Ai që lindi si një reagim kundër një projekti turistik në një zonë të mbrojtur nuk mbeti vetëm tek Zvërneci. Me kalimin e ditëve, protesta nisi të marrë formë të re duke sjellë në qendër të debatit mbrojtjen e mjedisit, transparencën në vendimmarrje, administrimin e pasurive publike dhe mënyrën e qeverisjes. Protestuesit e pagëzuan atë si “Revolucioni i Flamingove”, duke marrë emrin e shpendit simbol të lagunës së Nartës, habitati i të cilit konsiderohet i rrezikuar nga projekti për ndërtimin e strukturave akomoduese turistike në zonën e mbrojtur të Zvërnecit. 

Megjithëse projekti për Zvërnecin u lidh gjerësisht në rrjetet sociale me Jared Kushner dhe Ivanka Trump – dhëndri dhe vajza e presidentit amerikan Donald Trump – deklaratat e tyre publike dhe dokumentet tregojnë se interesin e kanë për projektin në ishullin e Sazanit dhe jo drejtpërdrejtë në Zvërnec. Ndërkohë, investimi në Zvërnec po zhvillohet nga kompania “Zvërnec South Adriatic Development”, e lidhur me një rrjet kompanish shqiptare të angazhuara në blerjen e pronave dhe negociatat me banorët. 

Qeveria shqiptare e ka mbështetur projektin si një investim strategjik për zhvillimin e turizmit elitar pavarësisht kundërshtimeve nga banorët, organizatat mjedisore dhe ekspertët. Nga ana tjetër dokumentet e një hetimi të Prokurorisë të Posaçme (SPAK) ngrenë dyshime se një pjesë e pronave në gjurmën e projektit u siguruan përmes një skeme të dyshuar falsifikimi dokumentesh pronësie, tjetërsimi dhe transaksionesh me vlerë mbi 200 milionë euro, të cilat po hetohen edhe në funksion të dyshimeve për pastrim parash dhe të lidhura kryesisht me biznesmenin Artur Shehu.

Dhuna që ndezi një lëvizje 

Paraditja e 30 majit mblodhi në Zvërnec të Vlorës banorë, aktivistë dhe mbrojtës të mjedisit, të cilët kundërshtuan rrethimin me tela të një pjese të zonës në kuadër të projektit të parashikuar për shërbime turistike. Protestuesit argumentuan se rrethimi kufizonte aksesin në tokat e tyre dhe një hapësirë me vlera të veçanta natyrore. Në qendër të shqetësimeve u vendos edhe flamingoja, shpendi që prej vitesh identifikohet me lagunën e Nartës dhe që më vonë do t’i jepte emrin vetë protestës. 

Përplasja mes protestuesve dhe punonjësve të kompanisë private të sigurisë “Major Security” shënoi kthesën e parë të lëvizjes, fill pasi ata u dhunuan brutalisht nga rojet private, që i tërhoqën zvarrë dhe i hodhën sprai me piper. Pamjet ku një banori i Zvërnecit dhe me qëndrim në Greqi, Eduart Subashi u tërhoq zvarrë, u shpërndanë me shpejtësi në rrjetet sociale, u transmetuan nga mediat shqiptare dhe u pasqyruan edhe në ato ndërkombëtare, duke nxitur reagime të gjera publike. Ngjarja solli edhe reagime institucionale dhe Policia e Shtetit pezulloi drejtorin e Policisë së Vlorës, ndërsa dy punonjës të “Major Security” u arrestuan dhe po gjykohen për veprimet e tyre. Megjithëse vetë efektivët e Policisë së Shtetit megjithëse ishin prezentë ditën e protestës nuk ndërhynë për të ndaluar rojet private që të dhunonin protestuesit.

Në ditët më pas, protesta doli përtej kufijve të Zvërnecit. Aktivistët e zhvendosën protestën në Tiranë, duke e kthyer atë në një marshim të përditshëm. Çdo mbrëmje, qytetarët mblidhen në Sheshin “Skënderbej” dhe marshojnë drejt Kryeministrisë, ku një mikrofon dhe një foni e thjeshtë është bërë zëri i protestës. 

Zhvendosja e protestës në Tiranë solli edhe reagimin e parë të kryeministrit Edi Rama. Duke iu përgjigjur protestuesve, ai mbrojti projektin në Zvërnec dhe argumentoi se debati nuk lidhej me cenimin e zonës së mbrojtur, por me zgjedhjen e modelit të zhvillimit turistik që duhet të ndjeki Shqipëria. Rama u shpreh se investime të tilla janë të domosdoshme për rritjen e cilësisë së turizmit, ndërsa pyetjeve mbi mënyrën se si ishte përzgjedhur projekti dhe procedurat e ndjekura nuk iu përgjigj. 

“Kryeministria” si qendra e gravitetit

Në fillim të qershorit protesta nisi të merrte një formë të re, që vendosi një aks të lëvizjes së protestuesve midis sheshit përpara Kryeministrisë dhe shesheve qendrore të kryeqytetit. Ajo u zgjerua në debatin publik dhe nuk mbeti më e lidhur vetëm me kundërshtimin e një projekti turistik apo me mbrojtjen e një zone të vetme natyrore. Aktivistët, studentët, pedagogët, artistët, prindërit dhe qytetarë të profesioneve të ndryshme ndajnë në shesh historitë, shqetësimet dhe arsyet pse janë bërë pjesë e protestës. Për shumë prej tyre, kjo është hera e parë që marrin pjesë në një protestë publike.

Me kalimin e ditëve, pjesëmarrja u zgjerua edhe në qytetet e tjera të vendit, kryesisht në Durrës, Vlorë, Korçë dhe Berat. Krahas aktivistëve të angazhuar prej vitesh në mbrojtjen e mjedisit, protestës iu bashkuan gjithnjë e më shumë të rinj, familje me fëmijë dhe qytetarë që nuk ishin identifikuar më parë me protesta apo organizime publike. Prania e tyre i dha lëvizjes një profil më të gjerë shoqëror, ndërsa marshimet e përditshme u kthyen në një hapësirë ku diskutohen jo vetëm çështjet e mjedisit, por edhe mënyra e qeverisjes, transparenca dhe pjesëmarrja qytetare në vendimmarrje.

Nga dita në ditë protesta zgjatej në orar, duke nisur nga ora 18:00 dhe duke u mbyllur në mesnatë, me një pjesëmarrje masive prej mbi 7 orësh në rrugët e kryeqytetit.  Kundërshtimi ndaj projektit në Zvërnec u shoqërua me thirrje për rishikimin e politikave që lidhen me investimet strategjike, mbrojtjen e zonave të mbrojtura dhe administrimin e pasurive publike. Kjo shënoi edhe momentin kur protesta nisi të perceptohej jo më si një reagim lokal, por si një lëvizje qytetare me kauza më të gjera. 

Në sheshin para Kryeministrisë spikateshin masivisht të rinjtë e “Gjeneratës Z”, të cilët vijojnë çdo natë pas protestës aty një marshim masiv në rrugët e Tiranës, duke u tërhequr vetëm pasi afrohet mesnata dhe rikthehen në shesh ditën tjetër. 

Nga rrugët e Tiranës zhvillimet për Zvërnecin përfunduan deri në Bruksel dhe u reflektuan edhe në raportin vjetor të Parlamentit Evropian për Shqipërinë, ku eurodeputetët shprehën shqetësim për ndërhyrjet në zonat e mbrojtura, kërkuan rishikimin e ndryshimeve në Ligjin për Zonat e Mbrojtura dhe bënë thirrje për një moratorium mbi lejet dhe punimet e reja deri në harmonizimin e plotë të legjislacionit me standardet evropiane të mbrojtjes së natyrës. Ky interes institucional u shoqërua edhe me praninë në terren të një grupi eurodeputetësh, të cilët morën pjesë në protestën në Tiranë dhe vizituan më pas Zvërnecin për t’u njohur nga afër me situatën dhe pasojat e ndërhyrjeve në zonën e mbrojtur.

Një protestë, shumë zëra 

Me kalimin e javëve, “Revolucioni i Flamingove” pushoi së qeni vetëm protesta e qytetarëve që kundërshtojnë ndërhyrjet në Zvërnec. Çdo mbrëmje, në Sheshin “Skënderbej”, zërat që marrin mikrofonin përfaqësojnë gjithnjë e më shumë kauza nga qytete të ndryshme të vendit, të bashkuara nga shqetësime të përbashkëta për mënyrën se si menaxhohen territori, pasuritë publike dhe proceset e vendimmarrjes.

Mes tyre spikat çdo natë Luçiana Kokaj, që fillimisht ishte zëri zyrtar i protestës që e hapte dhe bënte thirrjet mbi kërkesat e protestuesve. Ajo është nga fshati Rrjoll në Velipojë dhe prej vitesh ka emigruar në Itali. Luçiana u rikthye në Shqipëri për të kërkuar të drejtat mbi tokat që sipas saj familja i ka trashëguar ndër breza dhe që preken nga projekti i resortit turistik “Blue Borgo”. Ajo ka lënë angazhimet personale në Italit dhe pothuajse çdo mbrëmje merr fjalën në protestë, duke e lidhur kauzën e Rrjollit me kërkesat e qytetarëve për më shumë transparencë në tërësi, mbrojtjen e pronës dhe pjesëmarrje të qytetarëve në vendimmarrje.

Protestës i janë bashkuar edhe banorët e Durrësit që prej muajsh kundërshtojnë projektin TID Durrës. Një nga zërat më të dëgjuar është arkitektja Entela Koja-Spahivogli, përfaqësuese e banorëve, e cila është bërë një nga figurat më të pranishme në tubimet e përditshme. Në fjalimet e saj, ajo ngre shqetësimet e komunitetit për mungesën e transparencës rreth projektit dhe ndikimin që ai mund të ketë mbi qytetin, duke e sjellë kauzën e Durrësit si pjesë e mozaikut të kërkesave të lëvizjes popullore.

Me kalimin e ditëve, marshimi i përditshëm vazhdon të mbledhi qytetarë dhe aktivistë që vijnë me kauza të ndryshme, nga mbrojtja e zonave të mbrojtura, te çështjet e pronësisë, zhvillimit urban dhe transparencës në vendimmarrje. Kjo e ka kthyer “Revolucionin e Flamingove” në një hapësirë ku bashkëjetojnë kërkesa të ndryshme qytetare, të lidhura nga një ide e përbashkët, mbrojtja e interesit publik dhe kërkesa për një proces vendimmarrjeje më të hapur.

Protestë me një imazh kreativ

Marshimi drejt Kryeministrisë është kthyer në një ritual të përditshëm, ndërsa mënyra se si zhvillohet e dallon nga protestat e zakonshme në Shqipëri për nga organizimi kreativ dhe dhjetëra qytetarë e turistë që bashkohen me valën e marshimit gjatë rrugës.

Çdo mbrëmje, pjesëmarrësit mbajnë pankarta të punuara me dorë, vizatime, karikatura dhe instalacione artistike që ndryshojnë pothuajse çdo ditë, duke e transformuar protestën në një hapësirë ku arti dhe mesazhi ecin paralelisht. Një “qilim” prej kartonash shërben si një atelje provizore për fëmijët që mbërrijnë me prindërit dhe pikturojnë aty me orë të tëra.

Flamingoja rozë, shpendi që i dha emrin lëvizjes, është bërë simboli më i njohur i saj. Ajo shfaqet në pankarta, vizatime, maska dhe objekte të krijuara nga vetë protestuesit, duke përfaqësuar jo vetëm mbrojtjen e Lagunës së Nartës, por edhe idenë se natyra dhe hapësirat publike janë një e mirë e përbashkët.

Ndryshe nga protestat tradicionale, ku fjalën e kanë zakonisht drejtuesit politikë apo organizatorët, në “Revolucionin e Flamingove” mikrofoni mbetet i hapur. Çdo mbrëmje, pjesëmarrës të profesioneve dhe moshave të ndryshme marrin fjalën për të ndarë historitë, shqetësimet dhe arsyet pse zgjedhin të jenë pjesë e protestës. Në këtë mënyrë, ajo është shndërruar edhe në një hapësirë dialogu mes tyre.

Një tjetër element dallues është pjesëmarrja e familjeve. Prindër që mbajnë fëmijët për dore apo në karroca, të rinj, studentë dhe pensionistë marshojnë krah njëri-tjetrit, duke krijuar një panoramë që rrallë është parë në protestat e viteve të fundit. Për shumë prej tyre, prania e fëmijëve është një mënyrë për të treguar se kërkesat e tyre lidhen edhe me të ardhmen e brezave që duan të ndërtojnë të ardhmen në Shqipëri.

Humori është bërë po ashtu pjesë e identitetit të protestës. Përmes ironisë, krijimeve artistike dhe pankartave kreative, protestuesit përcjellin mesazhet e tyre në një formë që shpesh tërheq vëmendjen e kalimtarëve dhe përdoruesve të rrjeteve sociale, duke i dhënë protestës një gjuhë komunikimi të ndryshme nga ajo e protestave tradicionale.

Në anën tjetër, kryeministri Edi Rama dhe përfaqësues të qeverisë kanë përdorur vazhdimisht rrjetet sociale për të publikuar deklarata, foto dhe materiale të tjera lidhur me protestën. Në një pjesë të këtyre publikimeve, protestuesit janë portretizuar në mënyrë kritike, ndërsa mesazhet e shpërndara synojnë të kundërshtojnë pretendimet e tyre dhe të delegjitimojnë lëvizjen përmes targetimit të figurave të caktuara që marrin pjesë në të.

Nga jehona përtej bulevardit tek përballja me policinë

Ndërsa marshimet e përditshme vijonin në Tiranë, protesta nisi të gjejë jehonë edhe përtej kryeqytetit. Krahas tubimeve të përnatshme, organizatorët thirrën protesta me pjesëmarrje kombëtare, ndërsa qytetarë dhe aktivistë organizuan protesta mbështetëse edhe në kryeqytetet kryesore nga Evropa në Mbretërinë e Bashkuar dhe më tej në SHBA.

Një nga momentet me pjesëmarrjen më të lartë ishte protesta e ditës së 20-të, kur në Tiranë mbërritën shqiptarë nga diaspora për t’iu bashkuar marshimit. Teksa ata që jetojnë jashtë vendit po vijojnë me organizimin e protestave simbolike dhe me përhapjen e mesazheve që e kanë çuar jehonën e lëvizjes edhe përtej kufijve të Shqipërisë.

Krahas marshimeve të përditshme në mbrëmje, protestuesit organizuan edhe protesta para Kuvendit në ditët kur zhvilloheshin seancat parlamentare, me synimin për t’i çuar kërkesat e tyre drejtpërdrejt përballë institucioneve vendimmarrëse. Pikërisht në dy prej këtyre protestave u shënuan përplasjet më të forta me Policinë e Shtetit, e cila përdori gaz lotsjellës dhe ujë me presion për të shpërndarë protestuesit, ndërsa disa prej tyre u shoqëruan dhe u arrestuan. 

Përplasja më e madhe ndodhi pas protestës së 2 korrikut, kur Policia e Shtetit njoftoi arrestimin e 19 protestuesve dhe procedimin penal të 12 të tjerëve, duke i akuzuar për kundërshtim të punonjësve të policisë, dëmtim të një automjeti policor dhe sulm ndaj deputetëve. Më katër korrik Gjykata e Tiranës liroi nga qelia të 19 të arrestuarit, ndërsa për një pjesë të tyre caktoi masa më të lehta sigurie. 

Arrestimet dhe pretendimet për ushtrim dhune ndaj protestuesve nxitën reagimin e 24 organizatave të shoqërisë civile, të cilat kërkuan një hetim të pavarur, të paanshëm dhe efektiv për çdo pretendim të besueshëm për keqtrajtim, si edhe garantimin e së drejtës për mbrojtje dhe tubim paqësor. Organizatat i bënë thirrje institucioneve që të dokumentojnë çdo rast të dyshuar dhe të shmangin deklarimet që mund të paragjykojnë hetimet. 

Pavarësisht përplasjeve, arrestimeve dhe debateve që i shoqëruan, protesta nuk u ndërpre. Marshimet e përditshme vijuan edhe në ditët pasuese, ndërsa organizatorët këmbëngulën se lëvizja do të mbetet paqësore dhe e hapur për këdo që dëshiron t’i bashkohet.

Në mbrëmjen e ditës së 44-ët të protestës, një nga temat që u përsërit në fjalimet e qytetarëve ishte vazhdimësia e lëvizjes. Pas diskutimeve në rrjetet sociale se protestat mund të ndërpriteshin gjatë muajit gusht për të rinisur në shtator, protestuesit e hodhën poshtë publikisht këtë mundësi.

