Në brendësi të kishës ruhen gjurmë të pikturës murale që dëshmojnë historinë e gjatë të monumentit. Edhe pse koha ka lënë shenjat e saj mbi sipërfaqet e afreskeve, fragmentet e mbetura vijojnë të japin një ide mbi pasurinë artistike që ka karakterizuar dikur ambientet e brendshme të kishës. Pikturat murale përbëjnë një pjesë të rëndësishme të identitetit të monumentit, duke ruajtur elemente të traditës së artit kishtar. Ato krijojnë një lidhje të drejtpërdrejtë mes arkitekturës së objektit dhe funksionit të tij si vend kulti ndër shekuj.

Detajet arkitekturore të ruajtura në brendësi të kishës dëshmojnë nivelin e lartë të mjeshtërisë ndërtimore që karakterizon monumentin. Kapitelet dhe elementët e punuar në gur janë pjesë e identitetit artistik të objektit, duke pasqyruar kujdesin e kushtuar çdo detaji gjatë ndërtimit të tij. Gjurmët e ruajtura tregojnë gjithashtu për faza të ndryshme ndërtimi dhe rindërtimi ndër shekuj. Brenda kishës, hapësira qendrore organizohet rreth një kolone cilindrike, mbi të cilën mbështetet një zgjidhje arkitekturore që e dallon Manastirin e Shën Kollit nga shumë monumente të tjera të periudhës bizantine.

Rreth kishës ruhen gjurmë të kompleksit manastiror, që dikur përfshinte mure mbrojtëse, hyrje dhe hapësira të tjera ndihmëse. Sipas të dhënave të monumentit, manastiri ka pasur një mur rrethues ku mund të identifikohen shtatë kulla dhe dy hyrje, elemente që dëshmojnë organizimin dhe rëndësinë e tij ndër shekuj. Monumenti është shpallur Monument Kulture i Kategorisë së Parë dhe klasifikohet si monument i arkitekturës fetare, me tipologji kishë manastirore bizantine. Statusi i tij pasqyron vlerat historike, arkitekturore dhe kulturore që ruan ky kompleks ndër shekuj.

Rrënoja të kompleksit të Manastirit të Shën Kollit. Foto: Media Amfora

Ndër elementet më të veçanta të monumentit janë relievet skulpturore të gdhendura në gur, të vendosura në muret e jashtme të kishës. Në faqen lindore të absidës dallohen figura të një shqiponje, dy dragonjve dhe një luani, ndërsa në anën tjetër ndodhet një krijesë mitologjike me kokë qeni, detaje që e bëjnë dekorin e monumentit të rrallë në arkitekturën bizantine. Sipas të dhënave të monumentit, kisha shquhet për arkitekturën e saj të veçantë, relievet skulpturore, kapitelet dhe nivelin e lartë të mjeshtërisë ndërtimore. Këto elemente artistike, të ruajtura ndër shekuj, vijojnë të dëshmojnë pasurinë kulturore dhe historike të një prej monumenteve më të spikatura të trashëgimisë fetare në jug të Shqipërisë.

Dekorimi i fasadës përbën një nga elementet më të dallueshme të kishës. Tullat e vendosura në forma gjeometrike, harqet dekorative dhe dritaret e ngushta krijojnë një kompozim arkitekturor që pasqyron traditën e ndërtimit bizantin në jug të Shqipërisë. Punimi i kujdesshëm i çdo detaji dëshmon nivelin e lartë artistik të mjeshtërve që ngritën monumentin. Ornamentet e ruajtura edhe sot vijojnë të tërheqin vëmendjen si pjesë e identitetit arkitekturor të Manastirit të Shën Kollit.

Hapësira e brendshme ruan një organizim të veçantë, të konceptuar që në fillim për t’i shërbyer njëkohësisht ritit ortodoks dhe atij katolik. Për këtë arsye, kisha u ndërtua me dy absida binjake dhe dy altarë të veçantë, një zgjidhje e rrallë në arkitekturën kishtare mesjetare. Kolonat prej guri, harqet dhe organizimi i sallës qendrore dëshmojnë kompleksitetin e projektimit dhe rëndësinë që ka pasur ky monument në historinë e arkitekturës bizantine.

Përveç kishës, kompleksi i Manastirit të Shën Kollit përfshinte mure rrethuese mbrojtëse, ndërtesa ndihmëse dhe kulla vrojtimi. Nga këto struktura ruhen ende gjurmë të rëndësishme, që dëshmojnë përmasat e dikurshme të manastirit. Sipas të dhënave të monumentit, muri rrethues kontrollohej nga shtatë kulla dhe dy hyrje. Kulla e ruajtur në anën perëndimore mbetet një nga dëshmitë më të prekshme të sistemit mbrojtës që shoqëronte këtë qendër fetare ndër shekuj.

Teksa koha lë gjurmët e saj mbi gurët, afresket dhe muret e Manastirit të Shën Kollit në Mesopotam, historia vazhdon të qëndrojë e heshtur, por e pranishme. Ky monument i rrallë i trashëgimisë kulturore nuk është thjesht një dëshmi e mjeshtërisë arkitekturore bizantine, por edhe një kujtesë e identitetit historik dhe shpirtëror të jugut të Shqipërisë. Në një epokë ku zhvillimi shpesh ecën më shpejt se kujtesa, ruajtja dhe promovimi i vendeve si ky mbetet një detyrë kolektive. Çdo gur, çdo detaj dhe çdo rrëfim i mbijetuar ndër shekuj fton vizitorin të ndalet për një çast dhe të reflektojë mbi vlerat që trashëgojmë dhe përgjegjësinë që kemi për t’ua përcjellë brezave që vijnë. Manastiri i Shën Kollit mbetet kështu jo vetëm një monument i së shkuarës, por edhe një urë që lidh historinë me të tashmen dhe të ardhmen.

The post Manastiri i Shën Kollit, një thesar në Mesopotam first appeared on Amfora.

Në anën perëndimore të lagunës shtrihet pylli bregdetar i Pishë Poros, një brez i gjerë me pisha që ndan lagunën nga Deti Adriatik. Ky formacion natyror shërben si habitat për një numër të madh speciesh dhe luan rol të rëndësishëm në ruajtjen e ekuilibrit ekologjik të zonës. Ndërsa qendër të peizazhit ndodhet ishulli i Zvërnecit, i lidhur me tokën nga një urë druri që zgjatet mbi ujërat e lagunës. Ishulli është i mbuluar nga një masiv i dendur selvishtesh dhe përbën një nga pikat më të vizituara të zonës, duke bashkuar vlerat natyrore me ato historike dhe fetare.

