundit si “Atlet i Krishtërimit”, figura e Skënderbeut është bërë gjithashtu pjesë e një diskursi radikal fetar, ku fraksione të komunitetit mysliman në Shqipëri, Kosovë dhe në Maqedoninë e Veriut deklarojnë se nuk e njohin atë si hero të shqiptarëve. 

Media Amfora identifikoi dhjetra shkrime të shpërndara në internet, të cilat e fryjnë këtë debat. Sipas ekspertit të sigurisë, Fabian Zhilla, kjo ushqen përçarjen apo urrejtjen mes komuniteteve fetare. 

“Është përdorur nga qarqe ekstremiste, qoftë katolike, qoftë ortodokse, të cilat e përdorin dhe e portretizojnë Skënderbeun si figurë që bëri një luftë fetare, që në fakt e vërteta është krejtësisht e kundërt, pasi Skënderbeu le të themi ka luftuar për interesat e veta të kohës”, tha Zhilla.

“Betejat e tij risillen si një figurë me konotacion fetar…dhe shumica tjetër e shikon në mënyrë kritike”, shtoi eksperti i sigurisë. 

Fushatat dezinformuese rreth figurës së Skënderbeut nuk kanë kaluar pa vëmendjen e qytetarëve. Përmes një pyetësori të publikuar online, Media Amfora kontaktoi me 30 persona, 53% e të cilëve thanë se kishin hasur raportime keqinformuese rreth figurës së Skënderbeut. 

Ndërkohë, rreth 70% e të anketuarve u përgjigjën se nuk e lidhnin Skënderbeun me besimin fetar. Rreth 30% e të anketuarve mendonin se identifikimi i heroit vetëm me besimin katolik ka qëllime dashakeqe, ndërsa pjesa tjetër është e ndarë mes padijes, qëllimeve fondamentaliste apo fakteve historike. 

Për Nada Dostin, autore e raportit europian për Islamofobinë, keqpërdorimit të figurave kombëtare i është bashkuar edhe elita politike, duke e bërë pjesë të ligjërimit publik në Shqipëri.

“Jemi dëshmitarë se si figura e Skënderbeut është rrëmbyer për interesa pseudonacionaliste, duke u shndërruar nga hero i të gjithë shqiptarëve, në njëfarë heroi të krishterë, mbrojtës i krishterimit kundër islamizimit të hershëm të shqiptarëve nga osmanët”, tha Dosti. 

Në vitin 2018 deklaratat e historianit Paskal Milo në një emision televiziv mbi jetën e Skënderbeut, u përfshinë në një fushatë keqinformuese që mori sekuenca të bashkuara në një video dhe duke i nxjerrë jashtë kontekstit.

Deklaratat e Milos morën një shpërndarje të gjerë edhe kur video u ripublikua në vitin 2020, duke u shpërndarë edhe nga mediat online në Shqipëri, Maqedoninë e Veriut dhe në Kosovë. Milo i kundërshtoi duke i cilësuar ato si keqcitime të deklarimeve të tij dhe me qëllime dashakeqe. 

Për studiuesit fokusimi i informacioneve me qëllime dashakeqe që përhapen në internet, tek Skënderbeu nuk janë të rastësishme, krahasuar me figura të tjera si Nënë Tereza. Kjo për ta lidhet me informacionet e gjera që ofrohen për heroin kombëtar.

“Që në trajtimin e tij në tekstet mësimore dhe më pas në media, njerëzit bashkë me shkollën mësohen edhe me figurën e këtij heroi kombëtar. Kjo nuk ndodh me Nënë Terezën”, tha Mark Palnikaj, autor i librit “Skënderbeu, leterkëmbimi me sulltanët”.

“Mendoj që për këto dy figura masat e gjera në Shqipëri vendosin në plan të parë jo anën fetare, por atë kombëtare”, shtoi Palnikaj. 

Keqpërdorimit nuk i ka shpëtuar as Nënë Tereza, misionarja me origjinë shqiptare, e cila sipas ekspertëve është instrumentalizuar për ta sjellë si një figurë kombëtare – ndonëse ajo gjatë veprimtarisë së saj nuk ka pasur një agjendë të tillë. 

“Ajo ka qenë besimtare e nivelit të lartë në ritualin katolik, por që në Shqipëri përpiqen ta rimarrin dhe ta ripërtypin, ta risjellin si një vlerë kombëtare, ndërkohë që lidhja e saj e vetme me Shqipërinë është origjina”, analizoi eksperti dhe profesori i sigurisë, Fabian Zhilla.

“Është kthyer në një simbol i cili vjen nga katolicizmi dhe e marrin si një simbol që përfaqëson shqiptarët”, shtoi Zhilla. 

Për ekspertët, përdorimi i figurës së Nënë Terezës ka pasur si qëllim krijimin e një imazhi më europian të Shqipërisë në arenën ndërkombëtare. 

Tjetërsimi i figurave kombëtare dhe keqinformimi për jetën e tyre krijon premisat e një krisjeje të marrëdhënieve në shoqëri dhe polarizim të raportit midis komuniteteve fetare.

“Figurat kombëtare zakonisht përfaqësojnë idealet e një vendi dhe shërbejnë si unifikuese për qytetarët”, tha studiuesja Nada Dosti. 

“Ato luajnë rol frymëzues dhe unifikues, por kur ato rrëmbehen nga grupe të caktuara për interesa më të ngushta, qoftë fetare apo pseudonacionaliste, me qëllim për të përjashtuar ‘tjetrin’, atëherë ato humbasin rolin e tyre unifikues dhe kthehen në figura përçarëse që dëmtojnë unitetin dhe kohezionin e një shoqërie”, përfundoi ajo.  

The post Skënderbeu: Keqpërdorimi i figurës së heroit në një debat përçarës first appeared on Amfora.

Pushtimi osman, fashist apo nazist, trajtohet në tekstet shkollore të ciklit 9 vjeçar dhe në gjimnaz, duke ofruar një version të tyre. Ndërkohë periudha e komunizmit si dhe trajtimi i figurës së Enver Hoxhës në tekstet e historisë vazhdon gjithashtu të jetë një temë e nxehtë debati mes historianëve dhe politikanëve. 

Më 2 mars 2021 u botua në Fletoren Zyrtare vendimi për marrëveshjen e bashkëpunimit midis Këshillit të Ministrave dhe qeverisë turke për bashkëpunimin në fushën e arsimit, e cila përfshin ndër të tjera shkëmbimin e përvojave midis dy vendeve për përmirësimin e materialeve arsimore,  një kërkesë e hershme kjo e qeverisë së Turqisë, sidomos për trajtimin e pushtimit osman në tekstet shkollore. 

Për të raportuar më shumë rreth kësaj teme, Media Amfora fton nxënësit, mësuesit dhe prindërit që të ndajnë me ne përvojën e tyre si dhe të na informojnë për raste konkrete të pasqyrimit të shtrembër ose të pasaktë të fakteve historike që ata kanë identifikuar. 

Për t’u bërë pjesë e raportimit tonë, gjithë sa duhet të bëni është të plotësoni pyetësorin e mëposhtëm ose të na kontaktoni përmes adresës sonë të emailit: amfora.al@gmail.com, si edhe përmes rrjeteve tona sociale, në Facebook dhe në Instagram: @Amfora.al dhe Twitter: @AlAmfora

Përgjigjet tuaja i presim deri më datë 15 janar 2023.

Ky pyetësor është mbyllur pas përfundimit të afatit kohor për të mbledhur përgjigjet nga audienca jonë. Për të lexuar artikullin e publikuar për këtë temë klikoni këtu. Për më shumë mund të ndiqni edhe kategorinë Raportimi i Qytetarëve të Angazhuar. 