Njëri pas tjetrit, qytetarët që morën fjalën përpara Kryeministrisë përsëritën të njëjtin mesazh: “Protesta nuk do të ndalet” dhe më tej se, “Ky shesh është fundi i qeverisë”, ishte një nga thirrjet e tjera që u dëgjua mes protestuesve.

Protesta “e padukshme” paralele 

Përtej raportimeve të qindra mediave profesionale, televizioneve, gazetave, agjencive ndërkombëtare të lajmeve dhe platformave të verifikimit të fakteve që dokumentuan zhvillimet në terren, protesta për Zvërnecin u shoqërua nga një fushatë paralele dezinformimi në rrjetet sociale. Ndryshe nga raportimet e bazuara në ngjarjet e protestës, kjo fushatë nuk synonte të informonte mbi atë që ndodhte në shesh, por të ndërtonte një version alternativ të protestës si anti-perëindimore dhe të destinuar për audiencat jashtë Shqipërisë. 

Analizat e Amforës treguan se në platforma si “X” u përhapën narrativa të fabrikuara që e shkëputën protestën nga konteksti i saj real. Kundërshtimi ndaj projektit turistik në zonën e mbrojtur të Zvërnecit u zëvendësua me pretendime se protesta lidhej me vendosjen e kolonëve izraelitë në Shqipëri, ndërsa në raste të tjera u paraqit si pjesë e investimeve me interes të drejtpërdrejtë të Familjes Trump. Këto narrativa nuk mbështeteshin në fakte apo dokumente të verifikuara, por në riciklimin e teorive konspirative dhe interpretimeve të pabazuara.

Objektivi i këtyre narrativave nuk ishte publiku shqiptar, i cili kishte mundësi të ndiqte zhvillimet përmes mediave vendase dhe pranisë së protestës në terren, por përdoruesit ndërkombëtarë të rrjeteve sociale. Në përmbajtjet e analizuara spikatën veçanërisht narrativa me tone antisemite dhe antiperëndimore, të përhapura nga kanalet e ekosistemeve të propagandës iraniane dhe ruse.

Përmes pretendimeve të pabazuara për një plan të supozuar të vendosjes së kolonëve izraelitë në Shqipëri dhe interpretimit të projektit si pjesë e një agjende të fshehtë perëndimore, këto llogari synuan ta zhvendosnin debatin nga kundërshtimi ndaj zhvillimit të projektit turistik në një narrativë gjeopolitike. Këto mesazhe nuk u mbështetën në fakte të verifikueshme, por ricikluan teori konspirative dhe narrativa të njohura dezinformuese, të përdorura shpesh nga rrjete që promovojnë mesazhe në përputhje me interesat propagandistike ruse dhe iraniane për të ushqyer mosbesimin ndaj institucioneve demokratike dhe aleancave perëndimore.

The post Evolucioni 45 ditor i “Revolucionit të Flamingove”  first appeared on Amfora.

Porti i Ishullit të Sazanit. Foto: Media Amfora

Sipërfaqja e ishullit është 5.7 kilometër katror dhe shtrihet në hyrje të Gjirit të Vlorës. Shtrirja gjeografike e tij është juglindje-veriperëndim në një gjatësi prej 4.8 kilometër. Gjerësia më e madhe e tij është 2 kilometër. Vija bregdetare e ishullit është pak e thyer. Në anën perëndimore gati në mes të tij formohet Gryka e Xhehenemit, që është një gji i vogël por i hapur dhe shumë i thellë. Në bregun lindor formohet Gjiri i Shënkollës, ku është ndërtuar edhe porti detaro-ushtarak i ishullit dhe në jug të tij shtrihet Gjiri i Japrakut.

Për dekada me radhë, Sazani funksion si bazë ushtarake dhe hyrja në ishull ishte e ndaluar për publikun për shumë vite. Edhe sot ruhen bunkerë, tunele, magazina dhe ndërtesa që dëshmojnë periudhën kur ishulli kishte një rol strategjik në mbrojtjen bregdetare të Shqipërisë. Historia e ishullit dhe transformimi i tij kanë bërë që të trajtohet si postblloku turistik i Vlorës. 

Ishulli nga pikëpamja e ekosistemit është një park i vërtetë, shumë i pasur dhe i mbrojtur, si rezultat i të qenit zonë ushtarake. Kjo ka mundësuar shmangien e gjuetisë së paligjshme, si dhe të abuzimeve e dëmtimeve të tjera. Shpellat nënujore, si ajo e Haxhi Alisë, Gjirit të Djallit e të tjera janë nga më të mëdhatë që mund të gjenden në Mesdhe. Ato sot përbëjnë një sfidë të vërtetë për zhytësit dhe një atraksion të veçantë për sportet nënujore.

Prej vitit 2015, Ishulli i Sazanit është i hapur për vizitorët përmes tureve ditore me anije dhe gomone nga Vlora. Edhe pse ishulli mbetet zonë ushtarake, turistët mund ta vizitojnë duke ndjekur itineraret e përcaktuara, ndërsa në disa sektorë ruhen ende tabela që sinjalizojnë monitorimin me kamera dhe kufizime të caktuara për aksesin. Në ishull nuk ka bare, restorante apo markete, ndaj vizitorët duhet të marrin me vete ujë dhe ushqime përpara nisjes.

Krahas peizazhit dhe historisë, Sazani njihet edhe për pasurinë e florës dhe faunës, të ruajtur falë izolimit të tij për dekada. Studimet kanë evidentuar vlera të rëndësishme të biodiversitetit, por edhe nevojën për mbrojtjen e ekosistemit nga ndërhyrjet që mund të cenojnë ekuilibrin natyror. Ruajtja e kësaj pasurie mbetet një nga sfidat kryesore për zhvillimin e qëndrueshëm të ishullit.

Sot, Sazani mbetet një nga pasuritë më të veçanta natyrore të Shqipërisë, ku peizazhi, biodiversiteti dhe gjurmët e së kaluarës bashkëjetojnë në të njëjtën hapësirë. Natyra vazhdon të jetë dëshmitarja më e mirë e historisë së ishullit, duke i dhënë Sazanit një identitet që vijon të tërheqë vizitorë dhe studiues.

The post Sazani, ishulli që flet përmes natyrës first appeared on Amfora.

Projekti zë vend në “kurorën” e investimeve të Bashkimit Evropian në Shqipëri në fushën e trashëgimisë kulturore, i zbatuar nga organizata ndërkombëtare UNOPS dhe që solli ndërhyrje brenda objektit të muzeut dhe në territorin përreth tij, me një faturë që i kushtoi taksapaguesve evropianë 3.8 milionë euro.

Punimet e restaurimit erdhën pas dëmeve që u konstatuan në ndërtesë pas tërmetit të 26 nëntorit 2019 dhe projekti mblodhi në fazat e para një ekspertizë të gjerë, nga ndërhyrjet e muraturës, tek muzealizimi dhe krijimi i një plani biznesi për muzeun ku strehohen mbi 3000 artefakte, pjesa më e madhe e zbuluar në Durrës.

“Nisur nga eksperienca që kam këtu [në shtetin ku jeton sot] që është pjesë e turizmit, gjëja e parë që turistët duan të ndeshin në një qytet që vizitojnë janë vlerat arkeologjike, është trashëgimia kulturore e një vendi dhe aq më shumë siç mund të na përfaqësojë muzeu arkeologjik që është dhe krenari kombëtare për të gjithë ne”, tregoi për vlerat e muzeut ish-përgjegjësi i tij, Albert Koni.

Nga renderat e ndritshëm, tek plani i ri i muzealizimit dhe i ambienteve të reja shtesë, projekti që në fazat e para ishte premtues por ndërhyrja u rrudh kryesisht në punime me karakter ndërtimor. Si rezultat ajo krijoji hapësira jo funksionale, një imitim të faqes së shkuarës të pavijoneve dhe hapësira muzeale që nuk u krijuan kurrë megjithëse u premtuan në hapat e parë. 

Klikoni KËTU dhe ndiqni video-kronikën e artikullit.

Aktiviteti i arkeologëve të Institutit të Arkeologjisë dhe i fondit të objekteve që ata menaxhojnë tashmë prej dekadave u ngjesh në një magazinë që nuk i plotëson nevojat, ndërsa një pjesë e madhe e objekteve janë stivuar në kontejnerë.

Nga investigimi i Amforës i shtrirë në gati 4 vite, rezultoi se projekti përfundoi në ndërhyrje që janë ende larg standardeve muzeale të Bashkimit Evropian, duke krijuar një fasadë që riciklon formën e kaluar të muzeut dhe nuk ofron pavijone digjitale, kushte të ruajtjes së të gjitha artefakteve dhe hapësira të dedikuara si pjesë e kërkimit shkencor, punës laboratorike dhe aktiviteteve “ekonomike jofitimprurëse” në funksion të muzeut.

Shansi i humbur për një “kapitull të ri” 

Pas dëmeve të rënda dhe shembjeve në një pjesë të monumenteve dhe objekteve muzeale pas tërmetit tm nëntorit 2019, Bashkimi Evropian i erdhi në ndihmë Shqipërisë duke krijuar programin “EU4Culture” (Bashkimi Evropian për Kulturën), me një fond prej 40 milionë eurosh dhe që ndërhyri në 23 vende të përcaktuara si trashëgimi kulturore kombëtare, e po ashtu duke mbështetur aktivitete kulturore në terren.

Në Durrës nga programi përfitoi Muzeu Etnografik “Aleksandër Moisiu”, Hamami Mesjetar, Torra Veneciane, Muzeu Arkeologjik Durrës – dhe një sërë organizatash të shoqërisë civile nga qyteti dhe jashtë tij – që ngjashëm si projektet e tjera të programit u zbatuan nga UNOPS (Zyra e Kombeve të Bashkuara për Shërbime të Projekteve).

Sipas përgjigjes së UNOPS, vlerësimi i gjendjes së muzeut pas tërmetit krijoi mundësinë që ndërhyrja të zgjerohej dhe të merrte një karakter transformues, përmes një projekti me vlerë 3.8 milionë euro (360.000.000 lekë). Megjithatë, UNOPS nuk iu përgjigj pyetjes së Amforës nëse vlera e projektit u rrit gjatë zbatimit. Në tabelën e punimeve gjatë zbatimit të projektit, vlera e kontratës ishte shënuar më pak, në 348.368.610 lekë ose rreth 2.93 milionë euro sipas kursit të këmbimit të vitit 2022.

Nga ana tjetër Amfora zbuloi në një raport të “Ministrisë së Kulturës” në vitin 2020 për dëmet e shkaktuara nga tërmeti, se Muzeu Arkeologjik i Durrësit nuk renditej në listën e objekteve me përparësi për ndërhyrje dhe në vlerësimin paraprak të buxhetit që duhej për të kryer riparimet në të, vlera ishte 4 milionë e 800 mijë lekë (rreth 39 mijë euro me kursin e kohës).

Projekti i paraqitur nga “ATELIER 4” dhe i hartuar nga arkitekti Alban Efthimi në shtator të vitit 2021, paraqiste ndërhyrjet në fasadë, punimet konstruktive, ndërtimore dhe krijimin e hapësirave të reja.

Zbatimi i tij në terren ka diferenca midis asaj që u parashikua në fillim të projektit dhe asaj që sot i është dorëzuar autoriteteve të kulturës nga UNOPS-i, aty mungojnë pavijone arkeologjike, hapësira dhe një pjesë e punimeve janë të ndryshme nga planifikimet në renderat e projektit.

Fituesit e tenderit që realizuan punimet janë bashkimi i operatorëve “2T SH.P.K” – të njohur për punimet e ndërtimit dhe që janë angazhuar ndër vite vetëm ose në partneritet në 39 tendera publikë dhe kompania ”K.A.E.XH SH.P.K” – që disponon një licensë në arkeologjinë private, restaurim dhe që është angazhuar ndër vite vetëm ose në partneritet në 13 tendera publikë.

UNOPS-i nuk shpjegoi nëse kishte pasur ndryshime arkitektonike, strukturore apo në përdorimin e hapësirave, por nga krahasimi i projektit me punimet e zbatuara në terren, Amfora zbuloi së pari se në pjesën e jashtme, në hapësirën pas muzeut punimet për ndërtimin e shkallëve të emergjencës kanë një formë krejt tjetër nga projekti i hartuar, duke krijuar një strukturë më të madhe në vëllim dhe me ndryshime të dukshme estetike.

Duke shkuar në pjesën e brendshme të muzeut, në katin përdhes apo zero, nga projekti i parashikuar në letër aty ka mbërritur vetëm tabela “Librari & Suvenire”, që njëkohësisht të dërgon në hapësirën ku mund të futesh për në “Tualet”. Hapësira mbetet e zbrazët dhe asnjë mobilim nuk i shërben nevojave të parashikuara.

Shkallët aty pranë, të dërgojnë në katin e dytë të muzeut, aty ku supozohej që për herë të parë Durrësi do të kishte pavijonin e arkeologjisë nënujore, si një muze që numëron me mijëra artefakte nga nëntoka dhe bota nënujore.

Shiritin me mbishkrimin “Ndalohet hyrja” e kapërcejnë vetëm punonjësit e Qendrës Muzeore Durrës. E mobiluar për t’u hapur si pavijone arkeologjike shtesë, aty mungon “zemra” e arkeologjisë nënujore. Renderat e projektit paraqisnin një pavijon modern dhe tërësisht të vizualizuar, i cili ka mbetur vetëm në sirtarët e zyrave të UNOPS-it. Ekranet LED, projektimet 3D, ekspozitorët në formë akuariumi duket se i përkasin premtimeve për atë që muzeu do të ishte pas restaurimit, pasi nuk dallohen gjëkundi në terren.

Albert Koni punoi si përgjegjës i muzeut dhe i amfiteatrit antik deri në rënien e tërmetit të nëntorit, midis viteve 2014-2019 dhe kujton se ka pasur edhe një projekt të mëparshëm për të krijuar disa ambiente shtesë të përshtatshme për ekspozimin e atyre objekteve që qëndronin në magazinat e muzeut dhe që menaxhoheshin nga Instituti i Arkeologjisë.

“Duhet një punë bashkërenduese, shumë profesionale me specialistë të fushës që duhet të ndërmarrin këto nisma. Sigurisht që duhet një projekt madhor, nuk e di se sa të gatshme do të jenë të dy katet për të mbajtur gjithë atë aset të trashëgimisë kulturore që kemi në dispozicion në muzeun arkeologjik”, shpjegoi ai.

Duke u ngjitur edhe një kat më lart, aty ku sipas projektit do të zhvillohej “aktiviteti ekonomik”, hapësira ka mbetur ende bosh. Me një ashensor të montuar nga pas muzeut në formë panoramike që të çon direkt aty, kati i tretë pritet të shërbejë si një bar-kafe që mbetet problematike për nga forma e menaxhimit edhe për vetë faktin se parashikohet që të jetë e aksesueshme edhe nga publiku që nuk është vizitor.

“…ndërsa kati i sipërm është planifikuar për funksione ekonomike. Kati i sipërm do të jetë i aksesueshëm për të gjithë, jo vetëm për vizitorët e muzeut… Qëllimi është të afrojë vizitorët e muzeut, komunitetin lokal dhe turistët, duke krijuar një hapësirë të gjallë për ndërveprim dhe përfshirje”, shpjegoi UNOPS-i në një përgjigje për Amforën.

Pjesa e pasme është edhe më delikatja në raport me sigurinë, pasi aty janë vendosur fondet e muzeut dhe të Institutit të Arkeologjisë, të cilat edhe përmes kësaj ndërhyrjeje nuk e përmirësuan menaxhimin e tyre.

E ideuar si një projekt që do të ndihmonte edhe autoritetin menaxhues shtetëror, Qendrën Muzeore Durrës, ndërhyrja parashikonte të ndihmonte edhe në krijimin e një plani biznesi me qëllim që vetë muzeu të diversifikonte të ardhurat – përmes shërbimeve si shitja e suvenireve, publikimeve apo shërbimi i bar-kafesë së brendshme.

Ndërhyrje e rrëmujshme: “Kleitia” ilire u transformua në “Aristomena”

Projekti për rikonstruksionin e muzeut parashikonte edhe një rimuzealizim të pavijoneve, me qëllim shtimin e tyre dhe po ashtu pasurimin e informacioneve. Në vlerësimin paraprak të nevojave ekspertët konstatuan se muzeu në vitin 2020 kishte mangësi në shpjegimin e objekteve dhe të detajeve historike.

Nga analizimi i projektimit të pavijoneve në fazën para punimeve dhe të atyre që janë tashmë gati për t’u vizituar, ato janë si dy pika uji me gjendjen ekzistuese që muzeu kishtë parpara vitit 2022, duke mos krijuar asnjë vlerë të re në katin përdhes, që edhe në katin e parë ka dështuar të sjellë pavijonin e arkeologjisë nënujore digjitale.