Mes pyllit ngrihet Manastiri i Shën Mërisë Hyjlindëse, monument kulture dhe një prej objekteve më të rëndësishme të arkitekturës mesjetare në jug të vendit. Sipas të dhënave të trashëgimisë kulturore, kisha daton në gjysmën e dytë të shekullit XIV dhe është ndërtuar me planimetri në formë kryqi të lirë, me kupolë qendrore dhe portik të hapur në anën veriore. Kompleksi fetar mbetet një pikë referimi për besimtarët, vizitorët dhe studiuesit e trashëgimisë.

Pranë brigjeve të lagunës ruhen ende elementë të kulturës lokale. Festimet tradicionale, Karnavalet e Nartës, muzika popullore dhe ritet fetare që lidhen me manastirin vazhdojnë të jenë pjesë e jetës së komunitetit, duke e bërë zonën një hapësirë ku ndërthuren natyra dhe kujtesa kulturore.

Në vitet e fundit, peizazhi i Nartës dhe Zvërnecit është vendosur në qendër të debatit publik për shkak të projekteve të zhvillimit të planifikuara brenda dhe në afërsi të Zonës së Mbrojtur – një histori që nisi me ndërtimin e Aeroportit Ndërkombëtar të Vlorës në zemër të peizazhit të mbrojtur. 

Diskutimet tashmë janë përqendruar te ndikimi i mundshëm i ndërhyrjeve në habitatet natyrore, biodiversitetin dhe peizazhin e lagunës, duke e kthyer këtë territor në një nga shembujt më të spikatur të përballjes mes premtimeve për zhvillim ekonomik dhe ruajtjes së vlerave natyrore e kulturore në bregdetin shqiptar.

The post Çfarë po mbrohet në Zvërnec, në një rrëfim përmes fotove  first appeared on Amfora.

“Fëmijët këtu nuk kanë asnjë hapësirë publike. Nuk ka një lulishte apo vend të sigurt ku të luajnë”, tha Arditi një prind i ri për Median Amfora. 

Pak metra më tej, në rrugicat që lidhen me “Ohri”-n, hapësira bëhet edhe më e ngushtë. Shtëpi të ndërtuara në mënyrë të pabarabartë dhe mungesa e trotuareve mes rrugëve dytësore e  bëjnë të vështirë dallimin mes hapësirës për këmbësorë dhe asaj për automjete. Sipas banorëve, kjo situatë nuk është e re dhe shqetësimet janë të përsëritura.

“Këtu makinat lëvizin shpesh me shpejtësi. Nuk ka as sinjalistikë dhe as masa për t’i ngadalësuar”, shtoi Arditi duke mos pranuar që të indetifikojë mbiemrin e tij. 

Të hënën familjarë, të afërm dhe nxënës të shkollave të zonës u mblodhën për t’i dhënë lamtumirën e fundit dy fëmijëve që humbën jetën, duke e kthyer zonën në një pikë referimi për komunitetin e ish-Kënetës, të ardhur në Durrës për një jetë më të mirë dy dekada më parë kryesisht nga veriu i vendit. 

Sipas Policisë së Shtetit, aksidenti u shkaktua nga Nikoll Radaçin, 57 vjeç, i cili dyshohet se drejtonte automjetin në gjendje të dehur, humbi kontrollin dhe doli nga rruga, duke goditur tre fëmijët, dy prej të cilëve humbën jetën. 

“Nga kryerja e testit të alkoolit rezultoi se shtetasi e drejtonte automjetin në gjendje të dehur: testi i parë 0.73 mg/l dhe testi i dytë 0.70 mg/l. Gjithashtu, i është marrë edhe kampion gjaku për ekzaminim toksikologjik”,  shkroi Policia e Durrësit në komunikatën për shtyp të hënën. “Nga veprimet e para hetimore, dyshohet se shkak i aksidentit është humbja e kontrollit mbi automjetin, si pasojë e drejtimit të tij në gjendje të dehur,” vijon më tej njoftimi.

Policia bën të ditur gjithashtu se drejtuesi kishte qenë i ndëshkuar më parë për shkelje të rregullave të qarkullimit rrugor, përfshirë parakalim të gabuar në vitin 2020 dhe tejkalim të shpejtësisë në dy raste në vitin 2022, për të cilat i ishte pezulluar leja e drejtimit. Pas aksidentit, ai u largua nga vendi i ngjarjes dhe u ndalua më pas nga patrullat e policisë. Ecja e mjeteve me shpejtësi në rrugët e kësaj lagjjeve, nuk është e panjohur për banorët. 

“Kjo nuk është hera e parë që ndodh diçka e tillë. Këtu kemi pasur gjithmonë frikë për fëmijët”, shtoi banori.

Ngjarja tragjike ndodhi në ish-Kënetë, një zonë që prej vitesh është zhvilluar pa planifikim të plotë urban. Megjithëse shpesh është referuar si “Durrësi i ri”, kushtet në terren tregojnë mungesë elementësh bazë sigurie. Në shumë segmente, trotuaret janë të ngushta ose të zëna nga mjetet e parkuara në të dy anët e rrugës, duke i bërë ato jashtë funksionit, ndërsa rruga përdoret njëkohësisht nga automjetet dhe këmbësorët, përfshirë fëmijët. 

Pas ngjarjes, Policia e Shtetit njoftoi pezullimin nga detyra të disa drejtuesve vendorë, ndërsa është nisur një hetim disiplinor për të vlerësuar përgjegjësitë dhe është ngritur një grup ekspertësh për analizimin e rrethanave të aksidentit.

‘U pezulluar nga detyra, për performancë të dobët në përmbushjen e detyrave: Drejtori i Drejtorisë Vendore të Policisë Durrës, Drejtues Afrim Tafa; Zëvendësdrejtori për Rendin dhe Sigurinë Publike Kryekomisar Zija Sulaj; Shefin i Sektorit të Policisë Rrugore  Kryekomisar Kreshnik Skëndo”, shkroi Policia e Shtetit në njoftimin e saj për shtyp. 

Që prej ditës së diel, kur ndodhi aksidenti, ngjarja ka marrë vëmendje të gjerë në mediat në internet, ku krahas raportimeve janë shpërndarë edhe pamje nga vendngjarja, përfshirë materiale me përmbajtje të ndjeshme. Për këtë ka reaguar edhe Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë, (AGSH) duke u bërë thirrje mediave që të shmangin publikimin e tyre.

“Publikimi i pamjeve nga aksidenti tragjik në Durrës, veçanërisht atyre që shfaqin viktimat e mitur apo detaje të rënda nga vendngjarja, nuk i shërben informimit publik dhe cenon dinjitetin e viktimave, duke rënduar më tej dhimbjen e familjeve të tyre,” theksoi Asociacioni. Më tej, AGSH nënvizoi se raportimi duhet të udhëhiqet nga përgjegjshmëria dhe respekti, duke shmangur çdo përmbajtje që shkel etikën profesionale.