The post Rishikimi i historisë: Si i vlerësoni tekstet shkollore? first appeared on Amfora.

Organizatat e Shoqërisë Civile në Shqipëri prej dekadash japin kontribute në disa fusha dhe ndër më të spikaturat janë demokracia, të drejtat e njeriut dhe vitet e fundit është fuqizuar ndjeshëm përkushtimi ndaj çështjeve mjedisore.

Një pjesë e tyre ofrojnë shërbime që kompensojnë nevojat që nuk i përmbushin dot autoritetet publike, duke bashkëpunuar edhe me to.

“Bëjnë edhe rolin e ‘watch dog’ [‘qenit roje’], të monitorimit dhe kërkesës së llogarisë ndaj qeverisë edhe aktorëve të tjerë shtetëror, si Kuvendi, institucionet e pavarura, bashkitë, këshillat, përmes nxjerrjes së raporteve, studimeve, realizimit të tryezave apo dialogut”, evidenton studiuesja Blerjana Bino.

Kontributi i Organizatave të Shoqërisë Civile (OSHC-të) ndikon në përmirësimin e proceseve demokratike në vend, duke nxitur transparencën dhe llogaridhënien nga ana e institucioneve publike. Gjithashtu ato advokojnë për kauza që lidhen me nevojat e komuniteteve të caktuara apo me karakter mjedisor.

“Ato japin kontribut edhe për zhvillimin e kapitalit social dhe këtu nënkuptoj hapësirat që ato krijojnë për punësim, praktika pune apo për zhvillimin e kapaciteteve të të rinjve”, analizon Blerjana Bino.

“Në këtë kuptim ndikojnë në zhvillimin e kapitalit social dhe natyrisht më pas edhe në angazhimin qytetar dhe në pjesëmarrje”, shton Bino, drejtoreshë ekzekutive e Qendrës Shkencë dhe Inovacion për Zhvillim (SCiDEV Center).

Nismëtarë ligjesh dhe barrierë ndaj cënimit të demokracisë

Organizatat e Shoqërisë Civile dhe aktivistët kanë ndihmuar në hartimin e disa ligjeve në vendin tonë dhe vijojnë të monitorojnë procesin e zbatimit të tyre.

“Një nga shembujt është Ligji për Rininë, i cili i ka hapur rrugë krijimit të Këshillave Rinorë Vendorë pranë bashkive, duke i dhënë të rinjve hapësirën për pjesëmarrje të drejtpërdrejtë në proceset vendimmarrëse dhe një besim të shtuar në proceset demikratike në nivel lokal”, analizon aktivistja Fiona Dinollari.

“OSHC-të ishin aktive në një numër nismash për të ndryshuar legjislacionin gjatë vitit 2020”, evidentoi “Indeksi i Qëndrueshmërisë së OSHC-ve për vitin 2020”, duke renditur një sërë nismash ligjore që Shoqëria Civile propozoi dhe dërgoi përpara.

“Në prill 2020, OSHC-të mbikëqyrëse dhe qendrat studimore i kërkuan Kuvendit të ngadalësojë ndryshimet e Kodit Penal, të cilat kërkonin rritjen e dënimeve për shkeljen e dispozitave ligjore gjatë situatës së jashtëzakonshme”, evidentoi raporti.

“Sipas pikëpamjes së OSHC-ve, ndryshime të tilla shkelin të drejtat e njeriut dhe liritë civile, si edhe përbëjnë një kërcënim për demokracinë”, shkruan raporti i përgatitur nga Instituti për Demokraci dhe Ndërmjetësim (IDM), me mbështetjen e Agjencisë së Shteteve të Bashkuara për Zhvillimin Ndërkombëtar, USAID.

Por megjithëse këto përpjekje për advokim dështuan dhe ligji u ndryshua në fund nga Kuvendi, OSHC-të dëshmuan me rolin e tyre jo vetëm në propozimin e ligjeve, por edhe në monitorimin e zbatimit të tyre apo ndryshimeve që ndodhin herë pas here.

“Mendoj se dy nga arritjet më të mëdha në 6 vjeçarin e fundit, kanë qenë miratimi i Ligjit për Konsultimin Publik dhe Ligjit për të Drejtën e Informimit, si edhe ngritja e institucioneve të pavarura”, evidenton studiuesja Blerjana Bino.

Qeveria shqiptare propozoi një paketë ligjore të njohur si “Anti-shpifja”, për rregullimin sipas saj të medias online, por 14 OSHC i bënë thirrje që ta tërhiqte paketën nga procedura legjislative dhe të mbështeste funksionimin e një organi vetë-rregullues për median.

“Gjithë ai koalicion krijoi një bashkëpunim shumë të mirë për të ushtruar presion mbi qeverinë dhe njëkohësisht mbi ndërkombëtarët, që të ushtronin presion mbi qeverinë, për ta kthyer pas dhe për të mos e lejuar siç ishte atë ligj aq problematik”, shpjegon Bino.

Në maj të 2020-ës Komisioni i Venecias e vlerësoi paketën e qeverisë Anti-Shpifje, si “të pazbatueshme” dhe shumë problematike, duke mbështetur kështu shoqërinë civile kundër kufizimeve dhe masave ndëshkuese të përcaktuara në rregulloren ligjore për mediat online.

“Duke vlerësuar rolin kyç që OJF-të kanë në angazhimin qytetar për mbrojtjen dhe përfaqësimin e interesave të tyre, mbetet e rëndësishme rritja e pjesëmarrjes dhe rolit të tyre në hartim e zbatim politikash”, shkruan raporti “Pjesëmarrja e shoqërisë civile dhe qytetarëve në vendimmarrje”, publikuar në vitin 2013 nga “Partnerët Shqipëri”.

Të kudo gjendur në komunitet edhe në raste krizash

Ndërlidhja e OSHC-ve me komunitetin dhe fleksibiliteti është një pikë e fortë për mbështetjen dhe reagimin e shpejtë në rastet e krizave natyrore. Tërmeti i nëntorit 2019 dhe kriza që shkaktoi pandemia e COIVD-19 dëshmoi për rëndësinë e OSHC-ve që ofrojnë shërbime.

“Ato u pozicionuan menjëherë në dhënien e ndihmës për grupe të caktuara, por edhe për të ndihmuar përmes vullnetarizimit autoritetet lokale, që u gjendën të papërgatitura në përballje me këtë”, shpjegon Blerjana Bino, bashkëautore e studimit, “Roli i shoqërisë civile dhe medias në menaxhimin e krizave në Shqipëri: Tërmeti shkatërrimtar i 26 nëntorit 2019 dhe pandemia COVID-19”.

Puna e OSHC-ve duket se po ndihmon edhe në fuqizimin e të rinjve, të cilët shpesh e targetojnë sistemin arsimor në Shqipëri se nuk përmbush kushtet për një edukim gjithëpërfshirës dhe me kurrikula bashkëkohore.

“Kam vënë re se të rinjtë e përfshirë në aktivitetet e organizuara nga shoqëria civile, kanë aftësi sociale më të zhvilluara, janë më të informuar mbi të drejtat e tyre, më aktivë e më pjesëmarrës”, analizon aktivistja Fiona Dinollari.

“E veçanërisht i kushtojnë një vëmendje të veçantë ndryshimeve që bëhen, duke qenë të kujdesshëm që vendi të mos shkojë në regres”, shton ajo për Median Amfora.

Organizatat e mjedisit në Shqipëri vitetet e fundit janë kthyer jo vetëm në zë të komuniteteve lokale, por edhe në “ambasadorë të Shqipërisë” për çështjet mjedisore në nivel ndërkombëtar. Ngjashëm si fushata për mbrojtjen e Lumit Vjosa, nga ndërtimi i Hidrocentraleve të Vegjël për Prodhimin e Energjisë, OSHC-të po nxisin edhe diskutimet në nivel shkencor, duke realizuar matje dhe monitorime me ekspertë vendas dhe të huaj.