Organizimi i nisjes së turit në muze mbetet i njëjti në katin përdhes, ai nis me prehistorinë, duke vijuar drejt antikitetit dhe një nga hapësirat ku ciceronët e muzeut ndër vite ndalonin me krenari, ishte ai i artefakteve ilire.

“Në këtë pavijon paraqitet shumë qartë karakteri ilir, mund të veçojmë këtu bustin e një gruaje ilire, ‘Kleitia’, ky lloj busti është shumë i veçantë për mënyrën e paraqitjes, së veshjes. Lidhet me kulturën zadrimore në Shkodër dhe kjo lloj velloje përdoret edhe sot nga gratë dhe vajzat e reja në këtë zonë”, shpjegonte në një intervistë për Amforën, Bledar Bica, ish-ciceroni i muzeut deri në mbylljen e tij për restaurim.

Por ajo që deri para ndërhyrjes quhej “Kleitia”, tashmë është rivendosur aty me emrin “Aristomena”. Emri “Kleitia” është i patjetërsueshëm si fakt historik sepse është gdhendur në gjoksin e bustit që ishte vendosur pranë varrit të gruas ilire me atë emër.

Në një artikull të botuar në vitin 2020, arkeologët Neritan Ceka dhe Olgita Ceka e identifikojnë bustin funerar të Durrësit si “Kleitia Lysandrou”, duke theksuar se megjithëse ajo mban një emër dhe patronim grek, ajo paraqitet me veshje tipike ilire.

Autorët shkruajnë se nga Dyrrahu njihen tre emra funerare femrash: Euklea Lykou, Kleitia Lysandrou dhe Aristomenea, të cilat trajtohen si tre monumente të ndryshme. Sipas tyre, ato mbajnë emra grekë, por janë paraqitur me veshje ilire – kjo sepse vetë qyteti ishte ilir dhe i banuar nga ata së bashku me kolonët grekë.

Për ironi të fatit, artikulli gjendet në publikimin e akteve të konferencës arkeologjike ndërkombëtare të mbajtur Tiranë në datat 16-18 dhjetor 2019 dhe është redaktuar nga arkeologu italian Giuseppe Lepore dhe arkeologia shqiptare Belisa Muka – kjo e fundit rezulton të jetë pjesë e grupit të punës që ka realizuar projektin e muzealizimit.

Pak më tutje nga “Kleitia” ilire, gjendet vitrina e “Artemisionit”, një nga fondet më të jashtëzakonshme dhe njëkohësisht më të studiuara nga ekipet ndërkombëtare të arkeologëve. E gjithë ekspozita e gjetjeve arkeologjike është rikthyer pa sjellë ndonjë risi nga gjendja që ishte përpara restaurimit.

Përshkrimet e tyre në tërësi duken gati në kufijtë e banalitetit. “Vajza të ulura të zhveshura/Kukull e ulur e zhveshur”, “Vajza të ulura të veshura/Kukull e ulur e veshur”, “Grua e ulur në fron”, janë disa nga përshkrimet e figurinave të Artemisës, duke mos arritur të kompensojnë “varfërinë” e informacionit historik, problematikë për të cilën vetë ky projekt u hartua që ta zgjidhte.

“Artemisioni i Dyrrahut” konsiderohet si një nga komplekset më të rëndësishme fetare të Durrësit antik. Tempulli i kushtohet perëndeshës Artemis dhe funksionoi për shekuj si qendër kulti, ku besimtarët depozitonin objekte prej balte me bustin e Artemisës, në shenjë adhurimi dhe falënderimi.

Për rëndësinë e saj studiuesit kanë publikuar informacione deri në Universitetin e Harvardit dhe e kanë cilësuar si një nga burimet kryesore për të kuptuar kultin e Artemisës në brigjet e Adriatikut. Por përshkrimi i parë që hasin vizitorët për të në muzeun e rikonstruktuar të Durrësit duket gati jashtë kontekstit, duke e pagëzuar figurinën prej balte me mbishkrimin “Zadrimore/Protome-bust i zhveshur”. Termi “zadrimore” i referohet tipologjisë së modelit të flokëve dhe jo identitetit apo funksionit të artefaktit, çka mund ta lërë vizitorin pa informacionin thelbësor për origjinën dhe domethënien e objektit.

UNOPS kufizoi dokumentet që Amfora kërkoi, megjithëse është një organizatë ndërkombëtare që operon si pjesë e Organizatës së Kombeve të Bashkuara dhe e pavarur nga institucionet shqiptare. Në asnjë rast ajo nuk pranoi të vendoste në dispozicion një kopje të planit të muzealizimit, të projektit arkitektonik dhe të detajeve të tjera teknike, të cilat sipas saj duheshin kërkuar tek autoritetet shqiptare, të cilave ajo ua kishte dorëzuar.

Megjithatë vetë ministri i Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Blendi Gonxhja, në ditën e inaugurimit të muzeut, ekspozoi zinxhirin e ekspertëve të projektit të muzealizimit dhe kurimit, që rezultoi të ishte një kopje e rrëmujshme e asaj që muzeu kishte më parë.

Ai përmendi profesorë, kërkues shkencorë dhe akademikë që janë “ajka” e arkeologjisë shqiptare, puna e të cilëve duhej të sillte si rezultat rikonceptimin e pavijoneve dhe pasurimin e tyre me informacione të reja.

“Dua të shpreh mirënjohjen për të gjitha institucionet dhe individët e përfshirë në projektet e EU4Culture…si dhe autorët Iris Pojani, Lorenc Bejko, Belisa Muka dhe Luan Përzhita, dhe kuratoren Yllka Gjikopuli”, përmendi Gonxhja në fjalën e tij.

UNOPS-i shpjegoi në përgjigjen zyrtare se ekspozita muzeale u rikonceptua tërësisht dhe se nga një total prej 2854 artefaktesh që u ruajtën gjatë punimeve, më pas u rivendosën në një organizim të ri me 56 njësi ekspozimi, ku prezantohen mbi 2300 artefakte që mbulojnë periudhën nga neoliti deri në atë osmane. Sipas tyre ekspozimi i objekteve për herë të parë u zgjerua edhe në katin e parë, megjithëse pavijoni i arkeologjisë nënujore nuk u realizua sipas konceptit fillestar të prezantuar.

Por për ish-përgjegjësin e muzeut, Albert Koni, ai i kishte të dyja katet të pajisura me ekspozitorë artefaktesh edhe më parë, duke theksuar se një pjesë e madhe e fondit mbetej e paekspozuar dhe e vendosur në magazinat pas muzeut.

“…në ekspozimin e katit të parë [përdhes], të cilat përbëheshin prej 2412 objekte, në të cilat përfshiheshin periudha prejhistorike, arkaike, klasike dhe ajo e mesjetës. Kati i dytë [sot i quajtur si i pari] ishte mesjeta e vonë që ishte e përbërë prej 700 artefaktesh. Sigurisht që rreth 2 mijë objekte të tjera ishin në magazinat anësore të muzeut”, kujtoi ai për fazën para ndërhyrjeve në muze.

Nga ana tjetër, konceptimi i projektit arkitektonik solli krijimin e disa hapësirave dedikuar restaurimit dhe ruajtjes së objekteve arkeologjike. “Laboratori i konservimit” dhe “Gipsoteka” janë hapësirat e reja që kanë një emërtim pompoz, por që nuk përbëjnë asgjë më shumë se sa dhoma boshe që nuk ofrojnë asnjë instrument pune për proceset e restaurimit dhe ndërhyrjeve teknike në objekte.

“Përmes ndërhyrjes arkitektonike janë krijuar dhe mundësuar hapësirat për laboratorin e konservimit, gipsotekën dhe arkivin e muzeut. Megjithatë, pajisja e këtyre hapësirave me aparatura dhe mjete të specializuara konservimi nuk ka qenë pjesë e objektit të kësaj ndërhyrjeje”, shpjegoi UNOPS-i për hapësirat që edhe në të kaluarën ishin po dhoma të pakompletuara me instrumente.

E ardhmja nuk duket aspak e ndritshme për muzeun që edhe pse tentoi që të sillte si vlerë të shtuar mozaikun e njohur si “Bukuroshja e Durrësit”, ajo mund të shihet vetëm në një faqe muri të printuar. Arkat me kompensata shumëvjeçare u mbyllën sapo kryeministri Edi Rama dhe pjesëmarrësit e tjerë u larguan më 28 prill sepse montimi i mozaikut kërkon ndërhyrje të specializuar, pasi u transferua nga Muzeu Historik Kombëtar në Tiranë.

Projekti ishte konceptuar si një ndërhyrje që do të sillte edhe rrëfimin digjital, duke e çuar muzeun në një tjetër nivel të ndërveprimit përmes teknologjisë bashkëkohore. Por 4 vite pas nisjes së projektit, ajo që ka mbetur në muret e muzeut nuk është shumë e ndryshe nga e kaluara.

Audio-guidat, ekranet digjitale dhe ndërveprimi me aplikacione nuk u ofruan përmes ndërhyrjes – në një kohë kur muzeu nuk ka më pjesë as ish-ciceronin e tij dhe synon të zgjerojë aktivitetin në të trija katet, që paralelisht kërkon shtimin e burimeve njerëzore.

Për këtë tjetër dështim të projektit fillestar UNOPS-i sqaroi se kjo ndërhyrje mbetet pjesë e projekteve të radhës, që mund ta ofrojnë shërbimin e guidës me audio apo me ndërveprim digjital.

“Vendosja e tyre ishte parashikuar në konceptin fillestar të projektit, së bashku me elemente më të gjera të interpretimit digjital. Megjithatë, këto nuk mundën të realizoheshin për shkak të një kombinimi faktorësh, përfshirë disa çështje të pazgjidhura të pronësisë (tashmë të zgjidhura), si dhe kufizimet buxhetore të programit EU4Culture”, shpjegoi përgjigjja zyrtare.

Regjistrimi i pronës, “kali i betejës” për tejzgjatjen e projektit

Restaurimi i Muzeut Arkeologjik për pak u kthye në një film me seri sepse afatet për përfundimin e punimeve u shkelën herë pas here dhe sipas UNOPS-it shkak ishte fakti se muzeu nuk dispononte certifikatën e pronësisë, si një plagë e vjetër e tij.

Punimet e restaurimit nisën pranë fundit të vitit 2022, me një afat fillestar 17-mujor për përfundimin e tyre, por ai u shty disa herë dhe muzeu më i rëndësishëm arkeologjik në vend mbylli dyert për publikun për gati 4 vite.

Menaxhimi i projektit nga UNOPS-i nuk e lehtësoi “huqin e vjetër” që tashmë gati çdo 10 vite sjell mbylljen e muzeut për rreth 5 vite për qëllime restaurimi. Muzeu Arkeologjik i Durrësit u themelua për herë të parë në vitin 1951 pranë ndërtesës aktuale – që u inaugurua dhe u hap për publikun në vitin 2002. Më pas në vitin 2011 ai u mbyll për një rikonstruksion të plotë të ndërmarrë nga qeveria shqiptare dhe u rihap në mars të vitit 2015, për t’u mbyllur edhe për katër vite të tjera në 2022-in.

“Sipas rregullave, leja e ndërtimit nuk mund të merrej pa regjistrimin e pronës në emër të Qeverisë së Shqipërisë. Ky proces kërkoi kohë dhe përfshiu vendimmarrje në nivele të larta”, tha UNOPS-i në një përgjigje për Median Amfora.

“Ky proces zgjati 25 muaj, pasi përfshiu një sërë vendimmarrjesh në nivel të lartë dhe kërkoi bashkëpunim e koordinim të ngushtë ndërmjet të gjithë partnerëve”, vijoi përgjigja.

UNOPS-i ia hodhi përgjegjësinë vonesave në zbatimin e projektit mungesës së regjistrimit të pronës – që nga investigimi i Amforës rezulton një justifikim që nuk përkon me faktet, pavarësisht se edhe Ministria e Turizmit, Kulturës dhe Sportit mbante këtë linjë.

“Një nga çështjet kryesore që u shfaq gjatë zbatimit të projektit ishte nevoja për regjistrimin e pronës ku ndodhet godina e Muzeut në pronësi të MEKI-t, në mënyrë që të merrej leja e ndërtimit”, tha ministria në përgjigjen e saj.

Amfora zbuloi se certifikata e pronësisë në emër të “Republikës së Shqipërisë” disponohej për truallin me sipërfaqe 1724 metër katrorë të paktën që nga qershori i vitit 2023 dhe po t’i referohemi përllogaritjes së linjës zyrtare të punimeve prej 17 muajsh – ato duhej të mbaronin së paku në nëntor të vitit 2024. Ndërsa inaugurimi final u realizua gati një vit e gjysmë më pas, më 28 prill 2026. Sot muzeu i ka hapur dyert me orar të reduktuar nga mëngjesi deri në drekë dhe fundjavat qëndron i mbyllur, deri në përgatitjen e plotë nga ana e Qendrës Muzeore Durrës, që për 1 vit do ta ketë “në testim” të githë infrastrukturën e dorëzuar. Ajo tashmë prej një organikë të re me të paktën 33 punonjës, që përbën dyfishin e personelit të tanishëm për t’i shërbyer denjësisht vizitorëve.

“Ka pasur një problem për hipotekimin e territorit të muzeut, për shkak se një familje kishte një banesë në hapësirën e tij, por nuk jetonte aty”, kujtoi Albert Koni, ish-përgjegjës i sektorit të muzeut dhe amfiteatrit deri në dhjetor 2019.

“Specialistët bënë përpjekjet e nevojshme dhe me sa di unë, procesi i hipotekimit ka mbaruar në atë kohë. I gjithë territori i muzeut ka qenë i hipotekuar dhe me certifikatë pronësie, falë edhe ndërhyrjes së specialistëve të Institutit të Arkeologjisë”, kujtoi ai për sa kishte informacion deri në dhjetor 2019.

Restaurimi “kyçi” arkeologët dhe fondin arkeologjik në kontejnerë

Muzeu Arkeologjik i Durrësit përfaqësonte një rast gati unik në vend, ku muzeu nga njëra anë administrohej me fondin e tij nga “Ministria e Kulturës” dhe arkeologët që kryejnë studimet, së bashku me fondin kryesor të zbulimeve janë pjesë e Institutit të Arkeologjisë, që është në varësi të një tjetër ministrie, asaj të arsimit.

Me nisjen e punimeve, punonjësit e “Ministrisë së Kulturës”, të përfaqësuar nga Qendra Muzeore Durrës dhe “punonjësit” e Ministrisë së Arsimit, të përfaqësuar nga Instituti i Arkeologjisë përfunduan në kontejnerë për gati 4 vite, ku duhej të menaxhonin punën e tyre dhe të realizonin procesin e kërkimit shkencor.

Projekti që rezultoi të fokusohej në shkulje dritaresh dhe shqepje pllakash kërkoi zbrazjen e plotë të tij me qëllim finalizimin e ndërhyrjeve. Së bashku me to u nxorën jashtë edhe mobiljet, të cilat nga vëzhgimi i Amforës në rreth 4 vite u lanë në mëshirë të kushteve atmosferike, duke u degraduar tërësisht.

“Mobiljet dhe pajisjet e zyrave të përdorura nga arkeologët, të cilat ishin në gjendje funksionale dhe me vlerë për aktivitetin e përditshëm, janë nxjerrë jashtë në oborr…Për pasojë, ato janë dëmtuar rëndë dhe tashmë kanë dalë jashtë përdorimit, duke krijuar një tjetër mungesë të theksuar në mjetet bazë të punës për stafin shkencor”, shpjegoi Instituti i Arkeologjisë në një përgjigje zyrtare.

Së bashku me mobiljet, në diell përfundoi edhe atelieja antike e qelqit. E restauruar pas zbulimeve arkeologjike tek ish-Lulishtja 1 Maji, atelieja e qelqit të lagjes romake u konstatua për herë të fundit gjatë monitorimit gati 4-vjeçar të Amforës jashtë kushteve teknike të konservimit. Megjithëse duhej transportuar dhe ruajtur nën siglën “Fragile”, ajo u konstatua pothuajse e shkatërruar dhe e thërrmuar.

“Riparimi i objekteve dhe vendosja e tyre në ekspozitat e muzeut realizohet nga UNOPS përmes kontraktorit të tij, nën mbikëqyrjen e Qendrës Muzeore të Durrësit dhe Institutit Kombëtar të Regjistrit të Trashëgimisë Kulturore”, shpjegoi UNOPS, duke dëshmuar se i gjithë zinxhiri institucional nuk mundi ta parandalonte dëmtimin flagrant të ateliesë së qelqit.