Ngjarja ka sjellë reagime nga institucionet dhe politika. Përfaqësues të qeverisë dhe pushtetit vendor zhvilluan vizita pranë familjeve për të shprehur ngushëllime, ndërsa nga opozita janë ngritur shqetësime mbi kushtet e sigurisë në terren dhe nevojën për ndërhyrje konkrete në infrastrukturë dhe kontrollin e qarkullimit. 

“Qyteti duhet të jetë realisht i sigurt, jo vetëm në teori. Kjo do të thotë më shumë se reagim pas ngjarjes, kërkohen masa konkrete dhe të vazhdueshme”,  shkroi Adrian Gashi, kryetari i degës së PD Durrës, në një reagim në rrjetet sociale.  

Problematika e sigurisë rrugore nuk kufizohet vetëm në ish-Kënetë. Analizat e mëparshme të Media Amfora kanë treguar se në Durrës ekzistojnë disa zona problematike ku aksidentet përsëriten, të identifikuara si “gropa të zeza”, ndërsa infrastruktura rrugore në shumë segmente mbetet e dëmtuar pavarësisht investimeve të vazhdueshme.

Rasti në ish-Kënetë rikthen në vëmendje problematika të evidentuara më herët për sigurinë rrugore në Durrës, ku aksidentet priren të ndodhin në kushte të ngjashme, në zona me mungesë infrastrukture dhe kontrolli.

Në një mjedis ku mungojnë elementët bazë të sigurisë për këmbësorët, si barrierat ndarëse mes trotuarit dhe rrugës, çdo shkelje e rregullave të qarkullimit rrit ndjeshëm rrezikun për pasoja të rënda. Në kushte kur hapësirat publike mungojnë, fëmijët qëndrojnë dhe luajnë në trotuare apo buzë rrugës, duke qenë të ekspozuar drejtpërdrejt ndaj lëvizjes së automjeteve.  

The post Aksidenti fatal në ish-Kënetë dhe një histori shkeljesh  first appeared on Amfora.

Në një godinë të vogël njëkatëshe, me mure të gurta dhe një hyrje të thjeshtë që mezi bie në sy, Laboratori i Restaurimit të Veprave të Artit ruan brenda një botë tjetër. Shkallët e konsumuara nga koha dhe dera gjysmë e hapur të çojnë në një hapësirë ku, në heshtje, dy specialistë restauratorë prej më shumë se 20 vitesh punojnë me kujdes mbi ikona, duke i rikthyer nga magazinat ku kanë “fjetur” për vite me radhë drejt dritës dhe ekspozimit.

“Momentalisht jemi duke bërë pastrimin komplet nga verniku i degraduar… dhe del imazhi i ikonës”, tha restauratori Miltiadh Bibo, ndërsa me kujdes vijon punën mbi sipërfaqen e saj, duke zbuluar ngadalë ngjyrat e fshehura prej kohës.

Çdo ndërhyrje kërkon kohë, përqendrim dhe një vëmendje të imtë ndaj detajeve, pasi çdo ikonë mbart historinë dhe vlerën e saj unike. Në këtë proces të gjatë, puna ecën ngadalë, me qëllimin për t’i rikthyer veprat në dritë dhe për t’i bërë sërish pjesë të kujtesës së qytetit.

“Pak a shumë e analizojmë, do ta shikojmë nga të gjitha anët çfarë problemesh ka dhe pastaj bëhet ndërhyrja në ikonë’,  shpjegoi restauratori tjetër, Altin Tabaku, për Median Amfora.

Berati, i shpallur “qytet muze” që prej vitit 1961 dhe pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 2008, mbart një pasuri të rrallë kulturore që shtrihet në çdo cep të tij. Në këtë qytet, ku historia ruhet jo vetëm në arkitekturë, por edhe në artin kishtar, funksionon prej dekadash laboratori i restaurimit që i ka rezistuar kohës.

Një pjesë e mirë e ikonave të restauruara përfundojnë në Muzeu Kombëtar Onufri, i vendosur në ambientet e Kishës “Fjetja e Shën Mërisë” në Kala, ku ekspozohen vepra të mjeshtrave më të njohur të ikonografisë shqiptare, si Onufri dhe pasuesit e tij.

Aktualisht në laborator po i nënshtrohen restaurimit dy ikona të rëndësishme, siç është ikona e Krishtit Pantokrator dhe ajo e Profetit Ilia, të cilat kanë pësuar dëmtime nga koha dhe kushtet e ruajtjes. Çdo ndërhyrje kërkon një analizë të detajuar për të kuptuar gjendjen e veprës dhe mënyrën e restaurimit.

“Pasi është parë nga ana e drurit, çfarë problemesh ka nga ana e vernikut, është grundi, problemet që mbart”,  shpjegoi restauratori Miltiadh Bibo për Median Amfora.
Procesi nuk ndalet vetëm te pastrimi, por kalon në disa faza të njëpasnjëshme, deri në momentin kur ikona arrin të rikthejë imazhin e saj të plotë.

“Pasi rregullohen të gjitha këto, konsolidohen, është faza e fundit që bëhet pastrimi i vernikut. Për të dalë imazhi në dritë”,  shtoi më tej Bibo. Në laborator trajtohen edhe ikona të tjera me vlera të rëndësishme historike, ku çdo rast kërkon një qasje të veçantë dhe materiale të përshtatura sipas gjendjes së veprës.

“Materialet janë të ndryshme, çdo ikonë kërkon materialin e saj”, shpjegoi restauratori tjetër, Altin Tabaku.
Ai thekson se çdo ndërhyrje bëhet me kujdes maksimal, për të ruajtur autenticitetin e ikonës dhe për të shmangur çdo dëmtim të mundshëm.
“Do bëhen eksperimente pa e dëmtuar imazhin e veprës”,  u shpreh Tabaku.

Brenda laboratorit, hapësira mbushet me ikona të vendosura kudo, mbi tavolina pune dhe përgjatë mureve, secila me ngjyrat dhe gjurmët e kohës që mbart. Drita bie drejtpërdrejt mbi sipërfaqet e tyre, duke nxjerrë në pah kontrastin mes pjesëve të errësuara dhe atyre që kanë rifituar shkëlqimin.

Në mes të kësaj atmosfere, dy restauratorët, të veshur me përparëse të bardha, ngjajnë si kirurgë, të përqendruar në çdo lëvizje, ndërsa punojnë me mjete të imta dhe ndërhyjnë me kujdes në detaje që mezi dallohen me sy të lirë. Heshtja në ambient thyhet vetëm nga ritmi i ngadaltë i punës, ndërsa çdo ikonë kalon nëpër duart e tyre si një histori që rikthehet gradualisht në jetë.