“OSHC-të janë të vetëdijshme dhe ngrenë zërin e tyre me shqetësim nëse plane ose projekte mund të ketë efekte negative në zonat me vlera natyrore apo raste kur kafshët e egra trajtohen e mbahen në kushte të papërshtatshme”, gjeti raporti, “Këndvështrimi alternativ i progresit mjedisor – Negociatat e Shqipërisë në BE dhe Kapitulli 27”, publikuar në prill 2021 nga organizatat mjedisore vendase.

Pas disa protestave nga komuniteti dhe OSHC-të e mjedisit për ndalimin e ndërtimit të hidrocentraleve në Parkun Kombëtar të Zall-Gjoçajt, me mbështetjen ligjore të Klinikave të ligjit të OSFA-së, që i siguruan komunitetit ndihmë juridike dhe përfaqësim në Gjykatën Administrative në Tiranë, ajo vendosi shfuqizimin e vendimit të Entit Rregullator të Energjisë për të licensuar prodhimin e energjisë.

Të gatshëm për të çuar përpara bashkëpunimin “OSHC – institucione”

Organizatat e Shoqërisë Civile në Shqipëri në një pjesë të tyre janë organizuar në formën “think tank”, pra të instituteve kërkimore që synojnë të sjellin studime për çështje të caktuara.

Raportet dhe ekspertët evidentojnë rëndësinë e OSHC-ve dhe në procesin e integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Europian dhe plotësimin e detyrave që i vendosen qeverisë shqiptare.

“Përpos punës së institucioneve, një vëmendje e shtuar po kërkohet gjithnjë e më shumë dhe nga organizatat e shoqërisë civile si dhe biznesi”, tregon aktivistja Fiona Dinollari, e fokusuar tek çështjet që lidhen me Bashkimin Europian.

“OSHC-të duhet të monitorojnë aktivisht procesin e integrimit bazuar në një qasje me dy objektiva kryesore: 1) Monitorimi i procesit duhet të çoj në një vlerësim të tij dhe ofrim rekomandimesh sesi mund të përmirësohet dhe 2) Duhet monitorim dhe i nivelit të zbatimit të rekomandimeve që OSHC-të ofrojnë”, evidentoi studimi “Përfshirja e shoqërisë civile në procesin e integrimit europian”.

Por bashkëpunimi me institucionet shtetërore dhe marrja parasysh e sugjerimeve shpesh herë diktohet nga proceset e integrimit, presioni ndërkombëtar apo procedurat ligjore dhe jo vullneti i institucioneve.

“Të dhënat që nxjerr shoqëria civile, pra evidencat, puna shkencore, studimet, që të kenë ndikim duhet domosdoshmërisht që të merren, të përthithen dhe të vihen në zbatim nga aktorët politik dhe këtu çalon në shumë aspekte”, analizon studiuesja Blerjana Bino.

“Pavarësisht disa përmirësimeve, mbetet problem pjesa e konsultimeve dhe përdorimit të të dhënave në politikë bërje, që shihet vetëm si një proces formal, i cili duhet se e kërkon Bashkimi Europian”, shton ajo.

Kjo dekadë është emërtuar edhe si “Dekada e Veprimit”, që lidhet me “Agjendën 2030” apo të quajtur ndryshe, Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm, një zotim i shteteve anëtare të OKB-së për eliminimin e varfërisë së skajshme, uljen e pabarazisë dhe krijimin e një planeti më të gjelbër.

Aktivistët e rinj theksojnë nevojën e përshirjes së tyre dhe të sugjerimeve të OSHC-ve në agjendat politike të vendit, me qëllim përafrimin edhe me standardet dhe zhvillimet ndërkombëtare.

Fiona Dinollari më herët përfaqësoi Shqipërinë në Organizatën e Kombeve të Bashkuara, si delegate rinore për vitin 2020-2021.

“Ne u përpoqëm të çojmë përfaqësimin e të rinjve shqiptarë në nivelet më të larta dhe ia dolëm me sukses, duke qenë një ndër pesë shtetet e vetme të cilat u përfaqësuan nga delegatët rinorë në Komitetin e Tretë të Asamblesë së Përgjithshme të 75-të të OKB-së”, rrëfen ajo.

“Shpresoj që në të ardhmen të shoh më shumë të rinj të angazhuar në nivele ndërkombëtare, duke përfaqësuar me krenari vendin tonë”, shprehet Dinollari.

_________

Ky shkrim synon njohjen me peizazhin e Organizatave të Shoqërisë Civile në Shqipëri, situatës aktuale, sfidave dhe arritjeve për përmirësimin e shoqërisë shqiptare dhe institucioneve shtetërore. Shkrimi u përgatit me mbështetjen e “Co-PLAN – Instituti për Zhvillimin e Habitatit”, në kuadër të “Ditës Kombëtare e Aktivizmit”, që organizohet çdo datë 22 tetor.

Foto në krye: Aktivistët e Korpusit Shqiptar të Vullnetarëve duke pastruar nga mbetjet urbane Plazhin e Shëngjinit në Lezhë. Foto: Geri Emiri/ Media Amfora

The post Organizatat e Shoqërisë Civile kthehen në faktor ndikues në jetën sociale dhe politike të vendit first appeared on Amfora.

Polarizimi i shoqërisë shqiptare në çdo sferë të jetës ka prekur edhe atë që njihet si Shoqëria Civile dhe që identifikohet me grupime të ndryshme, komunitete dhe grupime shoqërore, formale ose informale, që angazhohen në jetën publike për mbrojtjen dhe promovimin e vlerave të përbashkëta shoqërore.

Çështje të shumta janë bërë publike përmes aktorëve të shoqërisë civile, teksa shumë kauza dhe nisma janë adresuar prej tyre në institucionet e niveleve të ndryshme. Deri në fund të vitit 2020 në Shqipëri sipas Gjykatës së Shkallës së Parë në Tiranë, rezultojnë të regjistruara 11.962 Organizata të Shoqërisë Civile dhe sipas “Indeksit të Qëndrueshmërisë së OSHC-ve për vitin 2020” u regjistruan 175 organizata të reja.

“Nga eksperienca jonë Shoqërinë Civile e shikojnë me mosbesim, si të dobët, si një mundësi për tu pasuruar disa persona, për të thithur fonde, por nuk kanë edhe informacion mbi ndikimin apo të mirat e punës së Shoqërisë Civile”, analizon Rigels Xhemollari, drejtor ekzekutiv i Qëndresës Qytetare, një Organizatë e Shoqërisë Civile.

Sipas aktivistëve klima e mosbesimit ose e perceptimit të qytetarëve tek Shoqëria Civile është e ngjashme edhe me institucionet e tjera, si ato publike ashtu edhe partitë politike.

“Kjo ka ardhur edhe për faj të vetë organizatave në 30 vite tranzicion, të cilat kanë treguar edhe pika të dobëta, shpesh herë kanë qenë edhe fiktive ose i kanë lënë përgjysmë kauzat e tyre dhe kjo ka thyer besimin e qytetarëve”, shtoi Xhemollari.

Megjithatë sipas raporteve duket se perceptimi i opinionit publik për Shoqërinë Civile është përmirësuar vitet e fundit, pavarësisht diskursit publik të politikës që ka tentuar ta minojë punën e saj kur ka qenë kritike dhe monitoruese.