Nga ana tjetër, UNOPS-i në përgjigjen e saj u shpreh se ka raportuar çdo 2 javë për ecurinë e punimeve tek Ministria e Turizmit, Kulturës dhe Sportit, megjithëse refuzoi t’i bënte publike këto raporte dhe orientoi që t’i kërkoheshin direkt ministrisë – teksa mohoi kategorikisht të ishin dëmtuar objekte gjatë procesit të restaurimit.

“Jo. Të gjitha punimet janë kryer në përputhje të plotë me standardet e cilësisë së UNOPS-it dhe me sistemet e menaxhimit HSSE (Shëndeti, Siguria, Aspektet Sociale dhe Mjedisore), për të garantuar integritetin e sitit dhe të artefakteve të tij”, shpjegoi UNOPS-i.

Amfora dokumentoi në monitorimin e punimeve për një periudhë gati 4-vjeçare se objektet e fondit të Institutit të Arkeologjisë u transportuan edhe përmes vinçave që spostonin arkat e hapura të vendosura rrëmujshëm njëra mbi tjetrën dhe që nuk siguronin ruajtjen e objekteve brenda tyre.

Po ashtu, u konstatua se objektet qëndruan në arka të hapura shumë pranë murit rrethues të muzeut, ku perimetri ishte i pambrojtur si pasojë e punimeve në proces dhe që lehtësisht mund të kalohej nga oborri i një pallati tek fondi i Institutit të Arkeologjisë “që qëndronte në diell”.

“Projekti i rikonstruksionit dhe muzealizimit të Muzeut Kombëtar Arkeologjik Durrës ka respektuar planin e zhvendosjes të miratuar në Këshillin Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore Materiale (KKTKM), që nga marrja e masave për paketimin e zhvendosjen e artefakteve, sigurimin e tyre në hapësira të sigurta, si dhe ndërtimi i zonave të reja teknike në pjesën e pasme për depozitimin e artefakteve, pjesë e fondit arkeologjik të Institutit të Arkeologjisë”, shpjegoi Ministria e Turizmit, Kulturës dhe Sportit.

UNOPS-i tregoi se projekti ka krijuar struktura të reja për depozitimin e fondeve të objekteve arkeologjike dhe me kushte të ndryshme nga më parë – ndërsa magazina që ishte ndërtuar vitet e fundit u rrafshua gjatë punimeve për të ndërtuar një të re, teksa ajo nuk përmbush as gjysmën nevojave. Megjithatë, në magazinën e ndërtuar rishtazi rezulton e njëjta situatë si në hapësirat e brendshme të “laboratorëve të muzeut”, ku mungon infrastruktura bazë e magazinimit.

“Në hapësirën e jashtme, artefaktet që ndodheshin në depo të vjetra dhe të papërshtatshme janë zhvendosur në një hapësirë të re magazinimi të ndërtuar posaçërisht, ndërsa ato të mëdha që më parë ishin të ekspozuara në kushte atmosferike do të sistemohen nën një strukturë të re me formë kanavace pranë depozitës së re, ndërkohë që gjelbërimi dhe rregullimi i territorit përreth muzeut do të përmirësojë ndjeshëm pamjen dhe përvojën e hapësirës”, shpjegoi UNOPS-i.

Por në magazinën ku është depozituar fondi i objekteve arkeologjike rezultojnë rafte metalike të salduara pa kujdes, të tjera që janë trashëguar ndër vite, tavolina “relikte” që nga periudha e komunizmit – shumë larg fasadës së magazinës që ndërthuret me instalacione hekuri për dekorim.

Ndërsa pak më tutje, një derë tenton të mbulojë 6 kontejnerë që janë “magazina provizore” e mijëra objekteve arkeologjike, që në rast studimi kërkojnë zbrazjen e dhjetëra arkave për të gjetur të duhurën.

“Një pjesë e rëndësishme e fondit arkeologjik me karakter studimor dhe material krahasues ndodhet ende në 6 kontejnerë metalikë, të vendosur në oborrin e muzeut. Këto kontejnerë, të menduar fillimisht si zgjidhje e përkohshme, tashmë janë bërë hapësira të vetme të mundshme për ruajtjen e këtij materiali, si edhe për akomodimin e arkeologëve”, shpjegoi Instituti i Arkeologjisë.

Përmes kërkesave për të drejtë informimi, Amfora lexoi qëndrimet e Institutit të Arkeologjisë dhe dokumente të ngjashme, ku arkeologët e bërthamës së Durrësit ngritën zërin për rrezikun që fondet arkeologjike të mbeteshin pa kushte të përshtatshme ruajtjeje.

Ata kanë theksuar se problemi nuk ishte thjesht përkohësia e punimeve, por mungesa e një vizioni afatgjatë për artefaktet që vazhdojnë të zbulohen çdo vit në Durrës. Kërkesat e tyre shkuan përtej nevojave të përditshme, duke prekur vetë thelbin e ruajtjes së objekteve arkeologjike.

“Instituti i Arkeologjisë (IA), në bashkëpunim me arkeologët e angazhuar në qytetin e Durrësit dhe në dakordësi me drejtuesit e departamenteve përkatëse, ka përcjellë një sërë kërkesash dhe rekomandimesh në lidhje me nevojat imediate për ruajtjen dhe menaxhimin e materialeve arkeologjike të zbuluara në këtë qytet me rëndësi të veçantë historike”, u shpreh Instituti për Median Amfora.

Që në fillim të procesit, Instituti i Arkeologjisë ka kërkuar që të mos preken hapësirat e arkeologëve, pasi ato nuk ishin thjesht vetëm zyra, por edhe vendi ku ruheshin dhe dokumentoheshin materialet e zbuluara.

“Këto hapësira kishin një rol thelbësor në procesin e dokumentimit, studimit dhe ruajtjes së të dhënave arkeologjike”, theksoi Instituti i Arkeologjisë.

Përballë nevojës së përhershme për hapësira sistemimi dhe magazinimi të fondeve arkeologjike, ai ka propozuar ndërtimin e një strukture të re të posaçme, e cila do të duhej të ishte projektuar mbi bazën e kritereve të qarta dhe efikase për sistemimin e fondeve arkeologjike dhe krijimin e kushteve optimale të punës për arkeologët dhe stafin teknik ndihmës.

“Kjo ndërtesë do të siguronte ruajtjen afatgjatë dhe me standarde bashkëkohore të trashëgimisë arkeologjike, si dhe do të përmirësonte ndjeshëm eficiencën dhe cilësinë e punës kërkimore e shkencore në terren”, shpjegoi Instituti i Arkeologjisë.

Por, kërkesat e arkeologëve të Institutit të Arkeologjisë në Durrës nuk u morën parasysh dhe përveç magazinës për depozitimin e objekteve edhe kontejnerët janë të tejmbushur me objekte, duke lënë rrjedhimisht pa zyra arkeologët që realizojnë kërkimin shkencor.

Për gati 4 vite puna kërkimore e arkeologëve është zhvilluar në kontejnerët metalikë, të ndarë me kalendarë për të mundësuar rotacionin midis arkeologëve, por sot as ata kontejnerë nuk gjenden më, duke lënë si kujtim vetëm kontejnerët metalikë të formatit të transportit ndërkombëtar për fondin e objekteve – tërësisht jashtë kushteve minimale të ruajtjes sipas normave të Bashkimit Evropian.

“Në dijeninë time unë mund t’ju them që vërtet nuk është aspak e duhur që objektet të lihen në kontejnerë. Uroj që kjo të jetë e përkohshme dhe të marrë një zgjidhje të përhershme në lidhje me ekspozimin e atyre objekteve. Kjo kërkon një punë unike, vërtet bashkëpunuese”, shpjegoi Albert Koni.

Pasi kaluan dy vite në kushte provizore, situata për arkeologët nuk u përmirësua, por përkundrazi, në vend që të riktheheshin në zyrat që dikur dispononin pranë muzeut arkeologjik, ato iu morën përfundimisht. Kjo lëvizje e Ministrisë së Turizmit, Kulturës dhe Sportit, pasi mori në dorëzim muzeun, i hoqi Institutit të Arkeologjisë mundësinë për të qenë i pranishëm aty ku është qendra e kërkimeve shkencore, tek fondi i objekteve të zbuluara.

“Situata ka pësuar përkeqësim së fundmi. Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit (MEKI) ka marrë vendimin për të ndryshuar administrimin e ambienteve që më parë ishin në përdorim të IA, pranë muzeut”, sqaroi Instituti.

“Si alternativë, arkeologëve u janë ofruar dy kontejnerë metalikë për përdorim afatgjatë si hapësira pune. Kjo zgjidhje është e papërshtatshme dhe nuk përmbush as kushtet minimale të një ambienti profesional për punë studimore, përpunim të materialit arkeologjik, dokumentim dhe bashkëpunim me ekspertë të huaj”, sqaroi më tej Instituti.

Në përgjigjen e saj, UNOPS-i sqaroi se projekti nuk ka parashikuar hapësira pune për arkeologët e Institutit të Arkeologjisë në Durrës, pasi ministria e tyre e varësisë, ajo e Arsimit, nuk është përfitues direkt i programit “EU4Culture”.

“Nga dizajni, mund të konfirmojmë se hapësira e re e magazinimit u ndërtua për të strehuar artefaktet e Institutit të Arkeologjisë. Përfituesi direkt i projektit ‘EU4Culture’ është Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit. Instituti i Arkeologjisë funksionon nën mandat të institucioneve të tjera, të ndryshme nga Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit”, sqaroi zbatuesi i projektit, organizata ndërkombëtare UNOPS.

Ajo u shpreh se dëgjesa me grupet e interesit u realizua në tetor të vitit 2021 dhe pavarësisht ecejakeve të Institutit të Arkeologjisë, ai nuk arriti t’i paraprinte situatës së krijuar pas rikonstruksionit të muzeut dhe nevojës për ndarjen e ambienteve midis ministrive.

“Instituti i Arkeologjisë ka kërkuar nga MEKI që të merren masat e nevojshme për rikthimin e kushteve minimale të punës për stafin shkencor dhe për garantimin e ruajtjes me standarde profesionale të fondeve arkeologjike, në zbatim të Marrëveshjes së nënshkruar për Muzeun Arkeologjik të Durrësit”, shpjegoi Instituti në përgjigjen zyrtare për Amforën.

“Sigurisht që duhet të gjendet një zgjidhje optimale, vërtet konkrete, bazuar në lidhjet e trashëgimisë kulturore. Specialistët e Institutit të Arkeologjisë duhet të kenë një përfaqësim dinjitoz. Unë personalisht, nga ana institucionale, por edhe personale, nuk do ta hedh kurrë poshtë punën e madhe që ata kanë bërë gjatë viteve në atë institucion”, vlerësoi ish-përgjegjësi i muzeut, Albert Koni.

Programi “EU4Culture”, i menaxhuar nga UNOPS-i, u mbyll këtë qershor pas gati gjashtë vitesh zbatimi (2020–2026), duke lënë pas një ndikim të rëndësishëm në ruajtjen dhe rijetësimin e trashëgimisë kulturore në Shqipëri, me rivitalizimin e 23 vendeve të trashëgimisë kulturore përmes një buxheti total prej 40 milionë eurosh nga Bashkimi Evropian. Ndërsa projekti i zbatuar nga UNOPS-i pas tërmetit të nëntorit 2019 për restaurimin e Muzeut Arkeologjik Kombëtar Durrës rezultoi të reduktohej në një ndërhyrje kryesisht me karakter ndërtimor, ndryshe nga sa premtonte në hapat e parë lidhur me muzealizimin, digjitalizimin dhe menaxhimin financiar.

The post Restaurimi ricikloi të shkuarën, projekti i Muzeut Arkeologjik të Durrësit u rrudh në rikonstruksion first appeared on Amfora.

Për më shumë se dy dekada, familja jetoi mes emigracionit në Greqi dhe fshatit Manastir, duke punuar atje për t’i investuar kursimet në biznesin e vogël që sot u siguron të ardhurat kryesore. Pasi Gëzimi u shërben me dashamirësi vizitorëve të huaj që shijojnë të qetë mikpritjen dhe pamjen mbresëlënëse, ai shfaq tensionin dhe pikëpyetjet që e mundojnë mbi të ardhmen e vetë fshatit.

“Kam jetuar 22 vite në Greqi dhe të gjitha paratë që kam fituar atje i kam investuar këtu. Kam ngritur një restorant të vogël me pesë tavolina dhe prej tij ushqehemi, unë, djali dhe gruaja ime”, tregoi 70-vjeçari, teksa duart i dridheshin nën tabakanë e madhe me të cilën i shërbeu një çifti të huaj.

Qetësia e banorëve të Manastirit është tronditur pasi u shfaq një “hartë e kuqe”, e cila nisi të shpërndahej në formë klandestine në zyrën e Kadastrës së Sarandës. Ëndrrat e banorëve që kanë tashmë në dorë një certifikatë legalizimi janë barazuar me ato që ende nuk e disponojnë një të tillë, pasi një projekt i “turizmit elitar” ka bllokuar tashmë të ardhmen e fshatit.

“Nuk kam hyrë në pronën e askujt me forcë. Kam ardhur këtu në vitin 2009, si shumë të tjerë në fshat”, shpjegoi Gëzim Hoxha përballë projektit që synon të krijojë një “fshat brenda fshatit”.

Klikoni KËTU dhe ndiqni video-kronikën e artikullit.

I quajtur “Ksamil Seaside Resort & Residential, The Mirrors, Faza I”, ai u paraqit nga kompania “Premium Finance Invest” sh.p.k. në vitin 2025 dhe menjëherë më pas, nisi të qarkullonte një hartë nën dorë si një “status quo” për ndalimin e legalizimeve apo ndërtimeve të reja nga banorët.

“Ne nuk jemi të huaj, jemi shqiptarë dhe duam të drejtën tonë. Shkojmë te Kadastra dhe na japin ca harta të kuqe. Mua hipotekën ma ka dhënë shteti. Ku del ai tjetri sot si pronar? Del me 300 hektarë, me gjysmën e jugut, kush është ky?!”, shpjegoi me shqetësim Arsen Vaja mbi konfliktin midis pronarëve pretendues si trashëgimtarë dhe atyre që e kanë legalizuar pronën.

Investimet e kompanisë nga Saranda në Durrës ilustrojnë konfliktet midis investitorëve dhe pronarëve të tokave në projektet masive në turizëm, teksa në një projekt për të cilin mori “Statusin e Investitorit Strategjik” në zonën e Gjirit të Lalzit, kompania dështoi herën e parë për ta finalizuar dhe kërkoi më shumë kohë për të zgjidhur konfliktet e pronësisë me pronarët e truallit.

“Harta e kuqe” vendos në pikëpyetje ekzistencën e fshatit Manastir

Me rënien e komunizmit, një fshat i ri u krijua përpara Ksamilit, duke u pagëzuar me emrin “Manastir”, teksa u ngrit nën kodrën e Manastirit të Shën Gjergjit dhe mbi Plazhin e Pasqyrave.

Banorët shfrytëzuan një ish-repart ushtarak dhe hapësira të tjera për të ngritur fillimisht banesa për të jetuar dhe vit pas viti i përshtatën në struktura akomoduese për turizmin sezonal përgjatë verës.

“Gratë këtu jetojnë me verën. Në prill e maj kthehen nga Greqia dhe punojnë deri në tetor”, shpjegoi Gonxhe Paza, duke theksuar se turizmi po e mban gjallë fshatin.

Pa humbur kohë, ajo nxori nga xhepi një certifikatë pronësie të lëshuar nga Zyra e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme në Sarandë. Aty dallohet viti 2018, kur familjes Paza iu legalizua objekti i ndërtuar aty dhe që vërteton pronësinë e familjes mbi truallin e fshatit Manastir.

“Kam prishur shtëpinë dhe kam bërë dhoma e banjo për turistët. Me këtë jetojmë. Fëmijët më kanë ikur se nuk kanë punë këtu”, shtoi Paza për Median Amfora, duke treguar për udhëkryqin midis shpresës së turizmit dhe rrezikut për t’iu rrafshuar banesa.

“Këtu janë bërë 70% e fshatit me dokumente dhe duam që edhe ata 30% që s’i kanë t’i marrin dhe të rregullohet edhe fshati, se ne jemi sipas ligjit”, shpjegoi i revoltuar Kosta Zervoji, një tjetër banor.

Veprimet për të legalizuar ndërtesat apo për të investuar janë ndërprerë informalisht nga zyra e Kadastrës, pasi një projekt që synon ndërtimin e një resorti në zonë nisi të ngjizet përmes lejeve që kanë nisur të miratohen nga qeveria shqiptare.

Kompania “Premium Finance Invest” aplikoi me projektin e titulluar, “Ksamil Seaside Resort & Residential, The Mirrors, Faza I” në Këshillin Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU) më 27 janar 2025.