Ikonat që restaurohen në këtë laborator i përkasin periudhave të ndryshme, ku një pjesë e tyre datojnë që nga shekulli VIII, duke mbartur vlera të rralla historike dhe artistike.

Në fondin e ikonave të drejtorisë përfshihen edhe punime të mjeshtrave të njohur të ikonografisë shqiptare, si Onufri, Konstandin Zografi, si dhe përfaqësues të familjes Çetiri dhe Shpatarakët, të cilët kanë lënë gjurmë të rëndësishme në zhvillimin e artit kishtar në vend. Çdo ikonë mbart jo vetëm vlera artistike, por edhe elemente që dëshmojnë teknikën, stilin dhe ndikimet e kohës kur janë realizuar.

Pavarësisht kësaj pasurie të madhe, ritmi i restaurimit mbetet i kufizuar. Çdo vit, në laborator restaurohen mesatarisht rreth 10 ikona, ndërsa në raste të veçanta, kur ndërhyrja është më komplekse, ky numër mund të jetë edhe më i ulët, për shkak të kohës dhe kujdesit që kërkon çdo proces.

“Janë rreth 10 ikona në vit, duke punuar. Kjo nuk është e thënë që çdo vit duhen bërë 10 ikona, pasi janë problemet e ndryshme që mund të venë dhe pesë në vit”,  shpjegoi restauratori Bibo.
Ai thekson se kompleksiteti i ndërhyrjes ndikon drejtpërdrejt në kohën e restaurimit, duke e bërë çdo proces të ndryshëm nga tjetri.
“Kjo ka një problem të theksuar dhe mezi kërkon një punë tu pastruar… kërkon më tepër punë”, shtoi më tej Bibo.

Ndërkohë, përballë këtij ritmi pune, numri i ikonave që presin restaurim mbetet i lartë.
“Është një punë që do shumë kohë… mund të vejë edhe dy-tre muaj”, u shpreh restauratori Altin Tabaku.

Drejtoria Rajonale e Trashëgimisë Kulturore në Berat disponon një fond të pasur ikonash, të mbledhura ndër vite nga kisha të ndryshme të vendit. Një pasuri e tillë përfaqëson jo vetëm vlera të mëdha historike dhe artistike, por edhe një përgjegjësi të vazhdueshme për ruajtjen dhe restaurimin e tyre. Përballë këtij numri të konsiderueshëm, puna në laborator merr përmasa të mëdha, ndërsa procesi i restaurimit kërkon kohë dhe përkushtim maksimal.

Me vetëm dy specialistë në dispozicion, çdo ndërhyrje bëhet pjesë e një pune të gjatë dhe të kujdesshme, për të përballuar nevojat gjithnjë në rritje. Megjithatë, përtej atyre që janë aktualisht në proces, mbetet një numër i madh veprash që presin të rikthehen në dritë.

“Është e mira që të ketë dhe dy-tre më tepër specialist sepse përveç këtyre ka dhe më shumë ikona që janë me vlerë edhe më të madhe, por që kërkojnë shumë punë”, shpjegon Miltiadh Bibo.
Në këto kushte, puna në laborator mbetet një sfidë e përditshme, ku çdo ikonë kërkon kohën dhe vëmendjen e saj, ndërsa ritmi i restaurimit nuk mund të ndjekë gjithmonë nevojat reale.

Përtej punës në laborator, restauratorët angazhohen edhe në restaurimin e afreskeve dhe pikturave murale në kishat e zonës së Beratit, duke e shtrirë punën e tyre edhe jashtë këtij ambienti. Ndërhyrjet në terren kërkojnë të njëjtin përkushtim dhe kujdes, por shpesh përballen me kushte më të vështira dhe procese edhe më të ndërlikuara. Kjo e bën punën e tyre një angazhim të vazhdueshëm, ku çdo projekt kërkon kohën dhe vëmendjen e duhur, qoftë brenda laboratorit apo në monumentet ku ndërhyjnë drejtpërdrejt.

“Është një punë që do durim, po nuk pate durim nuk bën dot asgjë kjo është e gjitha”, përfundoi restauratori Altin Tabaku.

Mes heshtjes së laboratorit, erës së dyllit dhe dezinfektuesve, dhe ngjyrave që rikthehen ngadalë mbi sipërfaqet e ikonave, restauratorët mbeten të përqendruar në punën e tyre të imtë, duke i dhënë jetë veprave që kanë kaluar shekuj. Nga kjo hapësirë e vogël në zemër të Beratit, ikonat nisin rrugëtimin drejt Muzeut Kombëtar Onufri, duke u bërë pjesë e një trashëgimie që vazhdon të jetojë mes historisë, besimit dhe kujtesës së qytetit.

The post Nga errësira në dritë: Dy restauratorë përballë ikonave shekullore të Beratit first appeared on Amfora.

“Largimi i Namirit është një prej atyre humbjeve që nuk mund të reduktohen thjesht në dhimbjen personale për një mik apo për një njeri të çmuar”, tha për Median Amfora Miklor Pasku, ekspert turizmi. “Është një mungesë që tejkalon kufijtë e intimes dhe prek vetë hapësirën publike”, shtoi ai.

Nga ora 11:00 deri në 13:00, në Pallatin e Kulturës, familjarë, miq, qytetarë, kolegë dhe përfaqësues të jetës politike e publike i bënë homazhe Namirit, ndërsa në sallë krijohej një varg i pandërprerë njerëzish që ndaleshin për pak çaste përpara se të vijonin në heshtje.

Në hyrje, fotografia e tij me një buzëqeshje të qetë dukej sikur i priste të gjithë, ndërsa një nga një, në heshtje, njerëzit ndaleshin për t’i dhënë lamtumirën e fundit Namirit, në një moment që fliste më shumë se çdo fjalë.

 “Është një humbje e jashtëzakonshme. Humbëm një koleg, një djalë të shkëlqyer, që do t’i mungojë gazetarisë”,  u shpreh gazetari nga Berati, Sulo Gozhina, për Median Amfora.

Ai përpiqej të mbante nën kontroll emocionet përmes aparatit fotografik që e shoqëron kudo, duke dokumentuar me profesionalizëm edhe këtë moment të fundit, si një formë respekti për kolegun, ndërsa çdo shkrepje dukej se mbante brenda më shumë ndjenjë dhe përgjegjësi se zakonisht.

Me lule në duar dhe hapa të ngadaltë, njerëz nga botë të ndryshme ndaleshin një nga një, duke sjellë me vete kujtime, fjalë të pathëna dhe respekt për Namirin. Ishin aty të gjithë, të bashkuar në të njëjtat momente, për një figurë që kishte ditur të qëndronte mbi ndasitë dhe të linte gjurmë në secilën prej tyre.