Organizatat e Shoqërisë Civile (OSHC) renditen në vendin e katërt si institucionet e brendshme më të besuara në vend, por besimi i publikut tek OSHC-të ka pësuar një rënie graduale sipas “Indeksit të Qëndrueshmërisë së OSHC-ve për vitin 2020”.

“Sipas një sondazhi kombëtar të kryer në dhjetor 2020 nga IDM, gjithsej 52.6 përqind e të anketuarve u besojnë OSHC-ve, duke pësuar një rënie prej 3.7 përqind krahasuar me vitin e kaluar dhe 4.4 përqind më pak, krahasuar me vitin 2018”, gjeti raporti i përgatitur nga Instituti për Demokraci dhe Ndërmjetësim (IDM), me mbështetjen e Agjencisë së Shteteve të Bashkuara për Zhvillimin Ndërkombëtar, USAID.

Institucione mosbesuese

Organziatat e Shoqërisë Civile ofrojnë praktika të ndryshme, disa fokusohen në ofrimin e shërbimeve, të tjera kanë në fokus bashkëpunimin me institucionet, monitorojnë punën e tyre apo advokojnë për kauza të caktuara, që shpesh herë krijojnë një klimë të paqëndrueshme në raport me bashkëpunimin institucional.

“Ka institucione që janë shumë skeptike”, tregon Admirim Dafku, drejtor ekzekutiv i “Youth Activities Center”, fokusuar tek puna me të rinjtë në qytetin e Durrësit.

“Shpesh herë na shohin sikur po i luftojmë dhe po i nxjerrim gabimet që ato bëjnë në përditshmëri dhe mbase prandaj ndonjëherë nuk gjejmë mbështetje dhe bashkëpunim me institucionet”, shpjegon Dafku, për Median Amfora.

Përfaqësues të organizatave që kanë në fokus punën monitoruese të institucioneve tregojnë se ato shpesh herë duan edhe kohën e tyre për tu qartësuar për synimin e vërtetë të aktivistëve, për t’i zhveshur nga dyshimet apo skepticizmi për qëllime të mundshme politike.

Rigels Xhemollari nga Qëndresa Qytetare tregon se polarizimi politik i shoqërisë kur bëjnë publike shifra monitorimi i përball me akuza se anojnë kah njëra forcë politike apo tjetra dhe sipas tij mos besimi tek zëri real kritik në shoqëri, i përfshin OSHC-të në këtë perceptim.  

“Kjo për sa i përket partive dhe diskursit publik. Për sa i përket institucioneve kam përshtypjen se duhet një farë kohe që të krijosh imazhin se t’i nuk je i njërës palë apo i palës tjetër dhe më pas sjellja vazhdon të jetë korrekte”, shpjegon Xhemollari.

Diskursi politik sipas raporteve ndikon në perceptimin që komuniteti krijon për punën e OSHC-ve, duke dyshuar se pas tyre fshihen interesa politike. Studimi i IDM-së, “Pjesëmarrja e Shoqërisë Civile në Vendimmarrjen në Shqipëri”, evidenton se politikanët dhe media përhapin narrativa negative për OSHC-të, të tilla si, “të kapura”, “të blera” apo “ndjekëse të parave”.

“Më të rëndësishmet janë fushatat e njollosjes, të cilat janë përpjekur të diskreditojnë dhe çlegjitimojnë rolin dhe punën e shoqërisë civile në vend”, evidenton studimi. Por klima jo miqësore me OSHC-të duket se transmetohet edhe përmes aktorëve të tjerë, si biznesi.

“Vijon të ketë mosbesim reciprok midis institucioneve publike dhe OSHC-ve. Kuptimi i kufizuar i rolit të OSHC-ve nga komuniteti i biznesit vijoi edhe gjatë vitit 2020”, gjeti “Indeksi i Qëndrueshmërisë së OSHC-ve për vitin 2020”.

Për Admirim Dafkun, perceptimi ndryshon kur të rinjtë dhe aktorët e tjerë përfshihen në angazhime të OSHC-ve. “Ka paragjykime dhe nuk ka një besueshmëri tek organizatat kur e shohin nga jashtë, por e kundërta ndodh në momentin që ato angazhohen tek organizatat”, tregon ai.

“Shoqëria Civile”, një koncept i vagullt

Rigels Xhemollarit ndonjëherë i ndërrojnë temën e bisedës kur nis t’i shpjegojë qytetarëve punën që bën.

“Kjo është evidente kur i thua se unë punoj në një organizatë, nuk e kuptojnë punën që t’i bën. Unë jam hasur shpesh me njerëz të cilëve kur i them punoj në një organizatë, nuk e dinë domethënë dhe ndërrojnë bisedën”, rrëfen ai.

“Pra është problem për tu kuptuar së pari, pastaj për ta njohur punën e Shoqërisë Civile dhe për tu përfshirë”, shton aktivisti Xhemollari.

Mungesa e shpërndarjes gjeografike të organizatave me një kontribut të gjerë dhe qendërzimi në kryeqytet evidentohet edhe nga raportet në kuadër të proceseve integruese të Shqipërisë.

“Kështu, sipas të dhënave është vënë re që OSHC-të lokale janë të papërfaqësuara ose shumë pak të përfaqësuara, kjo lidhur edhe më vështirësitë që ato hasin për tu përfshirë, e për tu bërë pjesë e mekanizmave të tilla”, evidentoi studimi, “Përfshirja e shoqërisë civile në procesin e integrimit europian”.

“KKIE [Këshilli Kombëtar i Integrimit Europian në Kuvendin e Shqipërisë] ka në përbërje të tij 15 organizata të shoqërisë civile si anëtare, por asnjëra prej tyre nuk vjen nga ndonjë rajon tjetër, pra të gjitha ato e kanë qendrën e tyre në Tiranë”, evidentoi studimi i përgatitur në vitin

2020 nga Lëvizja Europiane në Shqipëri.

“Kanë një mungesë informacioni ose një lloj skepticizmi se do shkojnë të angazhohen, por çfarë përfitojnë aty, i duket humbje kohe”, rrëfen Admirim Dafku, për paqartësitë e të rinjve që angazhohen me “Youth Activities Center” në Durrës.

Arritje dhe nevoja për mediatizim

“Gjatë dekadës së fundit ka pasur organizata të cilat kanë bërë një punë shumë të mirë, ku kanë propozuar një legjislacion të cilin ne sot si organizata e përdorim dhe grupeve vurnerabël ju ka shërbyer, siç është Ligji për të Drejtën e Informimit, që ka ardhur nga Shoqëria Civile apo Ligji për Vullnetarizimin”, evidenton Rigels Xhemollari.

Teksa aktivizmi mjedisor nga ana tjetër duket se po shënon arritje më konkrete, referuar edhe vendimit të Gjykatës së Lartë, e cila urdhëroi pezullimin e koncesionit të dy HEC-eve në Parkun Kombëtar Lugina e Valbonës, në korrik të këtij viti, fill 5 vjet pas një kërkese për masë sigurie nga një grup banorësh nga Valbona dhe Shoqata “Toka”.

“Në anën pozitive, OSHC-të publikuan një numër në rritje investigimesh dhe studimesh, të cilat u bënë pjesë e diskursit publik. Hapja e kanaleve të reja televizive në vend, rezultoi në një rritje të lehtë të interesit të mediave për të mbuluar punën e OSHC-ve”, gjeti Indeksi i Qëndrueshmërisë së OSHC-ve për vitin 2020″.

“Në anën negative, media publike sërish nuk ofroi hapësirë të mjaftueshme për të mbuluar çështjet e trajtuara nga OSHC-të gjatë vitit 2020”, evidentoi raporti, duke shkruar edhe se,  “Sektori [OSHC-të] duhet të përmirësojë standardet e punës së vet në mënyrë që të përmirësojë në mënyrë efektive imazhin publik dhe të rrisë besimin e publikut në punën e tij”.