Kjo pasi e kishte fituar “Statusin e Investitorit Strategjik” për një tjetër projekt në Durrës, katër vite më parë dhe që duket se gati ka dështuar, ndërsa për projektin në Sarandë KKTU miratoi brenda 23 ditësh “Lejen e Zhvillimit”, e cila përcakton kushtet urbanistike të zhvillimit të pronës dhe i paraprin marrjes së lejes së ndërtimit.

Pas më shumë se një viti, leja u zbardh vetëm në fillim të muajit qershor, duke ofruar më shumë të dhëna teknike për projektin që pritet të zbatohet në dy faza. Fillimisht, ai do të fokusohet tek ndërtimi i 46 vilave private, ndërsa në fazën e dytë projekti përfshin një hotel me vila mbështetëse dhe shërbime bar-restoranti.

Planvendosja e projektit shtrihet në një pjesë të mirë të fshatit që numëron mbi 150 ndërtesa dhe kërkon që në të dyja fazat, të rrafshojë objekte ekzistuese, të cilat sipas banorëve posedojnë edhe certifikata legalizimi, që sipas tyre u ofruan nga shteti pa u përmendur se prona ka një pronar joshtetëror, pra privatë të tjerë që e pretendojnë atë.

Nga krahasimi i planvendosjes së projektit të resortit turistik me ortofotot dhe hartat satelitore duket se zhvillimi i planifikuar mbivendoset me një pjesë të fshatit ekzistues Manastir, duke kërkuar shembjen e pashmangshme të objekteve në të dyja anët e fshatit. Gjurma e vilave dhe rrugëve të reja duket se prek zona ku sot ndodhen banesa dhe biznese familjare, duke ngritur pikëpyetje nëse projekti mund të realizohet pa i prekur ndërtimet legalizuara ndër vite.

Në lejen e zbardhur të zhvillimit, rezulton se projekti do të zhvillohet në pronën e Iliriana Demirajt (Çoçoli). Ajo është trashëgimtare e familjes Çoçoli, e cila trashëgon parcela tokash që nga Ksamili dhe që lidhen me ndarjet historike të tokës gjatë periudhës së mbretërisë së Zogut. Vetë Çoçoli nuk ishte e arritshme për një koment mbi çështjen e pronësisë, ku do të zhvillohet projekti që ka gjetur të papërgatitur banorët e fshatit Manastir.

“Unë kam ardhur këtu në vitin 2009, kam hedhur objektin në ish-repartin ushtarak, nuk u futa në vendin ku dikush kishte pronën dhe nuk u futa me forcë”, shpjegoi Gëzim Hoxha.

Dhjetëra banorë të Manastirit në shkurt të këtij viti, protestuan edhe para Kadastrës së Sarandës, duke kërkuar transparencë për projektin, por pa mundur të qartësohen për fatin e pronave të tyre, pasi ndër vite ndoqën procedura legalizimi, regjistrimi dhe pajisjeje me dokumentacion pronësie pranë institucioneve shtetërore.

Në një përgjigje zyrtare për Amforën, Drejtoria Vendore e Agjencisë Shtetërore të Kadastrës (ASHK) Sarandë shpjegoi se në arkivat e institucionit rezultojnë aplikime të banorëve të zonës së Manastirit (Pasqyra) që prej vitit 2006, ndërsa pjesë e dokumentacionit janë edhe kërkesa të depozituara në vitin 2017.

Sipas ASHK-së, aplikimet e tjera janë trajtuar pranë zonës kadastrale 2297 Ksamil dhe nuk disponoheshin të dhëna të tjera, teksa 7 aplikimet e identifikuara ishin ende në fazën fillestare të vlerësimit. Ndërsa harta që banorët pretendojnë se u është dhënë nën dorë nga zyra e Kadastrës, me zonën e vijëzuar me të kuqe si pjesë e projektit, duket se nuk përbën një dokument zyrtar.

Të vendosur mes Plazhit të Pasqyrave, Gjirit të Manastirit dhe Shpellës së Pëllumbave, banorët e këtij fshati e ndërtuan jetën e tyre mbi turizmin familjar dhe kursimet e emigracionit, në një territor që me kalimin e viteve u kthye në një nga asetet më të lakmuara të bregdetit shqiptar.

“Në vitin 2012-2013 kemi marrë legalizimin. Kemi paguar tokën, kemi marrë dokumentet dhe më pas edhe hipotekën. Deri në vitin 2020 nuk kemi pasur probleme”, shpjegoi Bedri Hysi.

“Tani na ka dalë një pronar i ri dhe pjesa më e madhe e fshatit është futur në vijën e kuqe. Unë jam brenda vijës së kuqe”, shtoi banori i fshatit.

Sipas tyre, pavarësisht kërkesave dhe ankesave drejtuar institucioneve, ende nuk kanë marrë një përgjigje të qartë mbi statusin e pronave dhe arsyen e përfshirjes së tyre në territorin e shënuar në hartë, ndonëse objektet e tyre janë legalizuar.

Për banorët e Manastirit, shqetësimi lidhet me zhvillimin e këtij resorti të ri turistik në zonën ku për më shumë se dy dekada ata ndërtuan jetën dhe bizneset me bindjen se shteti ua kishte njohur të drejtat mbi pronat që ngritën. Ndërsa për të njëjtin territor është miratuar një projekt turistik me vila, hotel me pesë yje dhe struktura rezidenciale, shumë prej banorëve thanë se po përballen me pasiguri mbi të ardhmen e objekteve që kanë legalizuar, regjistruar dhe dokumentuar ndër vite.

“Ne jemi sipas ligjit. Kemi paguar tokën, kemi marrë legalizimet dhe dokumentet. Nuk kërkojmë gjë tjetër veçse të drejtën tonë”, tha Arsen Vaja.

Sipas avokatit Elton Laska, legalizimi dhe regjistrimi i një pasurie nuk janë procedura formale pa pasoja juridike, por përkundrazi ato krijojnë të drejta dhe pritshmëri të ligjshme për qytetarët, të cilët investojnë dhe ndërtojnë jetën e tyre mbi bazën e këtyre akteve administrative.

“Legalizimi nuk është një favor i shtetit, por një akt administrativ që prodhon të drejta të plota për pronarin. Pasi një pronë është njohur dhe regjistruar ligjërisht, çdo kufizim ndaj saj duhet të bazohet në ligj, të jetë proporcional dhe të ndjekë një procedurë të rregullt ligjore”, shpjegoi Laska.

Sipas tij, problemi nuk qëndron te zhvillimi ekonomik apo turistik në vetvete, por te mënyra se si ai ndërhyn mbi të drejtat ekzistuese të pronës.

“Nëse shteti ndryshon rregullat e lojës pasi ka njohur më parë të drejta pronësie, krijohet pasiguri për qytetarët dhe investitorët”, vlerësoi ai.

Projekte të shndritshme që zbehen nga konfliktet e pronësisë

Projekti i “Plazhit të Pasqyrave” në fshatin Manastir mban firmën e një prej studiove më prestigjioze të arkitekturës bashkëkohore në botë, “Kengo Kuma & Associates”. E themeluar nga arkitekti japonez Kengo Kuma, i njohur tashmë për publikun shqiptar si autor i projektit aty pranë për ndërtimin e Qendrës së Vizitorëve në Parkun Kombëtar të Butrintit.

Studioja është e njohur për projekte ikonike që ndërthurin arkitekturën me peizazhin natyror dhe për ndërhyrje me ndikim të ulët vizual, si Stadiumi Kombëtar i Japonisë për Lojërat Olimpike Tokio 2020. Në projektin në fshatin Manastir, ajo ka si partner lokal studion “EV Engineering” sh.p.k.

I pagëzuar si “The Mirrors” (Pasqyrat), projekti është ndarë në dy faza me intensitet të ndryshëm ndërtimi. Faza e parë, nga ana e kodrës së Manastirit, shtrihet në një sipërfaqe prej 92 mijë metrash katrorë dhe parashikon një gjurmë ndërtimi prej 5535 metrash katrorë dhe ndërtesa me një, deri në dy kate, pa struktura nëntokësore.

Por situata ndryshon ndjeshëm në fazën e dytë, që shtrihet në anën tjetër të fshatit, në krahun e “Shpellës së Pëllumbave”, ku përqendrohet pjesa më intensive e projektit. Në një sipërfaqe prej 26 mijë metrash katrorë parashikohen 23 mijë metra katrorë volum ndërtimi, në një gjurmë ndërtimi prej 10 mijë metrash katrorë. Ndërtesat parashikohen deri në tre kate mbi tokë dhe struktura nëntokësore që arrijnë deri në gjashtë kate. Koeficienti i shfrytëzimit të truallit rritet në 38.5 për qind, mbi gjashtë herë më i lartë se në fazën e parë.

Kompania që parashikon të zbatojë projektin, “Premium Finance Invest”, u krijua në vitin 2016 me kapital gjerman, si një institucion financiar jobankar. E zotëruar nga kompania me kapital austriak “SIG Holding GmbH”, ajo lidhet me kazinotë e Tiranës dhe me ish-“APEX-AL”, me pronar kryesor përfitues Bledar Sinanin, i cili mban nënshtetësi gjermane.

Për të marrë një qëndrim mbi pretendimet e ngritura nga banorët, Amfora iu drejtua me një kërkesë për koment kompanisë “Premium Finance Invest”, por ajo nuk u përgjigj deri në publikimin e këtij shkrimi.

Për historianin dhe ish-restauratorin Halil Shabani, debati nuk lidhet vetëm me të drejtat e pronësisë së banorëve të Manastirit, por ajo që po ndodh në zonën e Ksamilit dhe përgjatë bregdetit jugor është pjesë e një transformimi më të gjerë që po prek disa prej territoreve më të rëndësishme turistike dhe natyrore të vendit.

“Po shikojmë që të gjitha pikat më të bukura të turizmit, më dominantet, po bien në duart e atyre që ne i quajmë oligarkë. Po marrin të gjithë ajkën e bregdetit”, tha Shabani për Median Amfora.

Ndërsa Sofokli Thoma, aktivist mjedisor në Sarandë, tha se ajo që po ndodh në Manastir nuk mund të shihet e shkëputur nga transformimi më i gjerë i gjithë vijës bregdetare të jugut.

“Këtu, nga Kanali i Çukës deri në Ksamil, ka gërmime nga çekiçët. Nuk e kuptoj se çfarë duan të bëjnë. Edhe ndërtimet në Butrint, ku zona e mbrojtur ishte 150 hektarë, e ulën. Zonën e mbrojtur në Vlorë e bëjnë 800 hektarë. Pse e bëjnë?! Sepse e dinë për ndërtimet”, shpjegoi ai.

Në anën tjetër të kodrës së Manastirit të Shën Gjergjit, po zhvillohet projekti “Manastiri Resort”, në atë që njihet si “Gjiri i Manastirit”. Amfora zbuloi se ky projekt shkatërroi potencialin arkeologjik të zonës, ndërsa ngriti pikëpyetje edhe mbi respektimin e detyrimeve që burojnë nga statusi i Parkut Kombëtar të Butrintit si pjesë e pasurisë botërore të UNESCO-s.

Projektet e Manastirit u bënë të mundura pas miratimit më 22 shkurt 2024 të Ligjit numër 21/2024, i cili ndryshoi zonifikimin “Për Zonat e Mbrojtura”. Ndryshimet zbutën kufizimet e mëparshme dhe krijuan bazën ligjore për lejimin e zhvillimeve turistike, përfshirë strukturat akomoduese edhe në territore të mbrojtura ose pranë tyre. Situata e re solli avancimin e projekteve turistike në zonën e Butrintit dhe të Ksamilit, pasi u kufizua kufiri i zonës buferike të Parkut Kombëtar të Butrintit.

Më larg nga aty, në një tjetër pjesë të lakmuar të bregdetit shqiptar, “Premium Finance Invest” sh.p.k. u shpall “Investitor Strategjik me procedurë të veçantë” në korrik të vitit 2021 për projektin “Cape of Rodon Faza 1”.

Investimi me vlerë mbi 51.3 milionë euro pranë Gjirit të Lalzit synonte të ngrinte në zonën ende të pazhvilluar të Kepit të Rodonit, një hotel me katër yje me 250 dhoma, 30 vila, një kantinë vere dhe një park ujor, duke përfituar statusin për një periudhë trevjeçare dhe masa mbështetëse të parashikuara nga ligji, përfshirë të drejtën për përdorimin e brigjeve të detit dhe zonës së plazhit përballë kompleksit për një afat deri në 30 vite.

Megjithatë, pavarësisht statusit të investitorit strategjik, projekti nuk arriti të zbatohej brenda afatit të parashikuar. Në korrik të vitit 2024, Komiteti i Investimeve Strategjike vendosi t’ia zgjasë statusin edhe për dy vite, por me një kusht thelbësor: Ajo duhej të dorëzonte dokumentacionin e plotë që provonte marrëveshjet me pronarët privatë ose kalimin e pronësisë për të gjitha parcelat e prekura nga investimi. Por ende tre vite pas marrjes së statusit, projekti vijon të mbetet i kushtëzuar nga zgjidhja e çështjeve të pronësisë, duke mos arritur të kalojë në fazën e zbatimit sipas planifikimit fillestar.

Amfora lexoi se në Zonën Kadastrale 3365, ku do të zhvillohet projekti, për një pjesë të mirë të parcelave ndryshe nga konflikti i legalizimeve në Manastir, pretenduesit trashëgimtar të tokave, përfshirë Kishën Françeskane të Shqipërisë, përballen me mbivendosjet e “Ligjit 7501” për ndarjen e tokës bujqësore që pretendojnë të njëjtat parcela, ndërsa nga leximi i auditimeve të Kontrollit të Lartë të Shtetit ndër vite janë zbuluar regjistrime dhe përfitime të mijërave metrave katrorë më shumë nga sa i takonte ndarjes së tokës bujqësore. Ndërsa vetë prokuroria ka zbuluar falsifikime masive për tjetërsimin e pronave shtetërore përmes AMTP-ve të tokave bujqësore, që në fakt nuk ishin të tilla dhe kishin si pronarë shtetin ose trashëgimtarë të hershëm.

The post Resorti në Plazhin e Pasqyrave rrezikon të rrafshojë fshatin Manastir first appeared on Amfora.

“Zona ndodhet aktualisht në proces rehabilitimi dhe punimet nuk kanë përfunduar ende, ndaj pamjet e publikuara së fundmi pasqyrojnë momente të përkohshme të ndërhyrjeve dhe jo gjendjen përfundimtare që do të marrë destinacioni pas përfundimit të projektit”, shkroi Bashkia e Përmetit në një reagim të publikuar paraditen e 26 qershorit.

Pak orë më vonë, Bashkia e Përmetit publikoi një postim të dytë, ku këmbënguli se kantieri nuk ka përfunduar dhe se boshatisja e vaskave është pjesë e testimeve teknike të projektit. 

“Sa flasim, vaskat po mbushen sërish, në mënyrë të kontrolluar, sepse inxhinierët e dinë saktësisht se si kryhet kjo punë”, shkruhet në postimin e Bashkisë së Përmetit, i cili u ripublikua edhe nga ministrja e Turizmit dhe Mjedisit, Mirela Kumbaro, dhe kryeministri Edi Rama në rrjetet sociale.

Ditët e fundit, debati për gjendjen e ujërave termale të Bënjës është shoqëruar me reagime të shumta në media, rrjetet sociale dh figura publike. Ndër postimet që morën vëmendje ishte edhe ai i gazetarit Elton Qyno, i cili e cilësoi situatën si një “katastrofë mjedisore” dhe kërkoi nisjen e një hetimi penal për investimin në zonë.

Postimi i Qynos, së bashku me raportimet dhe komentet e tjera të publikuara gjatë ditëve të fundit, e zhvendosën debatin nga niveli lokal në një çështje me jehonë kombëtare, duke sjellë më pas edhe reagimet e institucioneve dhe drejtuesve të lartë të qeverisë.

Reagimi i Bashkisë së Përmetit erdhi pas afro dy javësh debat publik, i cili nisi pasi u ngritën pikëpyetje mbi ndërhyrjet e kryera në ujërat termale të Bënjës, veçanërisht zgjerimin e “Vaskës së Lëkurës” dhe uljen e nivelit të ujit në disa prej vaskave, duke shtuar dyshimet nëse projekti kishte marrë në konsideratë prurjet sezonale të burimeve termale.

Që në fillim të muajit qershor, kur u konstatua rënia e nivelit të ujit në vaskën termale dhe operatorë turistikë, banorë e vizitorë ngritën shqetësime mbi situatën, Media Amfora iu drejtua zyrtarisht Bashkisë së Përmetit për të kërkuar informacion. Bashkia nuk dha një reagim publik për situatën, por iu përgjigj medias duke sqaruar se investimi financohej nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit (FSHZH) dhe se për çdo informacion duhej t’i drejtohej këtij institucioni.