“Shumë i dhimbshëm largimi i parakohshëm nga jeta i Namirit. Një mik i rrallë, prania e të cilit i jepte kuptim çdo rrethi ku ndodhej”,  u shpreh për Median Amfora Nevila Hyska, ekonomiste në Berat.

Përballja me fotografinë e tij, vendosja e një luleje, ngushëllimet për prindërit, bashkëshorten, dy motrat dhe dy vajzat, si dhe përshëndetja e fundit me Namirin kaluan shpejt, duke lënë pas një mungesë që pritet të ndihet në sheshin e qytetit ku ai kalonte ditët, pranë kafesë së tij të preferuar që nuk do ta presë më me padurim, si çdo verë kur kthehej nga Gjermania.

Namir Lapardhaja u nda nga jeta papritur më 18 mars në Gjermani, në moshën 40-vjeçare, duke lënë pas një profil të ndërtuar mes gazetarisë, mendimit kritik dhe angazhimit qytetar.

I lindur në Berat në një familje të persekutuar dhe i formuar në studime letrare, ai punoi si mësues, ndërkohë që paralelisht u bë një zë i njohur në media për analizat e drejtpërdrejta mbi zhvillimet politike e shoqërore, ndërsa përmes shkrimeve dhe librave kërkoi të ndikojë në debatin publik dhe ndërgjegjësimin qytetar.

“Një gazetar, por edhe një zë qytetar, një opinionist i paanshëm që mendimet i shprehte hapur –  ai nuk do t’i mungojë vetëm Beratit, por edhe opinionit publik shqiptar”, u shpreh gazetari Sulo Gozhina.

Mes atyre që e përjetuan humbjen si një lidhje të ndërtuar mbi vlera ishte edhe Nevila Hyska, me të cilën ndante një miqësi të ushqyer nga kultura, libri dhe reflektimi mbi zhvillimet shoqërore.

“Sot qyteti duket më i varfër dhe më i heshtur, sikur i mungon një zë që e mbante gjallë”,  u shpreh ajo.

Përtej humbjes personale, për disa prej atyre që e kishin ndjekur dhe vlerësuar në hapësirën publike, largimi i tij lidhej me mungesën e një zëri që sillte kthjelltësi dhe i rezistonte banalitetit të kohës.

“Për mua, kjo ikje mbetet e vështirë për t’u pranuar, pikërisht sepse ai ishte nga ata njerëz që krijojnë ndjesinë se duhej të ishin ende mes nesh, me fjalën, kthjelltësinë dhe integritetin e tyre”,  u shpreh Miklor Pasku.

Sipas tij, humbja e Namirit shkon përtej qytetit dhe prek vetë klimën e mendimit dhe debatit publik në vend.

“Sepse Namiri përfaqësonte një tipar gjithnjë e më të rrallë në jetën tonë publike: njeriun që mendon lirshëm, që artikulon me dinjitet dhe që nuk i nënshtrohet banalitetit të kohës. Ikja e tij është, në këtë kuptim, edhe një varfërim i klimës sonë qytetare e kulturore; kemi humbur një zë që i bënte mirë mendimit, debatit dhe ndershmërisë publike”, përfundoi Pasku. 

Në oborrin e Xhamisë Mbret, qindra burra dhe gra praktikante u rreshtuan më pas në heshtje për faljen e “Namazit të xhenazes”,  në një moment solemn ku qyteti dukej i bashkuar në lutje.

Përballë tyre, hoxha drejtonte ritet, ndërsa të gjithë, në një përulje të përbashkët, qëndronin të rreshtuar, me duart e mbledhura dhe kokat e ulura, në një lutje që bashkonte heshtjen me besimin.

I rritur në një familje praktikante të besimit islam dhe vetë i lidhur ngushtë me të njëjtat vlera, Namiri u përcoll edhe përmes këtij rituali që përfaqësonte jo vetëm një detyrim fetar, por edhe një akt respekti dhe përulësie.

Ai u nda nga jeta vetëm dy ditë para Fitër Bajramit, pasi kishte agjëruar edhe atë ditë, e cila rezultoi të ishte e fundit për të, duke e përjetuar si çdo vit, edhe pse larg familjes dhe miqve, me të cilët do të ndante urimet nga larg, siç bënte gjithmonë.

 Mungesa e tij u ndje edhe më fort në ditën e festës, siç e përshkroi një mik i afërt i tij në Berat me anë të një postimi në rrjetet sociale. 

“Zemra e vëllait, sot bëhen dy ditë që nuk marr asnjë sms nga ty. Është Bajrami i parë që nuk marr një urim nga ti. Për mua është edhe Bajrami i parë që nuk hodha asnjë foto nga festa, sepse unë nuk ndriçoja më… Po tani?” , shkroi Helibak Muçogllava. 

Në orën 13:00, Namir Lapardhaja u përcoll për në banesën e fundit, në varrezat e Burdulliasit, mes një kortezhi që përshkroi qendrën e qytetit, lagjen “Dëshmorët e Kombit”, të cilën e deshi aq shumë dhe për të cilën ngriti zërin shpesh, si këshilltar bashkiak dhe si qytetar aktiv, përpara se të mbërrinte në vendin e fundit të prehjes.  

Familjarë, miq dhe qytetarë e ndoqën në heshtje deri në fund të përcjelljes, për t’i thënë lamtumirën e fundit me zemër të thyer.

Në moshën 40-vjeçare, si autor i tre librave, prind i dy vajzave dhe një zë që ndikoi në mendimin publik, ai la pas më shumë se një rrugëtim personal.
Ajo që mbetet nuk është vetëm kujtimi, por një prani që vijon të jetojë në fjalën dhe debatin që ai ndërtoi.

The post Lamtumira që tejkaloi ndasitë, Namir Lapardhaja dhe trashëgimia e një zëri të lirë  first appeared on Amfora.

“Aty ndërtohet një hotel 32-katësh, që do të thotë një i shtuar që i shtohet qytetit ose një çiban që ia humb sadopak bukurinë”, tha Faik Kulikaj, qytetar i Shkodrës.

Për të, ndërtimi nuk lidhet vetëm me një projekt të ri urban, por me mënyrën se si qyteti po transformohet dhe me hapësirat që, sipas tij, kanë qenë pjesë e identitetit të përditshëm të Shkodrës.

“Qyteti i Shkodrës ka hapësira dhe gjëja më e bukur është hapësira për qytetarët. Fatkeqësisht po humbim gjënë kryesore: traditat dhe gjërat e bukura që ka pasur Shkodra dikur”, tha ai.

Në vendin ku sot shtrihet kantieri pranë Hotel Rozafa, tabela informuese prezanton projektin “Rozafa Tower”, një kompleks shumëfunksional që parashikon ndërtesa që arrijnë deri në 30, 34 dhe 35 kate. Sipas informacionit zyrtar, projekti po zhvillohet nga subjekti ndërtues “Rozafa A” sh.p.k., mbi bazën e lejes së ndërtimit nr. 283/14 të miratuar nga Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit.