Prezantimi për opinionin publik i gjetjeve të punës së OSHC-ve përmes mediave renditet si një pikë e rëndësishme nga aktivistët.

“Kam shumë dëshirë që t’i jap edhe hapësirë të rinjve që të promovojnë veten dhe nismat që ata kanë, në mënyrë që të kenë një ndikim sa më të madh në komunitet, që të sjelli edhe një rezultat”, evidenton Admirim Dafku për nevojën e daljeve mediatike. 

“Ne na ka rezultuar se të gjitha produktet tona, që kemi nxjerrë në publik, kanë qenë të dëshiruara nga mediat, qoftë televizione apo portale të ndryshme edhe për faktin se ne përdorim edhe një gjuhë komunikimi e cila është më e kuptueshme edhe për gazetarët”, shpjegon Rigels Xhemollari.

“E shoh problemin tek organizatat spese vetë ato e shikojnë trajtimin e një çështjeje si nismë të organizatës, të izoluar, në kuadër të një projekti, të një donatori dhe nuk e shohin si një mision publik”, përfundon ai për qasjen që duhet të ndryshojë nga ana e OSHC-ve.

_________

Ky shkrim synon njohjen me peizazhin e Organizatave të Shoqërisë Civile në Shqipëri, situatës aktuale, sfidave dhe arritjeve për përmirësimin e shoqërisë shqiptare dhe institucioneve shtetërore. Shkrimi u përgatit me mbështetjen e “Co-PLAN – Instituti për Zhvillimin e Habitatit”, në kuadër të “Ditës Kombëtare e Aktivizmit”, që organizohet çdo datë 22 tetor.

Foto në krye: Qytetarët dhe Organizatat e Shoqërisë Civile duke protestuar përpara Kuvendit të Shqipërisë kundër importit të mbetjeve urbane, në nëntor 2016. Foto: Geri Emiri

The post Skeptik por të vetëdijshëm, qytetarët vlerësojnë rolin e Organizatave të Shoqërisë Civile first appeared on Amfora.

Në Shqipëri koncepti dhe ndërveprimi përmes Organizatave të Shoqërisë Civile erdhi me pluralizmin politik dhe rënien e sistemit komunist, gjatë të cilit organizimi kolektiv ishte i ndarë deri në qelizë për çdo sektor të shoqërisë, por brenda një kornize strikte politike.

“Shoqëria civile” sipas një raporti të publikuar nga OSBE në vitin 2018 përfaqëson, “grupime të ndryshme aktorësh, komunitetesh dhe formacionesh shoqërore, të regjistruara zyrtarisht ose jo, që përfaqësojnë një shumëllojshmëri rolesh dhe angazhimesh në jetën publike, për mbrojtjen dhe promovimin e vlerave dhe objektivave të përbashkëta”.

Deri në fund të vitit 2020 në Shqipëri sipas Gjykatës së Shkallës së Parë në Tiranë, rezultojnë të regjistruara 11.962 Organizata të Shoqërisë Civile (OSHC). Nënndarja më pas është e organizuar në 6331 shoqata, 1442 qendra dhe 742 fondacione.  

Por “Indeksi i Qëndrueshmërisë së OSHC-ve për vitin 2020” gjeti se në fund të vitit 2020, vetëm 4972 e OSHC-ve ishin të regjistruara në organet tatimore, ndër to 175 organizata ishin të regjistruara së fundmi.

Raporti i përgatitur nga Instituti për Demokraci dhe Ndërmjetësim, me mbështetjen e Agjencisë së Shteteve të Bashkuara për Zhvillimin Ndërkombëtar, USAID,  gjeti se përgjatë vitit 2020 u regjistruan gjithsej 223 organizata të reja, ndër to 138 shoqata, 63 qendra dhe 22 fondacione.

Ekspertët mendojnë se prania e OSHC-ve ka ndikuar në përmirësimin e shoqërisë dhe ato kanë evoluar sipas nevojave të kohës, duke u profilizuar edhe në fusha e grupe specifike të shoqërisë.

“Gjithmonë objektivi është i lëvizshëm, lëviz bashkë me shoqërinë, që nga momenti në vitet’ 90 me ardhjen e demokracisë, objektivat dhe aspiratat ishin të ndryshme nga ato që kemi sot”, tregon për Median Amfora, Spiro Paço, drejtor ekzekutiv i Institutit për Integrim dhe Kohezion Social.

Teksa thekson se nevojitet një rrjetëzim dhe forcim i kapaciteteve të OSHC-ve dhe nuk përbën ndonjë shqetësim numri i tyre.

“Në momentin që nuk ka një produkt, ato reshtin së operuari. Kur nuk kanë një historik pozitiv në realizime, financimi i huaj apo i brendshëm shkon duke u limituar”, shton ai.

Në Shqipëri sot Shoqëria Civile nuk ka vetëm statusin ligjor. Shumë individë apo grupime informale kanë zgjedhur të veprojnë brenda apo jashtë komuniteteve të tyre, duke i përfaqësuar dhe nxitur veprimet për çështje të caktuara.

“Më shumë sesa OSHC-të, do të kisha theksuar që janë të rëndësishme organizimet kolektive, qofshin edhe ato informale të cilat krijohen organikisht nga banorë, të rinj, studentë, punëtorë e të papunë që e jetojnë dhe banojnë zonën në të cilën angazhohen”, tregon Diana Malaj, aktiviste në grupimin informal të quajtur “Ata”, themeluar në vitin 2014 nga rinjtë në Kamëz.

Të paqëndrueshëm financiarisht, por me vullnet për të vijuar

Organizatat e Shoqërisë Civile vitet e fundit kanë dërguar përpara kauza që shqetësojnë komunitete të gjera në vendin tonë, por tërmeti i nëntorit dhe pandemia e COVID-19, përveç se nxorri në pah rëndësinë e tyre, ekspozoi edhe brishtësinë financiare që ato kanë.

“Organizatat e Shoqërisë Civile krijohen nga vullnetarë, operojnë nëpërmjet vullnetarëve dhe vazhdojnë të ekzistojnë falë vullnetarizmit të njerëzve. Ka që paguhen, por sepse bëjnë një punë me kohë të plotë”, analizon Spiro Paço.

Qëndrueshmëria e tyre financiare pësoi një përkeqësim të lehtë gjatë vitit 2020, referuar “Indeksit të Qëndrueshmërisë së OSHC-ve për vitin 2020”, si efekte të krizës së COVID-19, që shkaktoi efekte negative në mbledhjen e fondeve, diversifikimin e burimeve të financimit dhe menaxhimin financiar të granteve apo financimeve të akorduara.

“Viti 2020 shënoi nivelin më të ulët të financimit publik në dispozicion të OSHC-ve gjatë pesë viteve të fundit”, gjeti raporti.

“90 % e të ardhurave vijnë kryesisht nga projektet, të cilat kanë të ardhura të destinuara për objektiva të caktuara dhe nuk lejon në asnjë rast Organizatat e Shoqërisë Civile për të pasur mjetet financiare për të krijuar iniciatica të tyre”, analizon Paço për Median Amfora.

Aktorë të tjerë të shoqërisë civile renditen edhe ndër përfaqësuesit kryesorë të komunitetit, ndër to të rinjtë, gratë apo udhëheqësit fetarë, që luajnë rol të rëndësishëm në aktivizmin dhe advokimin për përmirësimin e  mirëqenies së shoqërisë.

“Shpesh, aktivitetet tona kanë qenë kërkuese kundrejt komunitetit dhe qytetarit, për t’u përballur me realitetin aspak të rehatshëm të tijin, përkundër shtysës që kanë për t’u arratisur dhe për të menduar ndryshe”, analizon Diana Malaj.