Vetëm paraditen e 26 qershorit, pas zgjerimit të debatit në media dhe rrjetet sociale, Bashkia publikoi dy reagime në rrjetet sociale, ku deklaroi se punimet nuk kanë përfunduar ende dhe se mungesa e përkohshme e ujit në disa prej vaskave lidhet me testimet teknike të projektit.

Postimi i dytë i Bashkisë së Përmetit u shoqërua me fotografi nga punimet dhe investimi në zonën e ujërave termale, ku shfaqen pjesë të infrastrukturës së re dhe një prej vaskave me ujë. I njëjti postim u shpërnda më pas edhe nga ministrja e Turizmit dhe Mjedisit, Mirela Kumbaro, si dhe nga kryeministri Edi Rama, duke i dhënë jehonë qëndrimit zyrtar të Bashkisë se mungesa e ujit në disa vaska lidhet me testimet e projektit dhe jo me gjendjen përfundimtare të investimit.

Brenda një ore, postimi i kryeministrit mblodhi mbi 100 komente në Facebook. Në një pjesë të tyre, përdoruesit vunë në dukje se fotografitë nuk paraqisnin vaskën kryesore, e cila ka qenë në qendër të debatit, ndërsa të tjerë kritikuan ndërhyrjet e kryera në zonë dhe betonizimin e saj.

 Dy reagimet publike të Bashkisë së Përmetit japin një shpjegim për situatën e krijuar në ujërat termale, duke argumentuar se zona ndodhet ende në proces rehabilitimi, punimet nuk kanë përfunduar dhe se boshatisja e herëpashershme e disa vaskave lidhet me testimet e prurjeve të ujit dhe nivelit të tyre.

Megjithatë, në asnjërin prej dy postimeve nuk bëhet publik ndonjë dokument teknik apo raport që të mbështesë këto pretendime. Bashkia nuk publikon studimin hidrogjeologjik mbi të cilin është projektuar ndërhyrja, rezultatet e testimeve që përmenden në reagim, matjet e prurjeve të ujit para dhe pas punimeve apo një afat se kur do të përfundojë procesi i testimeve.

Po ashtu, reagimet nuk sqarojnë nëse zgjerimi i vaskave dhe ndërhyrjet e kryera kanë ndikuar në mënyrën e furnizimit me ujë termal, një prej pikëpyetjeve që ka shoqëruar debatin publik gjatë javëve të fundit. Deklaratat e Bashkisë japin një shpjegim institucional për situatën, por nuk shoqërohen me të dhëna teknike që do t’i mundësonin publikut verifikimin e tyre.

Projekti “Bënja -Destinacion Ndërkombëtar Turistik” po zbatohet nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit dhe synon rikualifikimin e zonës së ujërave termale pranë Kanionit të Langaricës, një prej atraksioneve natyrore më të vizituara në jug të vendit. Investimi, me vlerë rreth 2 milionë euro, përfshin rehabilitimin e vaskave termale, përmirësimin e infrastrukturës turistike, krijimin e hapësirave të reja për vizitorët dhe sistemimin e zonës përreth, me synimin për ta zhvilluar Bënjën si një destinacion të turizmit të qëndrueshëm.

Kjo nuk është hera e parë që projekti në Bënjë ngre debat publik. Në një raportim të mëparshëm, Amfora dokumentoi se punimet ishin shtrirë edhe në Kanionin e Langaricës, ndërsa ekspertë të mjedisit argumentuan se ndërhyrje të tilla në një monument natyre bien ndesh me standardet e mbrojtjes së zonave të mbrojtura.

Banjat e Bënjës ndodhen rreth 13 kilometra nga qyteti i Përmetit, pranë Kanionit të Langaricës, dhe përbëjnë një nga atraksionet natyrore më të njohura në jug të Shqipërisë. Burimet termale formojnë disa vaska natyrore me temperatura të ndryshme, të frekuentuara prej dekadash nga vizitorë vendas e të huaj për vetitë kurative të ujërave, peizazhin natyror dhe afërsinë me monumente si Ura e Katiut dhe Kanioni i Langaricës, të dy zona të mbrojtura.

Aktualisht, zona është në proces rikualifikimi që parashikon rehabilitimin e vaskave termale, përmirësimin e infrastrukturës turistike, krijimin e hapësirave të reja për vizitorët dhe sistemimin e zonës përreth, me synimin për ta zhvilluar Bënjën si një destinacion të turizmit të qëndrueshëm.

FSHZH, institucioni që po zbaton projektin, nuk iu përgjigj deri në publikimin e këtij shkrimi kërkesës për koment të Amforës, ku u pyet mbi situatën e krijuar në llixhat e Bënjës, statusin e punimeve dhe ndryshimet e raportuara në ujërat termale të zonës.

Debati për ujërat termale të Bënjës mbetet i hapur. Ndërsa institucionet këmbëngulin se situata është e përkohshme dhe lidhet me testimet, dokumentacioni teknik që do të mundësonte verifikimin publik të këtyre pretendimeve nuk është bërë ende publik.

The post Debati për investimin në Bënjë zgjon Bashkinë e Përmetit, vaska mbetet pa ujë first appeared on Amfora.

Me pankarta në duar dhe me thirrje për mbrojtjen e tokave që pretendojnë se i kanë trashëguar prej brezash, protestuesit kërkuan ndalimin e punimeve dhe rishikimin e projektit. Ata shembën me forcë rrethimin e hekurt të kantierit dhe u futën masivisht në tokat që pretendojnë se i janë marrë me të padrejtë përmes falsifikimit të dokumenteve të pronësisë.

“Rrjolli është shtëpia jonë, mos na e merrni të ardhmen”, “Ne jemi fëmijët e Rrjollit, toka jonë nuk preket” dhe “Me prona e Rrjollit nuk ke shans me lujt”, ishin disa nga mesazhet e shfaqura në pankartat gjatë protestës së sotme.

Megjithëse forcat speciale dhe policia lokale ishin të pranishme, ndërhyrja e tyre ishte minimale dhe po ashtu rojet private nuk ndaluan me forcë protestuesit, duke shmangur një përshkallëzim të dhunshëm të situatës si në rastin e Zvërnecit pak javë më parë.

Banorët pretendojnë se projekti po zhvillohet mbi sipërfaqe për të cilat ekzistojnë mosmarrëveshje pronësie dhe se institucionet nuk kanë dëgjuar shqetësimet e komunitetit lokal. Ata kërkojnë transparencë mbi procedurat e ndjekura dhe një proces konsultimi që, sipas tyre, ka munguar.

Protesta vjen pas javësh tensionesh në zonë, ku banorët kanë organizuar tubime të përditshme dhe kanë hyrë edhe në kantierin e punimeve për të shprehur kundërshtimin ndaj investimit. Në qendër të debatit mbetet balanca mes zhvillimit turistik dhe të drejtave të komuniteteve që jetojnë në territoret ku planifikohen investime të mëdha.

Kundërshtimi ndaj resortit në Rrjoll po zhvillohet paralelisht me protestat kombëtare kundër projektit turistik në Zvërnec, duke rikthyer në vëmendje debatin mbi mënyrën se si po zhvillohet turizmi në zonat e ndjeshme bregdetare të vendit.

Projekti turistik “Blue Borgo” po zhvillohet në Rrjoll të Velipojës, brenda Zonës së Mbrojtur, Peizazhi i Mbrojtur Lumi Buna-Velipojë, një territor me ekosisteme lagunore të ndjeshme dhe biodiversitet me vlera të larta natyrore. 

Ndërsa protesta vijon në Rrjoll, kryeministri Edi Rama publikoi sot pamje dhe informacion mbi “bypass”-in e Shëngjinit, një projekt infrastrukturor që do të lidhë Shëngjinin me Ranën e Hedhun dhe më tej me Velipojën.

Megjithatë, kryeministri Rama ka zgjedhur t’i trajtojë rastet në Zvërnec dhe në Rrjoll si çështje pronësie midis personave privatë dhe kompanive, dhe nuk është ndalur te roli që ai, si drejtues i Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit, ka në miratimin e projekteve të tilla që prekin direkt Zonat e Mbrojtura.

The post Banorët shembin rrethimin e hekurt të resortit në Rrjoll first appeared on Amfora.

“Ligji i ndryshuar nr. 21/2024 mund të rrezikojë biodiversitetin dhe habitatet e mbrojtura”, thuhet në kërkesën e organizatave të shoqërisë civile. 

Në kërkesën dorëzuar Kuvendit, organizatat shprehen se ndërhyrjet e planifikuara në zonat e mbrojtura dhe ndryshimet në kuadrin ligjor mund të kenë pasoja afatgjata për ekosistemet natyrore, duke vënë në pikëpyetje ruajtjen e habitateve dhe specieve të mbrojtura.

“Investimet turistike dhe infrastrukturore në zonat bërthamë (core zones) mund të sjellin pasoja afatgjata ekologjike”, thuhet më tej në kërkesë. 

Organizatat kërkojnë shfuqizimin e dispozitave që, sipas tyre, cenojnë mbrojtjen e zonave të mbrojtura, nisjen e një procesi gjithëpërfshirës konsultimi për harmonizimin e legjislacionit me standardet e Bashkimit Europian, si dhe pezullimin e dhënies së lejeve për zhvillime të reja deri në përfundimin e këtij procesi.

Shqetësimet e organizatave lidhen edhe me zhvillimet e fundit në Peizazhin e Mbrojtur Pishë Poro – Nartë, një prej zonave me rëndësi të veçantë për biodiversitetin në vend, ku gjenden mbi 35 habitate të mbrojtura, më shumë se 2,500 specie të florës dhe faunës, si dhe laguna e zona kënetore me vlera të njohura ndërkombëtarisht.

Në dokument ngrihen gjithashtu pikëpyetje mbi bazën ligjore dhe procedurat e ndjekura për zhvillimet e propozuara në zonë, ndërsa organizatat kërkojnë publikimin e plotë të dokumentacionit dhe rritjen e transparencës institucionale në proceset vendimmarrëse që prekin zonat e mbrojtura.

Organizatat shprehen se proceset vendimmarrëse që prekin zonat e mbrojtura duhet të shoqërohen me transparencë dhe konsultim publik, duke argumentuar se qytetarët duhet të informohen për çdo plan apo projekt që prek pasuritë natyrore të vendit.

“Informimi dhe përfshirja e qytetarëve në vendimmarrjen mjedisore nuk është çështje vullneti politik, por detyrim ligjor”, thuhet në kërkesë. 

Organizatat argumentojnë se ndryshimet e miratuara në vitin 2024 kanë zgjeruar mundësinë për zhvillimin e aktiviteteve turistike dhe infrastrukturore brenda zonave të mbrojtura, duke ndryshuar qasjen e deritanishme që vendoste në plan të parë ruajtjen e habitateve dhe biodiversitetit.

Sipas tyre, ndryshimet ligjore krijojnë hapësira për ndërhyrje në zona me vlera të larta natyrore dhe mund të dobësojnë mekanizmat e mbrojtjes që synojnë ruajtjen afatgjatë të ekosistemeve.

Kërkesa e organizatave vjen në një kohë kur debatet mbi zhvillimet në zonat e mbrojtura janë rikthyer në qendër të vëmendjes publike, nga Zvërneci deri te shqetësimet e ngritura për projekte turistike në zona të ndjeshme ekologjikisht, si Rrjolli.

Rastet ka nxjerrë në pah shqetësimet mbi mënyrën se si po zbatohen ndryshimet në ligjin për zonat e mbrojtura, duke paralajmëruar se zhvillime të ngjashme mund të shtrihen edhe në zona të tjera me rëndësi të veçantë ekologjike.

Debati është përqendruar kryesisht te projektet turistike të propozuara në zonë, ndërsa organizatat kërkojnë që çdo vendimmarrje të mbështetet në vlerësime të plota mjedisore dhe në respektimin e standardeve kombëtare dhe europiane për mbrojtjen e natyrës.

Organizatat argumentojnë se mbrojtja e zonave natyrore lidhet drejtpërdrejt me angazhimet që Shqipëria ka marrë në procesin e integrimit europian, duke theksuar se të gjitha zonat e mbrojtura të vendit janë propozuar si zona me interes për komunitetin europian dhe pritet të bëhen pjesë e rrjetit Natura 2000 pas anëtarësimit në Bashkimin Europian.

Sipas tyre, ruajtja e këtyre zonave nuk është vetëm një detyrim ligjor dhe mjedisor, por edhe një kusht për përmbushjen e standardeve europiane që lidhen me mbrojtjen e natyrës dhe biodiversitetit.

The post Rihapet debati për zonat e mbrojtura, organizatat civile kërkojnë rishikimin e ligjit first appeared on Amfora.

“Në periudhën e fundit ka pasur ndërhyrje dhe ndryshime të dukshme në disa prej vaskave, veçanërisht në ‘Vaskën e Lëkurës’, e cila është boshatisur përkohësisht”, tha një prej guidave turistike të zonës, duke kërkuar të mos identifikohet me emër.

Të vendosura rreth 13 kilometra nga qyteti i Përmetit, Banjat e Bënjës përbëjnë një nga atraksionet natyrore më të njohura në jug të Shqipërisë. Burimet termale që dalin nga nëntoka formojnë disa vaska natyrore me temperatura që variojnë sipas burimit, ndërsa prej dekadash zona frekuentohet nga vizitorë vendas dhe të huaj për banjat termale, peizazhin natyror dhe afërsinë me monumente të mbrojtura si Ura e Katiut, një urë osmane e shpallur Monument Kulture i Kategorisë së Parë, dhe Kanioni i Langaricës, i shpallur Monument Natyre për vlerat e tij gjeologjike, ekologjike dhe peizazhore.

Ujërat termale të Bënjës, ku po zbatohet projekti “Bënja – Destinacion Ndërkombëtar Turistik”, njihen tradicionalisht për përdorimin e tyre në trajtime relaksuese dhe për probleme të ndryshme të lëkurës, muskujve dhe kyçeve, çka ka bërë që llixhat të mbeten ndër destinacionet më të frekuentuara turistike dhe kurative në Shqipëri. Megjithatë, javët e fundit zona është vënë në qendër të debatit publik për shkak të uljes së raportuar të nivelit të ujit në disa prej vaskave, përdorimit të betonit në ndërhyrjet e reja dhe shqetësimeve mbi ndikimin që këto ndërhyrje mund të kenë në karakterin natyror të zonës.

Nga burim termal në burim debatesh 

Prej disa javësh, në rrjetet sociale dhe mediat në internet janë shtuar diskutimet dhe pretendimet lidhur me ndryshime të vërejtura në ujërat termale të Bënjës. Fotografi, video dhe komente të publikuara nga vizitorë dhe banorë të zonës kanë ngritur pikëpyetje mbi nivelin e ujit në disa prej vaskave termale, ndërsa debatet janë intensifikuar pas publikimit të imazheve që tregonin “Vaskën e Lëkurës” të boshatisur. 

Mungesa e ujit ka ngjallur shqetësim mes një pjese të vizitorëve që e frekuentojnë prej vitesh zonën, sipas guidave turistike që operojnë në Bënjë. 

“Turistët që e kanë vizituar më parë Bënjën kanë bërë pyetje dhe kanë shprehur kureshtje për ndryshimet që kanë vënë re. Shqetësimi i tyre kryesor është nëse këto ndryshime janë të përkohshme dhe nëse do të ruhet përvoja autentike që ata kërkojnë kur vizitojnë Bënjën”, tha guida turistike për Median Amfora. 

Pavarësisht shqetësimeve të ngritura dhe debatit që është zhvilluar ditët e fundit në rrjetet sociale, Administrata e Zonave të Mbrojtura (ADZM) tha se deri më tani nuk ka të dhëna që të lejojnë nxjerrjen e përfundimeve mbi shkaqet e situatës. 

“Deri në këtë moment nuk disponojmë një vlerësim teknik përfundimtar që të mund të konfirmojë lidhjen e ndryshimeve të raportuara me ndonjë ndërhyrje apo aktivitet të caktuar”, tha ADZM Gjirokastër në përgjigjen zyrtare për Median Amfora. 

Ndërsa vëmendja e vizitorëve, banorëve dhe operatorëve turistikë është përqendruar te ndryshimet e vërejtura në ujërat termale, të mërkurën faqja “Bashkësia Përmet” në Facebook, e cila publikon rregullisht informacione dhe zhvillime që lidhen me qytetin, njoftoi se “Vaska e Lëkurës” do të qëndrojë e mbyllur. 

” Vaska e Lëkurës, në llixhat e Bënjës do qendrojë e mbyllur pasi inxhinerët hidroteknikë e kanë boshatisur nga uji e po ndërhyjnë për të studiuar fazën e dytë të burimeve të cilët në varësi të stinës ndryshojnë dhe prurjet e ujërave”, shkruhet në njoftimin e publikuar të mërkurën. 