Për kalimtarët, projekti ekziston ende vetëm në ilustrimin grafik të vendosur në rrethimin reklamues, ndërsa pas tij shtrihet gropa e ndërtimit që shënon fillimin real të transformimit të kësaj hapësire urbane.

Për disa qytetarë, projekti shihet si shenjë zhvillimi dhe modernizimi.

“Në kapitalizëm nuk mund të kuptohet zhvillimi pa kulla,” u shpreh Muamer Vuci. “Kur investitorët e mëdhenj nuk kanë ku t’i çojnë investimet, shpërthejnë në projekte të tilla. Unë jam për t’i bërë, sepse Shkodra ka ngelur pa një objekt të veçantë”, tha ai.

Edhe pse e sheh ndryshimin si të madh për qytetin, ai shton se një ndërtesë e tillë mund të kthehet në simbol të ri urban për Shkodrën.

Megjithatë, jo të gjithë qytetarët ndihen të sigurt për ndikimin që do të ketë ndërtimi.

“Shkodra është një nga qytetet më të bukura të Shqipërisë”,  tha Karmela Kiri. “Ne duam të lulëzojë si qytetet e tjera, por nuk e dimë kujt po i intereson t’i zhdukë këto gjëra të bukura”.

Ajo shprehet se zhvillimi nuk duhet të vijë duke kufizuar hapësirat e qytetarëve. “Njeriu ka nevojë për ajër, për diell dhe për hapësirë. Mirë s’ka qenë që të bëhet në këtë vend, sepse të merret fryma”, tha pensionistja.

Në fundshkurtin e ngrohtë në Shkodër, zhurma e zakonshme e qytetit ndërpritej nga ritmi i rëndë i makinerive që kanë nisur hapjen e themeleve të ndërtimit. Mes lëvizjes së përditshme të kalimtarëve dhe biçikletave, mjetet e rënda të kantierit prishin qetësinë karakteristike të zonës qendrore, duke sinjalizuar fillimin e një transformimi të ri urban.

Pas rrethimit reklamues që mbulon të gjithë perimetrin e kantierit, tabela informuese e projektit paraqet atë që pritet të ngrihet në këtë hapësirë: “Rozafa Tower”, një kompleks shumëfunksional i përbërë nga disa struktura ndërtimore, ku ndërtesat kryesore parashikohen të arrijnë deri në 30, 34 dhe 35 kate.

Sipas të dhënave të afishuara në kantier, projekti parashikon ndërtimin e hapësirave rezidenciale, ambienteve hoteliere dhe shërbimeve tregtare, duke sjellë një model zhvillimi vertikal në një zonë që historikisht është karakterizuar nga ndërtime më të ulëta dhe hapësira të hapura urbane. Punimet aktualisht ndodhen në fazën fillestare, me hapjen e gropës së podrumit që shënon nisjen fizike të projektit.

Nga jashtë rrethimit, qytetarët shohin vetëm ilustrimin grafik të ndërtesës së ardhshme, ndërsa pas paneleve reklamues po ndërtohen themelet e një projekti që pritet të ndryshojë ndjeshëm pamjen e qendrës së Shkodrës.

Projekti u shoqërua me debat publik disa muaj përpara nisjes së punimeve. Më 10 nëntor 2025, çështja e truallit në qendër të qytetit u kthye në konflikt institucional pas reagimit publik të Myftinia Shkodër, e cila ngriti shqetësime mbi statusin e pronës. 

 Konflikti mes Myftinisë dhe Bashkisë Shkodër lidhej me pretendimet për pronësinë e truallit ku po zhvillohet projekti i kullës shumëkatëshe. Institucioni fetar dhe Komuniteti Mysliman i Shqipërisë kanë deklaruar se zona konsiderohet pronë vakëf, ndërsa ndërtimi i projektit u interpretua prej tyre si cenim i kësaj prone. Në këtë kontekst u vendos edhe tabela me mesazh kundër grabitjes së pronave, e cila shënoi kulmin e debatit publik në qytet. 

Përplasja mes institucioneve kaloi edhe në terren. Në oborrin e Xhamisë “Ebu Beker”, Myftinia Shkodër vendosi një tabelë me një mesazh kundër grabitjes së pronave, të cilën e lidhte me çështjen e pronësisë së truallit ku sot po zhvillohet projekti i ndërtimit.

Tabela u hoq më pas nga Policia Bashkiake, veprim që u bë publik dhe shënoi kulmin e debatit institucional në qytet.

Në përgjigjen zyrtare për Amfora, Bashkia Shkodër sqaroi se ndërhyrja është kryer pasi tabela ishte vendosur në trotuar, jashtë perimetrit të pronës së xhamisë “Ebu Beker”.

“Policia Bashkiake ka ndërhyrë me heqjen e tabelës së vendosur në trotuar, jashtë perimetrit të oborrit të xhamisë ‘Ebu Beker’, sipas procedurës së njëjtë të ndjekur në aksionin e përditshëm për lirimin e hapësirave publike në territorin e Bashkisë Shkodër”, shpjegoi në një përgjigje zyrtare Bashkia Shkodër.

Autoritetet vendore theksojnë se ndërhyrja nuk lidhej me përmbajtjen e mesazhit, por me vendosjen e tabelës në një hapësirë publike, në kuadër të aksioneve për lirimin e trotuareve në qytet. Bashkia bën me dije gjithashtu se deri më tani nuk janë regjistruar ankesa lidhur me qarkullimin rrugor dhe se zona mbetet nën monitorim nga Policia Bashkiake.

Në reagimin e saj aso kohe Myftinia kërkoi sqarime institucionale mbi procedurat dhe përdorimin e hapësirës, duke theksuar rëndësinë historike dhe komunitare të zonës për besimtarët dhe qytetin.

Bashkia Shkodër sqaroi se “trualli i objektit nuk është pjesë e inventarit të pronave në pronësi të Bashkisë Shkodër dhe ndërmjet bashkisë dhe Myftinisë Shkodër nuk ka proces gjyqësor në shqyrtim”.

Bashkia bën me dije gjithashtu se projekti po zhvillohet mbi bazën e një lejeje ndërtimi të dhënë nga institucionet kombëtare të planifikimit territorial, ndërsa për dokumentacionin e plotë të projektit dhe procesin e konsultimit publik i referohet institucioneve përgjegjëse për dhënien e kësaj lejeje.

Ndërsa institucionet e trajtojnë projektin në aspekt procedural, për shumë qytetarë diskutimi lidhet më tepër me ndryshimin që po përjeton vetë qyteti.