“E gjithë përpjekja jonë është në rikrijimin e qytetit brenda nesh, për aq kohë sa qyteti jashtë nesh është zaptuar nga interesa të ngushta private”, rrëfen aktivistja për Median Amfora.

Eklipsimi nga aktorët shtetërorë

Gjatë punës së tyre Organizatat e Shoqërisë Civile dhe aktivistët kanë në fokus edhe institucionet, duke i monitrouar për ofrimin e shërbimeve, lehtësuar apo ofruar sugjerime dhe zgjidhje.

“Rritja e kontrollit të institucioneve shtetërore mbi veprimtarinë e OSHC-ve, përmes miratimit të ligjeve mbi paketën e parandalimit të pastrimit të parasë dhe financimit të terrorizmit, të cilat cënojnë pavarësinë e sektorit”, gjeti raporti, “Matrica e Monitorimit mbi Mjedisin Mundësues për Zhvillimin e Shoqërisë Civile” për vitin 2019, përgatitur nga Partnerët Shqipëri për Ndryshim dhe Zhvillim.

Aktivistët dhe studiuesit vërejnë gjithashtu se nevoja që disa nisma të realizohen në bashkëpunim me aktorët shtetëror krijon një hapësirë keqpërdorimi të imazhit të punës së Shoqërisë Civile nga ana e institucioneve.

“Për shembull, një mbledhje e shoqërisë civile që merret me çështjen e mbrojtjes së fëmijëve, nuk bëhet dot pa aktorët shtetërorë sepse çfarëdo lloj gjëje që propozohet, kërkon bashkëpunimin e institucioneve shtetërore”, krahason studiuesi Spiro Paço për Median Amfora.

“Shpesh herë duket sikur institucionet shtetërore shfaqen në ‘finish’, në krah të Organizatës së Shoqërisë Civile, për të bërë pjesën e publicitetit, të reklamës, ishim edhe ne këtu, kontribuam edhe ne këtu”, vëren ai, duke theksuar se duhet shmangur keqpërdorimi apo politizimi.

“‘Ata” do të kishin thënë se kushdo lëvizje sociale apo grupim, a kolektivitet që nuk ia rreh shpatullat kryetarit të bashkisë apo partisë, nuk i ka fort të kollajta lëvizjet dhe të qenurit kudo qoftë ajo: në qendër a në periferi”, tregon aktivistja Diana Malaj nga grupimi informal “Ata”.

“Ndërkohë, organizata të cilat nuk i problematizojnë marrëdhëniet e pushtetit, lokal apo qendror, ekzistojnë kudo nëpër periferitë e Shqipërisë, pa pasur shumë vështirësi operimi”, shton ajo.

Monitorimi i institucioneve nga Organizatat e Shoqërisë Civile për shërbimet që ato ofrojnë apo për nivelin e transparencës dhe zbatmit të ligjit, shpesh herë shtojnë hendekun me institucionet, që i konsiderojnë si “qëndrime armiqësore” dhe ulin nivelin e bashkëpunimit me to.

“Strategjitë dhe mekanizmat e krijuara për bashkëpunimin Shtet-OSHC (Udhërrëfyesi dhe KKSHC) nuk po japin rezultatet e pritura drejt një mjedisi mundësues për shoqërinë civile, për shkak të zbatimit të dobët dhe mungesës së reflektimit rreth problematikave të sektorit”, ishte një tjetër gjetje e raportit “Matrica e Monitorimit mbi Mjedisin Mundësues për Zhvillimin e Shoqërisë Civile”.

Misioni për të dërguar përpara nismat

Për aktivistët përballja me aktorë të tjerë në emër të interesit publik dhe përfaqësimit të komuniteteve ka brenda edhe riskun e arritjes ose jo të objektivave.

“Jemi të vetëdijshëm që për sa kohë as nuk u premtojmë dhe as nuk u besojmë zgjidhjeve të shpejta, në njëfarë mënyre ne ‘luajmë’ për të humbur”, tregon aktivistja Diana Malaj për Median Amfora.

“Aktivizmin tonë e kemi matur me sa kemi arritur të zgjerojmë mundësitë, mjetet dhe fuqitë tona të shprehjes, imagjinatës dhe manifestimit tonë në qytet”, shton ajo.

Teksa puna e Organizatave të Shoqërisë Civile duket se shpesh herë humbet në sirtarët e zyrave të qeverisë në nivel qendror apo vendor, për pamundësi financiare për zbatimin e propozimeve të Shoqërisë Civile.

“Kemi pafundësi raportesh dhe analizash të bëra nga Shoqëria Civile, të cilat i dorëzohen institucioneve shtetërore dhe më pas flenë mbi tavolina”, tregon Spiro Paço, njëkohësisht lektor në Unviersitetin “Aleksandër Moisiu” Durrës. 

“Por shohim që pas kësaj faze nuk ka më reagim dhe në momentin që nuk ka veprim, nuk sjell pasoja, përfitime për shoqërinë i gjithë ky mund”, shton ai, duke theksuar se kjo thellohet edhe më shumë në rastin e institucioneve në nivel lokal.

Angazhimi i Organizatave të Shoqërisë Civile edhe gjatë krizave dëshmoi për funksionimin efektiv të saj, por nxorri gjithashtu në pah mungesën e koordinimit të duhur me institucionet shtetërore.

“Tërmeti dhe COIVD-19, të marra si studime rasti në këtë hulumtim, nxorën në pah se OSHC-të në Shqipëri kanë qenë shumë të suksesshme në mobilizimin e burimeve dhe vullnetarëve brenda fazës së përgjigjes ndaj krizës”, gjeti raporti “Roli i shoqërisë civile dhe medias në menaxhimin e krizave në Shqipëri: Tërmeti shkatërrimtar i 26 nëntorit 2019 dhe pandemia COVID-19”, i publikuar në nëntor 2020.

“Gjithësesi, siç u theksua edhe nga pjesa më e madhe e të intervistuarve, të dy krizat ishin të papritura dhe sektori nuk ishte i përgatitur për kriza të tilla”, shkruante më tej raporti.

Aktivistët dëshmojnë për rëndësinë e vijimit të marrëdhënieve me komunitetin dhe mos lënien e përshtypjes sikur të jenë “trup i huaj” për ta.

“Përgjithësisht e kemi mbështetur ne komunitetin, duke u bërë pjesë nëpër protesta, organizime lokale për çështje mjedisore, urbane, infrastrukturore dhe duke organizuar aktivitete ndërdisiplinore mes artit, politikës e organizimit komunitar”, rrefen aktivistja Diana Malaj.

Për studiuesin Spiro Paço, nga Instituti për Integrim dhe Kohezion Social, nevojitet që Organizatat e Shoqërisë Civile të zhvillojnë më tej mekanizma për t’i dërguar përpara nismat e tyre dhe duke mos mbetur vetëm në pritje të reagimeve institucionale.

“Nuk duhet të mbetet vetëm tek pjesa e propozimit, duhet të angazhohet në rastet kur nga aktori shtetëror nuk ka një reagim, të angazhohet shoqëria, për pjesën e mbledhjes së firmave, për krijimin e blloqeve të grupeve të interesit, të cilat duhet të lobojnë tek përfaqësuesi i tyre në Kuvend, në pushtetin lokal”, sugjeron ai.

“Por jo çdo gjë mund të bëhet kështu. Nëse është iniciativë ligjore për shembull, propozim për një ndryshim në një ligj, nuk mund ta bëjë shoqëria civile, bëhet nga institucionet shtetërore, Kuvendi i Shqipërisë”, thekson ai për nevojën e nxitjes së reagimit institucional.