Njoftimi e intensifikoi edhe më tej debatin që prej javësh po zhvillohet rreth gjendjes së ujërave termale në Bënjë. Deri të enjten, postimi kishte gjeneruar 133 komente, ku një pjesë e përdoruesve lidhnin ndryshimet e vërejtura në nivelin e ujit me ndërhyrjet e kryera në vaska, veçanërisht me zgjerimin e “Vaskës së Lëkurës”, duke pretenduar se po përsëritej një shqetësim që ishte ngritur publikisht muaj më parë. 

Debati mbi ujërat termale po zhvillohet në një kohë kur në Bënjë po zbatohet projekti “Bënja – Destinacion Ndërkombëtar Turistik”, një investim i Fondit Shqiptar të Zhvillimit që synon transformimin e zonës përmes ndërhyrjeve në llixha, përmirësimit të infrastrukturës turistike dhe rritjes së kapaciteteve pritëse për vizitorët. 

Sipas dokumenteve të prokurimit, kontrata për zbatimin e projektit u tenderua në tetor të vitit 2024 me një fond limit prej rreth 209.7 milionë lekësh pa TVSH, ndërsa kohëzgjatja e parashikuar e punimeve është 16 muaj. Aktualisht, ndërhyrjet në terren vijojnë ende.

Projekti parashikon ndërhyrje të integruara në zonën e Bënjës me synimin për ta kthyer atë në një destinacion turistik të strukturuar dhe me kapacitete më të mëdha pritëse. Ndërhyrjet kanë përfshirë zgjerimin dhe sistemimin e vaskave termale, riorganizimin e hapësirave për vizitorët, krijimin e infrastrukturës mbështetëse dhe përmirësimin e aksesit në zonë, e cila vitet e fundit ka njohur një rritje të ndjeshme të numrit të turistëve. 

Për të mësuar më shumë mbi situatën e krijuar në Bënjë dhe ndërhyrjet që po kryhen në zonë, Media Amfora iu drejtua zyrtarisht Bashkisë së Përmetit. Institucioni vendor sqaroi se projekti nuk administrohet prej tij dhe referoi çdo kërkesë për informacion te Fondi Shqiptar i Zhvillimit, si institucioni përgjegjës për investimin. 

” .. ju bëjmë me dije me se ky është një investim i financuar nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit. Për çdo informacion lidhur me këtë investim ju lutem drejtohuni Fondit Shqiptar të Zhvillimit (FSHZH)”, shkroi Bashkia Përmet në përgjigjen e saj. 

FSHZH, institucioni që po zbaton projektin, nuk iu përgjigj deri në publikimin e këtij shkrimi një kërkese për koment të Medias Amfora, ku u pyet mbi situatën e krijuar në llixhat e Bënjës, statusin e punimeve dhe ndryshimet e raportuara në ujërat termale të zonës. 

Debati për ndikimin e ndërhyrjeve në llixhat e Bënjës nuk është i ri. Në komentet e postimit të “Bashkësia Përmet”, qindra banorë, ish-banorë dhe vizitorë pretenduan se shqetësimet për prurjet e ujit ishin ngritur muaj më parë, duke lidhur ndryshimet e vërejtura me zgjerimin dhe transformimin e vaskave termale.

“Këtë e kam lajmëruar që në 3 shkurt por kush ka sy dhe veshë? Ky fenomen dihet, për më tepër theksohet në verë kur dhe sasia e ujit që vjen nga nëntoka është më e ulët”, shkroi Dritan Laçi, një prej komentuesve me origjinë nga Përmeti, në postimin që njoftonte mbylljen e përkohshme të vaskës. 

Një pjesë e komentuesve pretenduan se rënia e prurjeve dhe pasojat e zgjerimit të vaskave ishin paralajmëruar prej muajsh, veçanërisht në prag të sezonit veror kur burimet natyrore përballen me prurje më të ulëta. 

Guidat turistike që operojnë në zonë vlerësojnë nevojën për përmirësimin e infrastrukturës dhe menaxhimin e fluksit në rritje të vizitorëve, por theksojnë se ndërhyrjet duhet të kryhen me kujdes për të mos cenuar elementin kryesor që e ka bërë Bënjën një prej destinacioneve më të njohura natyrore në vend. 

“Është shumë e rëndësishme që çdo ndërhyrje të mbështetet në studime serioze dhe të mos cenojë vetë burimin natyror që e bën këtë vend unik”, tha guida turistike e zonës. 

Specialistët e ADZM Gjirokastër pranojnë se ndryshimet në prurjet e ujërave termale mund të ndikohen nga faktorë të shumtë natyrorë, përfshirë kushtet meteorologjike dhe luhatjet sezonale të burimeve nëntokësore.

“Regjimi hidrologjik i burimeve natyrore ndikohet nga një sërë faktorësh natyrorë, përfshirë kushtet meteorologjike, reshjet, periudhat e thatësirës, luhatjet sezonale të prurjeve nëntokësore dhe karakteristikat hidro-gjeologjike të sistemit”, tha institucioni. 

Çështja ka nxitur reagime edhe në politikën lokale, ku përfaqësues të opozitës kanë kërkuar verifikimin e ndërhyrjeve që po kryhen në zonën e llixhave të Bënjës.  

“Thirrje publike Prokurorisë që t’i hetojë sa më shpejt dhe të pezullojë të gjitha punimet në llixhat e Bënjës”, shkroi Arson Lipe, kryetari i Partisë Demokratike në Përmet, të mërkurën në një postim në rrjetet e tij sociale. 

Fotot dhe videot e publikuara ditët e fundit kanë nxjerrë në pah praninë e algave në disa pjesë të vaskave termale, si pasojë e uljes së nivelit të ujit, një element që ka ngjallur diskutime të tjera mes vizitorëve dhe komentuesve në rrjetet sociale.

“Sa i përket pranisë së algave, zhvillimi i tyre është një fenomen natyror që mund të ndikohet nga temperatura e ujit, ekspozimi ndaj dritës, prania e lëndëve ushqyese dhe kushtet hidrologjike të momentit”, tha ADZM Gjirokastër.

Megjithatë, institucioni theksoi se deri më tani nuk ka një vlerësim biologjik dhe mjedisor të detajuar që të lejojë përcaktimin nëse prania e algave lidhet me ndryshime në ekosistem apo me faktorë të tjerë që ndikojnë në zonë.

“Prania e algave, në vetvete, nuk përbën domosdoshmërisht tregues të degradimit të ekosistemit apo të një ndikimi të drejtpërdrejtë nga aktivitete njerëzore, pa një vlerësim biologjik dhe mjedisor të detajuar”, tha institucioni.

Zhvillim turistik apo humbje e autenticitetit?

Megjithatë, debati rreth ujërave termale është vetëm një pjesë e diskutimit që ka shoqëruar investimin në Bënjë. Që në fazën e zbatimit të projektit, ndërhyrjet në zonë kanë nxitur diskutime mes banorëve, aktivistëve dhe specialistëve të mjedisit, të cilët kanë ngritur pikëpyetje mbi ndikimin e tyre në një prej zonave më të rëndësishme natyrore të jugut të vendit.

Në muajin prill Media Amfora raportoi se punimet e projektit “Bënja – Destinacion Ndërkombëtar Turistik” po shtriheshin pranë Kanionit të Langaricës, një monument natyre dhe pjesë e Parkut Kombëtar të Bredhit të Hotovës-Dangëlli. Në terren u konstatuan ndërhyrje me beton, zgjerim i vaskave ekzistuese dhe krijimi i infrastrukturës së re turistike, zhvillime që ngjallën reagime mbi mënyrën se si po transformohej një zonë e njohur për karakterin e saj natyror.

Reagimet e publikut në rrjetet sociale tregojnë se shqetësimi nuk lidhet vetëm me nivelin e ujit në vaska. Në qindra komente të publikuara pas njoftimit për mbylljen e përkohshme të “Vaskës së Lëkurës”, komentuesit kritikuan mënyrën se si po transformohet zona, duke argumentuar se ndërhyrjet po largohen nga karakteri natyror që e bëri Bënjën një prej destinacioneve më të njohura të turizmit natyror në Shqipëri.

Në pjesën më të madhe të tyre, komentuesit shprehin shqetësimin se zgjerimi i vaskave, përdorimi i betonit dhe transformimi i peizazhit po ndryshojnë karakterin e një zone që për dekada është identifikuar me burimet termale, Kanionin e Langaricës dhe autenticitetin e saj natyror.

Edhe guidat turistike që punojnë prej vitesh në zonë vlerësojnë se investimi mund të sjellë përfitime për ekonominë lokale, duke përmirësuar eksperiencën e vizitorëve, zgjatur kohën e qëndrimit të tyre në zonë dhe krijuar më shumë mundësi për hotelet, restorantet, bujtinat, guidat turistike dhe bizneset e tjera që lidhen me turizmin. Megjithatë, sipas tyre, suksesi i investimit nuk do të matet vetëm me infrastrukturën e re apo numrin e vizitorëve, por edhe me aftësinë për të ruajtur karakterin natyror dhe autenticitetin që e kanë bërë Bënjën të njohur.

“Nëse humbet autenticiteti i vendit dhe Bënja perceptohet si tepër e transformuar, ekziston rreziku që të humbasë një pjesë tërheqëse të identitetit të saj”, përfundoi guida turistike.

Debatet mbi ndërhyrjet në hapësirat me vlera natyrore dhe kulturore në Përmet nuk janë të reja. Në muajin janar një tjetër investim publik, ndërtimi i Qendrës Multifunksionale për Luginën e Vjosës pranë Gurit të Përmetit, nxiti kundërshtime nga banorë dhe specialistë, të cilët ngritën shqetësime mbi ndikimin e projektit në peizazhin dhe identitetin e qytetit. 

The post Vaska pa ujë, investimi në Llixhat e Bënjës “thahet” me nisjen e sezonit veror first appeared on Amfora.

“Protesta kundër resortit të Kushner-it, Trump-it dhe partnerëve të tyre sionistë. Situata në Shqipëri po del jashtë kontrollit”, publikoi një video llogaria në Instagram “lantidiplomatico”  dhe që numëron 116 mijë ndjekës. Ajo i përket “L’AntiDiplomatico”, një media në internet me bazë në Itali.

Postimi përdori pamje nga protestat e opozitës, ku goditet ndërtesa e Kryeministrisë me molotovë dhe fishekzjarrë, duke krijuar një ide të pavërtetë për shkallën e reagimit të protestuesve për çështjen e Zvërnecit, të cilët nuk kanë sulmuar deri më tani ndërtesat qeveritare.

Publikimet e kësaj platforme kritikojnë shpesh politikën e jashtme amerikane, NATO-n, politikat e BE-së, si edhe publikon shpesh këndvështrime ruse, kineze dhe të vendeve që e kundërshtojnë perëndimin. Ajo po ashtu mbulon gjerësisht Palestinën dhe kritikon qeverinë izraelite.

Profile të ngjashme publikuan gjerësisht pamjet jashtë kontekstit të protestës së opozitës shqiptare, duke paraqitur një protestë tjetër nga ajo në bulevard, ku nuk sulmohen autoritetet, institucionet dhe nuk ka asnjë moment dhune nga ana e protestuesve.

“Lajm i fundit: Protestuesit shqiptarë sulmojnë shtëpinë e Hoxhës mes reagimeve kundër projektit të tokës së familjes Trump”, është një tjetër video e shpërndarë nga “viralstrange”. Aty paraqitej vila e ish-diktatorit Enver Hoxha, kur u sulmua gjatë një protestë të organizuar nga opozita në muajin shkurt dhe u ripërdor jashtë kontekstit të portestave për Zvërnecin.

Faqja e internetit që e posdeon, “Viral Strange”, prezantohet si një platformë digjitale që publikon përmbajtje virale, lajme të pazakonta, histori njerëzore dhe tema që gjenerojnë interes të madh në rrjetet sociale.

Megjithëse përmbajtja e faqes është në anglisht, nga verifikimet e Amforës rezulton se ajo administrohet nga shtetas shqiptarë dhe irakenë (sipas deklarimit të tyre), duke mos munguar kështu njohja e kontekstit të vendit, por një video e nxjerrë qëllimisht nga konteksti me qëllim gjenerimin e shikueshmërisë së lartë.

Ky është një nga mekanizmat më të zakonshëm të dezinformimit gjatë protestave, jo domosdoshmërisht krijimi i një ngjarjeje të rreme, por zhvendosja e një ngjarjeje reale nga koha dhe konteksti i saj origjinal. Në këtë rast, një episod i lidhur me protesta të mëparshme paraqitet si pjesë e mobilizimit kundër projektit të Zvërnecit, duke krijuar përshtypjen e një proteste më të dhunshme dhe më konfliktuale se sa ajo në terren.

Protestat e zhvilluara gjatë këtyre ditëve në kryeqytet janë karakterizuar nga një nivel i ulët tensioni dhe mungesë incidentsh të rëndësishme dhe nga raportimet në terren të Medias Amfora në Tiranë dhe Durrës, nuk rezulton asnjë episod dhune. Protestat kanë pasur grumbullime qytetarësh, fjalime publike dhe marshime, pa incidente të raportuara, e as që lidhet me sulme ndaj institucioneve, përplasje me policinë apo dëmtime të pronës private. 

Episodi i vetëm i tensionit i raportuar gjatë protestave u regjistrua më 3 qershor, kur një grup protestuesish kaloi gardhin metalik të vendosur nga policia në bulevard, një masë sigurie që sipas policisë u mor për shkak të ndeshjes Shqipëri-Izrael dhe kufizimit të aksesit në zonën pranë Kryeministrisë. 

Ndërsa protesta është fokusuar në Tiranë dhe është përhapur në qytete të tjera të vendit, versioni i saj digjital po rishkruhet nga fotografi, video dhe narrativa që shpesh nuk kanë lidhje me ngjarjet që pretendojnë se përshkruajnë, duke u përhapur me shpejtësi në të gjitha kontinentet përmes mediave ndërkombëtare, atyre në internet, faqeve komunitare dhe blogerëve.

“Firstpost” është një media digjitale indiane që vetëm në Instagram numëron 3 milionë ndjekës dhe bën pjesë në grupin mediatik “Network18”, i cili kontrollohet nga konglomerati indian “Reliance Industries”, i biznesmenit Mukesh Ambani. Teksa raporton pamje të protestës në Tiranë, ajo përdor të ndërthuruara foto që nuk kanë lidhje me protestën dhe që shfaqin protesta pro-palestineze nga ngjarje të tjetra ndërkombëtare dhe pa shpjeguar se janë ilustruese.

Irani, “mbrojtësi” i demokracisë shqiptare

“Iran Military” numëron vetëm në një prej profileve të saj në “Facebook” 1.1 milionë ndjekës dhe që prej vitit 2009 ajo paraqitet si media e pavarur për lajme dhe analiza ushtarake mbi Iranin, që në fakt janë postime propagandistike. Në faqe e dublikuar e saj postoi të shtunën foton e një vajzë me flamurin shqiptar dhe me mbishkrimin “Albania is not for sale”. Pasi shkruajti se Shqipëria nuk është për tu shitur, ajo mori 2200 pëlqime, 224 komente dhe 55 ndarje, duke ofruar një postim emocional.

Një tjetër postim në “Instagram”, në një faqe që përmes Inteligjencës Artificiale krijon video me lojën e preferuar të fëmijëve, “Lego”, shpjegoi konfliktin e krijuar në Shqipëri për projektin e Zvërnecit, duke portretizuar presidentin amerikan, familjen e tij dhe paraqiti një ushtar me flamur iranian në uniformën që mbante veshur, teksa valëviste flamurin e Shqipërisë si një mbrojtës i saj.

Profili “persiaboihemmat” shpjegoi rastin e Zvërnecit në një format kreativ, të fokusuar tek audiencat e reja dhe ngjashëm si të gjitha postimet që forcojnë propagandën e regjimit në Iran, paraqet perëndimin dhe kryesisht presidentin Trump në një kënd spekulativ.

Ndërsa profili “militarykrafte”, paraqiti një postim tjetër të ngjashëm me video me “Lego” dhe shënoi: “1.4 miliardë dollarë. Një ishull ushtarak i braktisur. Tunele nëntokësore për të cilat askush nuk flet. Dhe një kamp 3 orë më poshtë rrugës që bota e harroi”.

“E quajnë investim. Ne e quajmë kasafortë”, shtoi postimi, teksa rikujtoi edhe vendndodhjen e kampit të opozitës iraniane MEK, në Manëz,  pak orë larg Zvërnecit.

Në vend të argumenteve që lidhen drejtpërdrejt me biodiversitetin, habitatet e mbrojtura apo ndikimin mjedisor të projektit, një pjesë e konsiderueshme e përmbajtjes ndërtohet mbi mesazhe ideologjike dhe gjeopolitike. 