Banorët që kujtojnë zonën para nisjes së punimeve thonë se hapësira kishte funksionuar si pikë kalimi dhe qëndrimi për qytetarët në qendër të Shkodrës. Sot ajo është kthyer në një kantier të rrethuar me panele reklamimi që prezantojnë projektin e ri urban, ndërsa qyteti përballet me një model zhvillimi ku ndërtimet vertikale po zëvendësojnë gradualisht hapësirat e hapura.

Sipas banorëve, kjo nuk është e vetmja hapësirë që ka ndryshuar funksion në qytet gjatë viteve të fundit. Një pjesë e ish-lulishteve në qendër janë shndërruar gradualisht në hapësira parkimi apo zona të tjera shërbimi, duke reduktuar sipërfaqet e gjelbra që dikur shërbenin si pika takimi për qytetarët.

“Kjo pjesë tjetër ka qenë lulishte. Fillimisht s’ka pasur ndërtime; ka qenë një xhami e vogël këtu tani është bërë parkim një pjesë”, tha Faik Kulikaj.

Kujtesa urbane për këto ndryshime shfaqet shpesh në bisedat e përditshme të banorëve, të cilët e lidhin transformimin aktual me humbje të mëhershme simbolike të qytetit. Mes tyre përmendet edhe mosfunksionimi i “Kafes së Madhe”, një hapësirë e njohur për shkodranët që, sipas qytetarëve, përfaqësonte një tjetër moment kur qyteti humbi një pjesë të identitetit të vet publik.

“Gjërat e vjetra janë si ato që ruhen në shtëpi sepse kanë kuptim, siç ishte ‘Kafja e Madhe’. Kështu janë edhe këto hapësira për t’u ruajtur, jo për t’u shkatërruar”, tha Karmela Kiri.

Ndërkohë, fakti që punimet vijojnë normalisht në kantier sugjeron se përplasja institucionale që shoqëroi projektin në fund të vitit 2025 është zbutur, ndërsa situata duket se ka hyrë në një fazë mirëkuptimi mes palëve të përfshira dhe investitorëve, duke i hapur rrugë vazhdimit të ndërtimit.

Transformimi i qendrave urbane përmes kullave shumëkatëshe po bëhet gjithnjë e më i dukshëm në qytetet shqiptare. Ndërsa investimet private synojnë zhvillim ekonomik dhe modernizim, debati mbi ruajtjen e hapësirave publike dhe identitetin urban mbetet i hapur.

Ndërkohë që punimet vazhdojnë çdo ditë, përgjigjja për atë se çfarë do të fitojë apo humbasë Shkodra nga ky projekt mbetet ende e hapur – një përgjigje që do të vijë me kohën dhe me mënyrën se si qyteti do ta jetojë këtë ndryshim.

The post Nga konflikti për truallin, te qiellgërvishtësja e re në zemër të Shkodrës first appeared on Amfora.

“Kam kënaqësinë t’ju drejtohem me urimet më të përzemërta duke lutur Zotin e madhëruar që ky muaj i bekuar të sjellë paqe, begati dhe mirësi për secilin prej jush, për familjet tuaja dhe për mbarë shoqërinë tonë”, u shpreh Kryetari i Komunitetit Mysliman të Shqipërisë, Bujar Spahiu, me rastin e fillimit të Ramazanit.

Spahiu theksoi se ky muaj është një mundësi për përmirësim individual dhe kolektiv, për pastrim shpirtëror dhe për ndërtimin e një shoqërie të bazuar në vlera të shëndosha, duke shtuar se Ramazani fton në forcimin e solidaritetit, në ndihmë ndaj nevojtarëve dhe në kultivimin e unitetit, paqes dhe bashkëjetesës.

Në të njëjtat lagje ku xhamitë dhe kishat ndajnë hapësirën urbane, besimtarët hyjnë në një periudhë që, pavarësisht traditave të ndryshme, flet për përmbajtje, kthim tek vetja dhe solidaritet me tjetrin.

Edhe për besimtarët e krishterë, kjo është një periudhë e rëndësishme përgatitjeje për Pashkën. Në traditën e krishterë, kjo periudhë përjetohet si kohë përgatitjeje dhe reflektimi. Bernard Caruana, famullitar i Kishës së Shën Dominikut në Durrës dhe Vikar i Përgjithshëm i Arqidioqezës Metropolitane Tiranë-Durrës, u shpreh se Kreshma zgjat 40 ditë dhe shërben si kohë përgatitjeje për festën e ringjalljes së Krishtit.

Sipas tij, ajo nuk është thjesht një traditë, por një rrugëtim pastrimi dhe reflektimi që fton çdo besimtar të ndalet, të dëgjojë Fjalën e Zotit dhe të ripërtërijë jetën e brendshme.

“Në mesazhin për Kreshmën 2026, Papa Leoni XIV kujton se kjo është koha për ta rivendosur Hyjin në qendër të jetës, për të dëgjuar jo vetëm Fjalën, por edhe zërin e të varfërve dhe atyre që vuajnë. Tre shtyllat e kësaj periudhe-lutja, agjërimi dhe bamirësia- mbeten thelbësore në këtë rrugëtim shpirtëror”, tha Caruana për Median Amfora.

Më 23 të këtij muaji nis edhe Kreshma për besimtarët ortodoksë. At Spiro Kostoli, klerik në Kishën Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë, tha për Median Amforën se “kjo periudhë është një mjet që i ndihmon besimtarët të përgatiten për festën e Pashkës dhe të ecin në një rrugëtim shpirtëror drejt Zotit dhe njëri-tjetrit, duke forcuar lidhjen me besimin dhe me komunitetin”. 

Këtë vit, Viti i Ri Hënor, Ramazani dhe Kreshma kanë nisur pothuajse në të njëjtën kohë, një përkim i pazakontë për shkak të kalendarëve të ndryshëm që ndjekin. Në një periudhë kur shoqëritë përballen me pasiguri, tensione dhe sfida sociale, fakti që miliarda njerëz hyjnë njëkohësisht në kohë feste, agjërimi dhe reflektimi i jep këtij momenti një peshë të veçantë, duke rikthyer në vëmendje nevojën për qetësi, solidaritet dhe rikthim tek vlerat që bashkojnë.

Në një realitet ku xhamitë dhe kishat ndajnë të njëjtat lagje dhe ku komunitetet fetare kanë ndërtuar prej dekadash një kulturë respekti të ndërsjellë, përkimi i këtyre periudhave të agjërimit nuk është thjesht një rastësi kalendarike, por një moment që rikthen në vëmendje rëndësinë e bashkëjetesës dhe solidaritetit.

Ndërsa thirrja e ezanit dhe kambanat dëgjohen në distancë të shkurtër, besimtarët hyjnë në një periudhë që, ndonëse me rite të ndryshme, përcjell të njëjtin mesazh: përmbajtje, reflektim dhe kujdes për njerëzit në nevojë.