_________

Ky shkrim synon njohjen me peizazhin e aktivizmit në Shqipëri, përmes shembujve konkretë, që paraqesin sfidat e arritjet për përmirësimin e shoqërisë shqiptare dhe organeve qeverisëse. Shkrimi u përgatit me mbështetjen e “Co-PLAN – Instituti për Zhvillimin e Habitatit”, në kuadër të “Ditës Kombëtare e Aktivizmit”, që organizohet çdo datë 22 tetor.

*Foto në krye: Protestë kundër dhunës dhe abuzimeve seksuale ndaj vajzave dhe grave në Durrës, më 13 maj 2021. Foto Geri Emiri/ Media Amfora.

The post Organizatat e Shoqërisë Civile: Të brishta financiarisht, por të motivuara first appeared on Amfora.

Xhemali Luca u vendos në vitin 1980 në fshatin Priskë e Madhe, rrëzë Malit të Dajtit. Burri i ardhur nga fshati Zall-Dardhë i Peshkopisë, së bashku me familjen nuk u mjaftuan vetëm me punimin e tokës bujqësore.

“Në këtë pjesë tokat janë hapur në kohën e koperativës dhe quhen parcela komunale, që i ka hapur Komunalja e Tiranës me aksion në atë kohë dhe ja ka dhuruar si tokë të re koperativës bujqësore”, rrëfen sot 69 vjeçari.

“Këtu nuk futeshe dot as në hije”, kujton burri për Median Amfora. Pak nga pak, me familjarët e tij nisën të kujdesen për parcelat që ishin mbuluar nga shkurret mesdhetare, duke mbjellë filiza drurësh të rinj.

Me rënien e komunizmit dhe privatizimin e tokës së koperativës, së bashku me 8 fëmijët, vëllezërit dhe motrat, ata u kujdesën për filizat e rinj që sot janë kthyer në një pyll me sipërfaqe rreth 7 hektarë dhe me drunj që mesatraisht shkojnë në lartësinë 19 metra.

Por shembullin e Xhemaliut duket se e kanë ndjekur pak banorë të qyteteve tona dhe aq më pak pushteti vendor. Pak kilometra nga aty, nga analizimi i pamjeve satelitore të kryeqytetit për vitet 2007-2018, rezulton se kanë humbur 52.58 hektarë gjelbërim, referuar zonës që përfshihet brenda Unazës së Madhe.

Të dhënat që u gjetën gjatë zbatimit të projektit “Mushkëri të gjelbra për qytetet tona” – një platformë alternative për monitorimin e sipërfaqeve të gjelbëra – tregojnë se edhe qytetet e tjera kanë pësuar tkurrje të ndjeshme të hapësirave të gjelbëra.

“Sipërfaqja që po ndërtohet është shumë më e madhe se sipërfaqja e gjelbëruar dhe ai është bërë më tepër dekorativ, se sa për t’i vlerësuar aspektet mjedisore”, analizon Paola Zhamo, eksperte mjedisi e angazhuar në studim.

Në betejë për pyjet

Zhurma e betoniereve dhe motosharrave që rrëzojnë pak nga pak drurët e fundit të kryeqytetit, eklipsohet nga periferia e mbushur me vullnetin për mbrojtjen e “mushkërisë së gjelbër”. Ndër vite banorët e fshatit Laknas vijonin të pashqetësuar kujdesin për “Plepat e Brukës”.

Disa prej atyre që luanin në fëmijëri midis pyllit, sot janë gra dhe burra që i dolën përpara fadromave që kishin shënjestruar pemët për t’i rrafshuar si bazament për ngritjen e një biznesi.

“Donin ta prenin, po ne dhe të parët tanë e kemi trajtuar shumë, sidomos këto 30 vite. Nuk kemi lënë njeri që të presin pemë”, tregon për Median Amfora, Bledar Gjokmeli, banor i Laknasit.

Protesta e banorëve për të mbrojtur pyllin ka nisur që prej vitit 2019, kur Bashkia Kamëz mori vendimin për të dhënë me qira një sipërfaqe prej 12.400 metër katror të hapësirës së gjelbër, për një biznes me qëllim ndërtimin e një agroturizmi, që përfshin edhe një thertore.

“Ne si komunitet reaguam dhe nuk e pranuam, për vetë faktin se shtëpitë ishin shumë afër, lumi kalon aty, ajëri i ndotur dhe pylli është mbrojtja jonë për mushkëritë”, rrëfen i shqetësuar Gjokmeli.

Mbështetja e banorëve nga aktivistët e Grupimit ATA në Kamëz dhe avokatëve të Organizatave të Shoqërisë Civile, e ndaluan përkohësisht kompaninë përmes procesit gjyqësor që të mos e vijonte ndërtimin e kompleksit.

Pas padisë së 17 banorëve dhe një shoqate në Gjykatën Administrative Tiranë, për të shpallur të pavlefshme lejen e ndërtimit dhe atë mjedisore, Gjykata e Lartë la në fuqi vendimin e “sigurimit të padisë”, për të mos lejuar kompaninë të punojë deri në përfundimin e procesit gjyqësor.

Në një tjetër kurorë të gjelbër, e njohur si Kodër-Vila në qytetin e Durrësit, pemët e larta janë zëvendësuar nga kullat prej betoni. Qyteti në vitet 2015-2020 ka humbur 8.7 hektarë gjelbërim.

“Ndërtimi i një rripi të gjelbër në kodrat rreth qytetit të Durrësit për parandalimin e shtrirjes urbane, për zgjerimin e hapësirave aktuale të gjelbra dhe për lidhjen e atyre ekzistuese”, ishte një rekomandim për Bashkinë Durrës, në raportin e përgatitur me mbështetjen financiare të Bashkimit Europian, nën drejtimin e Co-PLAN, Instituti për Zhvillimin e Habitatit dhe Mileukontakt Shqipëri.

Në një rrip toke midis pallateve dhe pemëve të larta në Kodër-Vilës, Bashkia Durrës miratoi lejen për ngritjen e 4 kullave për banim.

“Rreth fundit të vitit 2017 nga bashkia banorëve i është thënë se edhe pse është miratuar leja e zhvillimit, nuk do të ketë një leje ndërtimi. Por në gushtin e vitit 2018 u miratua leja e ndërtimit”, tregon për Median Amfora avokatja e banorëve, Dorina Ndreka-Asllani.

Vendimi ngriti në këmbë një lagje të tërë, të cilët rendën dyerve të prokurorisë dhe gjykatës, duke kërkuar ndalimin e punimeve dhe shfuqizimin e lejes së ndërtimit, pasi sipas tyre rrezikonte banesat pranë, ulte hapësirën e gjelbër dhe bllokonte peizazhin.

“Bashkia Durrës e ka refuzuar disa herë lejen e ndërtimit në këtë territor. E njëjta gjë ka ndodhur edhe në Laknas, vetë Bashkia Kamëz 5-6 muaj përpara se ta miratonte lejen e ka refuzuar, me të njëjtat kushte, për të njëjtin subjekt dhe më pas vendosi ta pranonte”, analizon qëndrimet kontroverse të pushtetit vendor, avokatja Ndreka-Asllani.

Urbanizimi përmbys raportet e gjelbëra

Interesat e kompanive për shfrytëzimin e pyjeve kanë përballur komunitetet rurale me nevojën për mbrojtjen e pyjeve shtetërore, ndërsa në qytete interesat e ndërtimit kanë ngritur herë pas here revolta brenda lagjeve.