Në postime të ndryshme përsëriten slogane si: “Albania is not for sale” (“Shqipëria nuk është në shitje”), referenca ndaj investimeve izraelite në rajon, si edhe pretendime se Shqipëria po shndërrohet në një hapësirë nën ndikimin e interesave të huaja, kyresisht të Izraelit.

Kjo qasje bëhet e dukshme edhe në mënyrën se si ndërtohen materialet vizuale. Fotografitë, simbolet shtetërore, flamujt, liderët politikë dhe tabelat e montuara grafikisht përdoren së bashku për të krijuar një lidhje të drejtpërdrejtë mes projektit në Zvërnec dhe një narrative më të gjerë për humbjen e sovranitetit kombëtar. Në këtë mënyrë, debati zhvendoset nga pyetja nëse projekti duhet apo jo të ndërtohet, drejt pretendimeve se pas tij qëndron një proces i organizuar i zgjerimit të ndikimit izraelit në Shqipëri.

Narrativa se Shqipëria nuk është në shitje përmes fotove të krijuara me Inteligjencën Artificiale dhe që e kthejnë gardhin e tokës së rrethuar fillimisht në Zvërnec si në një përplasje midis dy ushtrive armike, ka depërtuar edhe në grupet komunitare me mbi 300 mijë anëtarë, siç është rasti i postimit në grupin në Facebook të quajtur “Norman Finkelstein” dhe ku postohen kryesisht përmbajtje kundra Izraelit.  

Investimi Trump-Kushner, “kurban” i prapaskenave shqiptare në Zvërnec

Përhapja e lajmit për protestën ishte e rrufeshme anëembanë botës edhe për përfshirjen e emrave që lidhen direkt me familjen presidenciale amerikane, duke tërhequr pas vetes po aq dezinformim sa edhe kureshtje ndërkombëtare.

Përtej raportimeve profesionale që tregojnë pozicionimin e palëve, një pjesë e publikimeve në mediat në internet dhe të blogerëve vendosin në një linjë projektin e Zvërnecit me të Sazanit, së bashku me supozime për vendosjen e kolonëve izraelitë në këtë pjesë të Shqipërisë, që sipas fakteve rezultojnë të ndryshme.

Postimet në gjuhën angleze, italiane, greke dhe spanjolle, nga vëzhgimi i Amforës rezulton se dominojnë një pjesë të mirë të postimeve me karakter dezinformues, që së pari nisën duke krijuar një marrëdhënie të rreme midis Jared Kushner dhe garancisë se ai do të sillte vendosjen e kolonëve izraelitë në zonën e Zvërnecit. 

Në Instagram profili, “menoume_energoi_”, së bashku me një rrjet tjetër me të paktën 5 faqe shpërndau në greqisht dhe anglisht përmbajtje ku pretendohej se investimi i Jared Kushner-it në Shqipëri lidhet me interesat e Izraelit dhe vendeve arabe në kuadër të Marrëveshjeve të Abrahamit. Postimet sugjeronin gjithashtu se qeveria shqiptare po e përdor këtë projekt për të siguruar mbështetje më të madhe nga vendet perëndimore.

E njëjta faqe vijoi ta përdorte rastin si një kambanë alarmi për një investim në turizëm në Greqi nga kompania zhvilluese “IDM Kalamata”, e lidhur me grupin izraelit “IDM Capital”. Duke hequr paralele nga 2 realitete të ndryshme, më tej faqja tjetër që ndan postime të përbashkëta me të, “partizan_greece”, ndau video nga protestat dhe përplasjet në kantierin e ndërtimit të projektit turistik në Rrjoll, duke ofruar një pamje larg realitetit të protestave në Zvërnec. E njëjta video është shpërndarë gjerësisht megjithëse nuk ishte nga Zvërneci dhe në një tjetër profil numëron 2.7 milionë shikime.

Narrativat e shpërndara gjerësisht në internet ditët e fundit po shkojnë përtej lidhjes Krushner – Izrael, në një pozicionim më të drejtpërdrejtë të vetë çiftit Ivanka Trump – Kushner, përballë protestave të gjera në Shqipëri – protesta të cilat më shumë se ata si investitorë targetojnë praktikat jo transparente dhe korruptive të qeverisë sqhiptare, duke kërkuar anulimin e projekteve në Zvërnec specifikisht, si dëmtues të potencialit natyror të zonës. 

Vetë Ivanka Trump u shfaq në një intervistë për podkasterin e sipërmarrësit David Senra, duke e përshkruar projektin që po zhvillon së bashku me bashkëshortin e saj, Jared Kushner, duke ju referuar si një ishull në Mesdhe, që korrespondon me Sazanin dhe jo drejtpërdrejtë me gadishullin e Zvërnecit.

“Po punoj për një projekt të jashtëzakonshëm me bashkëshortin tim në Mesdhe. Është një projekt me përmasa gjigande. Bëhet fjalë për një ishull privat prej 14 mijë hektarësh në zemër të Mesdheut”, shpjegoi Trump duke u fokusuar tek “ishulli”.

“Përveç ishullit, kemi edhe rreth pesë milje vijë bregdetare përballë tij, një gadishull të mrekullueshëm me lagunë në njërën anë dhe det në anën tjetër, me plazhe të bukura me rërë të bardhë. Për mua kjo ndihet më shumë si një sfidë se sa si një biznes”, shtoi ajo, por pa shpjeguar plane specifike ndërtimi.

Për projektin e përqendruar në Ishullin e Sazanit qeveria shqiptare i dha statusin e Investitorit Strategjik kompanisë së lidhur me Kushner, “Atlantic Incubation Partners LLC”, në fund të vitit 2024. Sipas vendimit të Komitetit të Investimeve Strategjike, investimi i planifikuar parashikon zhvillimin e një kompleksi turistik në një pjesë të ishullit dhe arrin në 1.4 miliardë euro.

Nga ana tjetër në investimin e shumë debatur këto ditë në Nartë po investon kompania “Zvërnec South Adriatic Development”, ligjërisht e ndryshme nga ajo e Sazanit dhe me lidhje që shkojnë tek një rrjet kompanish lokale, të përfshira në blerje pronash dhe negociata me banorët, ku emri i biznesmenit Musa Kastrati – djali i biznesmenit Shefqet Kastrati – është identifikuar me rol aktiv në takime dhe negociata për projektin. Ndërsa struktura e pronësisë së kompanive të përfshira në projektin e Zvërencit nuk e bën të qartë se kush janë përfituesit përfundimtarë të tij.

Media Amfora iu drejtua me kërkesa për koment subjekteve “Sazan Operations Holding LLC”, “Zvërnec South Adriatic Development”, “The Trump Organization, Affinity Partners” dhe përfaqësuesve të lidhur me Jared Kushner, duke kërkuar sqarime mbi rolin dhe interesat e tyre në këtë investim – Por deri në momentin e publikimit të kësaj analize, asnjë prej palëve të kontaktuara nuk ktheu përgjigje. 

The post Narrativa të fabrikuara: Si u deformuan protestat për Zvërnecin first appeared on Amfora.

Por, përtej protestave, kryeministri Edi Rama vazhdon të shfaqet i palëkundur ndaj projektit. Të enjten ai publikoi në rrjetet sociale një video nga zona e Zvërnecit, e cila sipas tij i ishte dërguar nga një qytetar, duke e shoqëruar me mesazhin: “tokë të ndotur e të paprekur nga tradhtia ime, që dua të sjell një investim 4 miliardë në funksion të një projekti që e kthen Vlorën në beben e syrit të turizmit në këtë anë të botës, ndërsa Shqipërinë e ngjit në Ligën e Kampionëve të turizmit botëror”, shkroi Rama në postimin e tij.

Zona e Zvërnecit, ku planifikohet ndërtimi i projektit turistik, shtrihet në territorin e Peizazhit të Mbrojtur Vjosë-Nartë, një zonë që dokumentet zyrtare e identifikojnë si një nga hapësirat me vlerat më të rëndësishme natyrore në bregdetin shqiptar.

Sipas Planit të Menaxhimit të Peizazhit të Mbrojtur “Vjosë-Nartë”, publikuar në vitin 2019 në faqen zyrtare të Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë, Laguna e Nartës përshkruhet si “laguna e dytë bregdetare më e madhe në Shqipëri”, ndërsa dokumenti thekson se ky habitat është “shumë i njohur për vlerat e mëdha të biodiversitetit të saj”. Sipas planit, laguna shtrihet në një sipërfaqe prej rreth 2,900 hektarësh dhe përbën pjesën qendrore të territorit të mbrojtur.

“Kompleksi ligatinor i Vjosë-Nartës ofron kushte ideale për dimërimin dhe folezimin e një numri të madh të llojeve të shpendëve të lidhur me mjediset ujore”, shkruhet në planin e menaxhimit. Plani evidenton se në lagunë janë regjistruar rreth 30 mijë shpendë, ndërsa zona strehon më shumë se 23 për qind të llojeve ujore dimëruese të Shqipërisë.

Sipas dokumentit, territori përfshihet në rrjetin Emerald të Konventës së Bernës, njihet si Zonë e Rëndësishme për Shpendët (IBA) me emrin “Laguna e Nartës” dhe si Zonë Kryesore e Biodiversitetit (KBA) në nivel global.

Sipas planit zona përmbush kriteret e Konventës Ramsar, traktati ndërkombëtar për mbrojtjen dhe përdorimin e qëndrueshëm të ligatinave me rëndësi ndërkombëtare, për numrin e përgjithshëm të shpendëve dimërues, me më shumë se 34 mijë individë të regjistruar. Sipas dokumentit, këto të dhëna e rendisin Vjosë-Nartën ndër zonat më të rëndësishme për shpendët në Shqipëri dhe Rajonin Mesdhetar Lindor.

Kisha e Shën Mërisë Hyjlindëse përfaqëson një nga monumentet më të rëndësishme të arkitekturës mesjetare. Foto: Media Amfora

Flamingot dhe fauna e mbrojtur

Kompleksi lagunor përbën një nga habitatet më të rëndësishme në vend për shpendët ujorë. Dokumenti evidenton praninë e flamingos së madhe (Phoenicopterus roseus), një prej specieve më të njohura të zonës, e cila shfrytëzon lagunën për ushqim dhe dimërim.

Përveç flamingove, dokumenti identifikon Vjosë-Nartën si habitat të rëndësishëm për një numër të madh speciesh shpendësh ujorë, duke përfshirë rosat, çafkat, karabullakët, pelikanët dhe specie të tjera migratore që përdorin lagunën si vend pushimi, ushqimi dhe folezimi gjatë lëvizjeve sezonale.

Fauna e zonës nuk kufizohet vetëm te shpendët. Plani i menaxhimit evidenton praninë e gjitarëve, zvarranikëve, amfibëve dhe peshqve që lidhen me ekosistemet lagunore, pyjore dhe bregdetare të Vjosë-Nartës. Ndër speciet me interes të veçantë për ruajtjen përmenden edhe breshkat detare, të cilat përdorin ujërat bregdetare të zonës si pjesë të habitatit të tyre natyror.

Sipas dokumentit, kombinimi i lagunës, kriporeve, dunave ranore, pyjeve bregdetare dhe mjediseve ujore ka krijuar kushte për një biodiversitet të pasur, duke e kthyer Vjosë-Nartën në një nga territoret më të rëndësishme për ruajtjen e faunës në Shqipëri.

Përtej lagunës, veçohen tre habitate që i konsideron karakteristike për rajonin: dunat e rërës, Lagunën e Nartës dhe Kriporet e Nartës. Sipas planit të menaxhimit, dunat e kompleksit Vjosë-Nartë përbëjnë “dunat e fundit të mbetura të bregdetit shqiptar”, pasi pjesa më e madhe e dunave të vendit është shkatërruar ndër vite.

Pishë-Poro, pylli që mbron bregdetin

Sipas Planit të Menaxhimit të Peizazhit të Mbrojtur “Vjosë-Nartë” zona e Pishë-Poros përfaqëson një sistem dunash ranore të zhvilluara deri në 6-8 metra lartësi, të shoqëruara me bimësi psamofite, higrofile dhe halofite. Pjesa më e madhe e territorit mbulohet nga pylli i pishës.

Dokumenti vëren se një pjesë e dunave është dëmtuar nga marrja e paligjshme e rërës, por theksohet se ish-Rezerva Natyrore e Menaxhuar e Pishë-Poros “është akoma në gjendje të mirë” dhe se pjesët e degraduara mund të rikuperohen përmes ndërhyrjeve të duhura.

Pylli i pishës shtrihet në rreth 1,200 hektarë dhe përbën një nga habitatet më karakteristike të kompleksit Vjosë-Nartë.

Vlerat historike dhe arkeologjike

Sipas Planit të Menaxhimit të Peizazhit të Mbrojtur Vjosë-Nartë, zona mbart vlera historike dhe arkeologjike që dokumenti i cilëson si unike dhe me interes për vizitorët. Dokumenti vëren se këto vlera duhet të ruhen dhe të promovohen, ndërsa disa prej tyre, si Manastiri i Zvërnecit, kanë nevojë për ndërhyrje rehabilituese për të nxjerrë në pah rëndësinë e tyre.

Kisha e Shën Mërisë

E vendosur në ishullin e Zvërnecit, në pjesën jugore të Lagunës së Nartës, Kisha e Shën Mërisë është një Monument Kulture që daton në shekullin e XIII. Sipas planit të menaxhimit, objekti njihet për pikturat murale dhe gdhendjet në dru që paraqesin motive flore dhe faune. Kisha përdoret edhe sot si vend kulti, ndërsa çdo 15 gusht në ishull zhvillohet festa tradicionale me origjinë fetare.

Treporti

Në perëndim të Lagunës së Nartës, pranë fshatit Zvërnec, ndodhet zona arkeologjike e Treportit. Sipas dokumentit, gërmimet kanë treguar praninë e ndërtimeve antike që datojnë nga periudha greko-romake. Treporti ka shërbyer si një port i rëndësishëm që lidhte Aulonën me qendra të tjera antike si Apolonia, Oriku dhe Amantia.

Spinarica

Pylli bregdetar i Pishë Poros formon një brez natyror që ndan lagunën nga Deti Adriatik. Foto: Media Amfora

Plani i menaxhimit përmend edhe Spinaricën, e cila sipas dokumenteve të shekullit XII ishte një nga qytetet mesdhetare të Adriatikut. E vendosur pranë Lagunës së Nartës, në grykëderdhjen e lumit Vjosa, Spinarica njihej si një qendër e rëndësishme tregtare për drithërat, blegtorinë, leshin dhe hekurin. Dokumenti vëren se pas shekullit XV qyteti humbi rëndësinë e tij dhe nuk përmendet më në burimet historike, ndërsa rrënojat e tij nuk janë zbuluar ende.

Vlerat natyrore, historike dhe kulturore të evidentuara në Planin e Menaxhimit të vitit 2019 ishin ndër arsyet që territori i Vjosë-Nartës gëzonte status të mbrojtur sipas ligjit nr. 81/2017 “Për Zonat e Mbrojtura”. Ligji synonte ruajtjen e habitateve, biodiversitetit dhe peizazheve natyrore, ndërsa aktivitetet e lejuara dhe të ndaluara brenda zonave të mbrojtura përcaktoheshin në aktet e shpalljes dhe dokumentet e menaxhimit të secilës zonë.

Në vitin 2024, Kuvendi miratoi ligjin e ri, i cili solli ndryshime në ligjin për zonat e mbrojtura. Qeveria argumentoi se ndryshimet synonin të adresonin problematika të menaxhimit dhe zhvillimit të territorit, ndërsa organizatat mjedisore kundërshtuan ndryshimet duke argumentuar se ato hapin rrugë për zhvillime dhe ndërtime në zona që më parë gëzonin mbrojtje më të fortë. Ndryshimet krijuan mundësinë ligjore për zhvillime dhe investime në kategori të caktuara të zonave të mbrojtura, një debat që është shfaqur edhe në raste si Rrjolli, Gjiri i Manastirit dhe së fundmi Zvërneci.

Nga Laguna e Nartës dhe mijëra shpendët që dimërojnë në të, te dunat ranore, pylli i Pishë-Poros, Manastiri i Zvërnecit dhe gjurmët arkeologjike të Treportit e Spinaricës, dokumentet zyrtare tregojnë se territori ku planifikohet projekti përfshin një kombinim të rrallë vlerash natyrore, historike dhe kulturore. Pikërisht këto vlera kanë qenë në qendër të debatit publik të ditëve të fundit për të ardhmen e zonës. Pikërisht këto vlera kanë qenë në qendër të kundërshtimeve ndaj projektit dhe të debatit publik për të ardhmen e territorit.

The post Çfarë po mbrohet në Zvërnec? first appeared on Amfora.