Në vitin 2017 qytetarët e Tiranës kundërshtuan dhënien e një sipërfaqeje që shërbente si lulishte në zonën e Ish-Parkut të Autobuzave, për ngritjen e një kompleksi pallatesh. Formula e Bashkisë Tiranë për përfitimin e një sipërfaqeje pronësie në ndërtim i hapi rrugën ngritjes së kullave.

Një formulë që duket se u ndoq edhe me Ish-Parkun Sportiv në Durrës, ku bashkia e qytetit që kishte në pronësi një pjesë të sipërfaqes pranoi ta këmbente me një hapësirë në ndërtimin e ri, një bllok kullash që ka shfrytëzuar nga cepi në cep fushat sportive dhe palestrat e mundjes.

“Shpesh herë kur dikush kundërshton për një çështje të tillë, dyshohet se ka një interes pasuror të fshehur pas kësaj kauze”, analizon avokatja Dorina Ndreka-Asllani për rastin e Kodër-Vilës.

“I vetmi interes ishte ruajtja e saj. Disa pemë që aty janë prerë ishin të mbjella që në kohën e Mbretit Zog. Dëmet aty ishin shumë të mëdha sepse ka edhe ndërtime të jashtëzakonshme”, rrëfen ajo për ndërtimin e katër godinave.

Aktivizmi i banorëve për të mbrojtur interesat e komunitetit shpesh herë nuk është në të njëjtin ritëm me institucionet. Pas një vendimi që kërkohej të jepej të paktën që prej një viti, Gjykata Administrative Durrës më 13 dhjetor 2021 rrëzoi kërkesë-padinë e banorëve që kërkonin prej rreth 4 vitesh pezullimin e lejes së ndërtimit.

“Ky qëndirm bëri që një pjesë e madhe e banorëve të tërhiqeshin nga pjesëmarrja aktive, jo nga ndjekja e gjyqit sepse ata e kishin nisur tashmë procesin”, komentoi avokatja e banorëve për odisenë e përballjes me institucionet për ndalimin e betonizimit të Kodër-Vilës.

Qytete që valojnë nga betoni!

“Tirana është pre e fenomenit të ‘ishujve të nxehtë urban’, që janë hapësira në qytet ku është fokusuar nxehtësia dhe ndotja e ajrit”, analizon Paola Zhamo, eksperte mjedisi pranë Co-PLAN, Instituti për Zhvillimin e Habitatit.

“Kjo ndodh relativisht për shkak të betonizimit, materialeve të përdorura”, përfundon ajo, duke theksuar se drurët nuk duhen parë vetëm si elementë dekorativ, por edhe për shërbimet që i ofrojnë ekosistemit, duke filtruar ajrin, balancuar temperaturën apo ulur rrezikun e përmbytjeve.

Qyteti i Elbasanit, i njohur për ndotjen e ajrit nga kompleket industriale, në vitet 2015-2020 ka humbur 0.16 hektarë gjelbërim dhe sipas ekspertëve atje është bërë një përpjekje për shtimin e sipërfaqeve të gjelbëra, por duke ngjallur shpesh diskutime për përdorimin e tepërt të betonit apo përdorimin e drurëve dekorativ.

“Puna me gjelbërimin urban në qytet e përmirëson cilësinë e jetës”, analizon për Median Amfora Ahmet Mehmeti, ekspert mjedisi në qytetin e Elbasanit.

“Duhet futur vullnetarizmi jo për të mbjellë 3-4 pemë, siç për shembull mblidhet një shkollë dhe mbjell 3-4 pemë dhe mbaroi puna. Duhen ndërmarrë iniciativa që për shembull një nxënës të mbjellë 1 pemë”, sugjeron Mehmeti.

Sipas tij duhen krijuar mekanizmat për nxitjen e aktivizmit mjedisor, informimin e qytetarëve për rëndësinë e hapësirave të gjelbëra dhe ndërgjegjësimin për ruajtjen e investimeve publike në këtë sektor.

Komunitetet lokale vitet e fundit po dëshmojnë përkujdesje ndaj sipërfaqeve të gjelbëra dhe janë kthyer në “gardianë” të mbrojtjes së tyre nga prerjet për interesa biznesi.

“Kur hyri’ 90-ta ato u prenë nga individë jo të lagjes dhe u rrafshua si pyll, nuk mbeti shumë. Por me ndihmën tonë rreth’ 93-it u mblodhëm ne si komunitet dhe atë pjesën e rrethuam edhe e lamë ashtu, nuk linim njeri me e prek, e trajtuam dhe sot është bërë në një gjendje të mrekullueshme”, kujton me krenari Bledar Gjokmeli.

“Ne kërkojmë nga Bashkia Kamëz që ta bëjnë pronë publike pyll tek Kadastra dhe ta kthejnë në kamp për fëmijët, siç ka qenë”, apelon burri ndaj pushtetit vendor për “Plepat e Brukës”, në Laknas.

“Me mirëmbajtje e mbajmë ne, por të jetë me letra pyjore, që mos të ekzistoj më mundësia që të vijë një firmë tjetër e ta presi”, përfundon ai.

Në fshatin Priskë e Madhe, shembullin e Xhemali Lucës nisën ta ndjekin shpejt edhe banorët e tjerë.

“Një komshi që kam këtu, filloi ta ruante edhe ai. Sot si unë, si ai, po njëlloj e kemi. Plus edhe 2-3 të tjerë më pas, që na panë ne dhe filluan edhe ata”, rrëfen ai për aktivizmin e komunitetit në ruajtjen e pyllit.

“Ky nuk duron t’i presh një filiz apo një dushk”, e përmbyll bisedën duke qeshur bashkëshortja e Lucës, që së bashku me familjen dhe fqinjët mbollën dhe u kujdesën për rritjen e një pylli që sot shtrihet në rreth 7 hektarë.

_________

Ky shkrim synon njohjen me peizazhin e aktivizmit në Shqipëri, përmes shembujve konkretë, që paraqesin sfidat e arritjet për përmirësimin e shoqërisë shqiptare dhe organeve qeverisëse. Shkrimi u përgatit me mbështetjen e “Co-PLAN – Instituti për Zhvillimin e Habitatit”, në kuadër të “Ditës Kombëtare e Aktivizmit”, që organizohet çdo datë 22 tetor.

*Foto në krye: Sheshi Liria, në qendër të Durrësit. Foto Geri Emiri/ Media Amfora

The post Në luftë për frymëmarrjen, banorët përballen me humbjen e hapësirave të gjelbëra first appeared on Amfora.

Lutemi për agjërim të pranuar për ata që sakrifikuan ushqimin dhe pijen përgjatë një muaji në shenjë adhurimi ndaj Zotit dhe urojmë për kujdes më të shtuar ndaj arkeologjisë dhe monumenteve të kulturës.

_____

Xhamia e Pazarit në Gjirokastër

E njohur edhe si “Xhamia e Memi Beut”, ajo është ndër tri xhamitë e fundit të shekullit XVIII, e ngritur në mes të çarshisë së vjetër (pazarit të qytetit). Ajo mori statusin monument kulture në vitin 1973 dhe i shpëtoi aksionit të shtetit komunist për shembjen e objekteve të kultit. Në Gjirokastër 12 nga 13 xhamitë që kishte zona u shkatërruan gjatë kësaj periudhe.

E restauruar vitet e fundit, ajo ka formë tetë këndore dhe përbëhet nga një minare. Ajo u ndërtua për herë të parë në shekullin XVII, por u dogj nga zjarri një shekull më vonë.  Hyrja për në minare ka 99 shkallë dhe përfaqëson 99 emrat e Zotit në Kuran.  

_______

*Foto në krye: Xhamia e Pazarit në Gjirokastër. Foto: Media Amfora

The post Xhamia e Pazarit në Gjirokastër first appeared on Amfora.