The post Ramazani dhe Kreshma: Tre komunitete në kohë agjërimi   first appeared on Amfora.

“Ne jemi banorë të këtij fshati prej brezash. Këtu kanë lindur gjyshërit, stërgjyshërit dhe prindërit tanë. Këto toka janë të trashëguara dhe nuk mund të na i marrë askush”, tha Altin Pjeshka, banor i Rrjollit për Median Amfora.

Banorët thonë se tokat në këtë zonë janë trashëguar nga familjet e tyre prej dekadash dhe se shumë prej tyre kanë dokumente që vërtetojnë pronësinë. Sipas tyre, ndërhyrjet për ndërtimin e resortit kanë nisur ndërsa proceset gjyqësore për këto prona janë ende të hapura.

“Kjo është toka e gjyshit dhe stërgjyshit tim. Kur ata nuk e kanë shitur, nuk kemi pse ta shesim ne. Duam t’ua lëmë fëmijëve tanë, jo ta humbasim kështu”, thotë Gëzim Pjeshka, një tjetër banor i zonës.

Fshati Rrjoll ndodhet në njësinë administrative Velipojë, pjesë e Bashkisë Shkodër, rreth 40 kilometra nga Shkodra dhe afro 15 kilometra nga Shëngjini. Territori bën pjesë në Peizazhin e Mbrojtur Velipojë – Bunë, mes Lagunës së Vilunit dhe Monumentit Natyror të Ranës së Hedhun.

Në këtë hapësirë parashikohet ndërtimi i resortit turistik “Blue Borgo”, një investim prej rreth 280 milionë eurosh, që do të shtrihet në mbi 140 hektarë tokë bregdetare dhe do të përfshijë hotele, vila dhe ndërtesa akomoduese.

Banorët e kundërshtojnë projektin, duke pretenduar se resorti po ndërtohet mbi tokat e tyre të trashëguara dhe se çështja e pronësisë është ende në procese gjyqësore.

Disa prej familjeve thonë se kanë dokumente që vërtetojnë pronësinë mbi tokat ku parashikohet ndërtimi, ndërsa kërkojnë që institucionet të verifikojnë procesin dhe të ndalojnë punimet deri në një vendim përfundimtar.

“Ne nuk jemi kundër zhvillimit, sepse edhe ne duam të zhvillohemi, por duam që të na jepet e drejta jonë. Jemi në gjykatë për të parë kush është pronari i vërtetë”, tha Luciana Koka Shullani, banore e zonës.

Konflikti mes banorëve dhe projektit turistik nisi të përshkallëzohej në momentin kur në zonën e Baks – Rrjollit hynë makineritë për përgatitjen e kantierit të resortit. Banorët reaguan duke u mbledhur në terren duke protestuar se toka ku parashikohet ndërtimi është pronë e familjeve të tyre dhe se çështjet e pronësisë nuk janë zgjidhur ende në gjykatë. Që prej asaj kohe, protestat janë kthyer në të përditshme, ndërsa banorët kërkojnë pezullimin e punimeve deri në një vendim përfundimtar.

Banorët thonë se protestat do të vazhdojnë derisa të ketë një përgjigje të qartë nga institucionet.

“Jemi disa dhjetëra familje këtu dhe nuk do të tërhiqemi. Kjo është toka e fëmijëve tanë dhe do t’i dalim zot deri në fund”, thotë një tjetër banor i Rrjollit.

Në këtë zonë jetojnë pesë fise, që përfshijnë rreth qindra banorë, përfaqësues të së cilëve thonë se tokat i kanë trashëguar nga të parët e tyre dhe i konsiderojnë pronë prej brezash.

“Jemi pesë fise, rreth 80 familje. Kjo është pasuria e gjyshërve dhe stërgjyshërve tanë dhe duam t’ua lëmë fëmijëve tanë, jo ta humbasim”, tha Gëzim Pjeshka, banor i Rrjollit.

Sipas tabelës informuese të vendosur pranë kantierit, në këtë zonë parashikohet ndërtimi i resortit turistik “Blue Borgo”, një investim i kompanisë “ABA Blue Borgo”, pjesë e grupit Gener 2. Projekti është planifikuar të shtrihet në mbi 140 hektarë tokë bregdetare në zonën e Baks-Rrjollit, në njësinë administrative Velipojë, Bashkia Shkodër. Kompleksi parashikon ndërtimin e hoteleve, vilave turistike dhe strukturave akomoduese, ndërsa investimi llogaritet në rreth 280 milionë euro dhe pritet të realizohet brenda disa viteve.

Shumë prej familjeve të zonës jetojnë prej vitesh në emigrim, por thonë se tokën e kanë mbajtur si pasurinë më të rëndësishme të familjes.

“Jetojmë jashtë shtetit dhe kemi ardhur për të drejtat e tokës tonë. Tokat janë të gjyshërve dhe stërgjyshërve tanë. Ne e kemi ndarë mendjen për mos i lëshuar këto vende se kemi të drejtën tonë”, tha një tjetër banor e Rrjollit.

Disa prej banorëve akuzojnë personat që kanë përfituar dokumentet e pronësisë se kanë vepruar në mënyrë të paligjshme dhe thonë se ata janë pronarët e vërtetë të tokës.

“Ne kemi shkuar në Prokurorinë e Shkodrës për të kërkuar saktësimin se kush është i ligjshëm dhe kush është i paligjshëm. Ne e ndiejmë veten që jemi të ligjshëm”, tha një nga banorët e zonës.

Një tjetër banore pohoi se dokumentet e pronësisë janë falsifikuar.

“Ka ardhur Fatmir Shpeza dhe ka falsifikuar letrat dhe këtë pronë e ka bërë të vetën, në bazë të një testamenti që pretendon se është firmosur në vitin 1956”, tha Luciana Koka Shullani.

Në rrëfimet e tyre, banorët përmendin edhe personat që, sipas tyre, kanë marrë pronat dhe i kanë kaluar më pas te kompania që po zhvillon projektin.
“…dhe direkt automatikisht e shiti tek kompania e Bashkim Mulës…”, tha një nga banorët e zonës.

Protestat nisën në fillim të shkurtit, pasi banorët panë makineritë që hynë në zonë për hapjen e rrugës drejt kantierit të resortit. Fillimisht u mblodhën disa familje, por ditë pas dite numri i protestuesve u rrit, ndërsa banorët u organizuan për të qëndruar çdo ditë në terren. Ata thonë se janë drejtuar edhe pranë institucioneve, duke kërkuar verifikimin e dokumenteve të pronësisë dhe pezullimin e punimeve deri në një vendim përfundimtar. Prej disa ditësh, protestat vijojnë çdo ditë në zonë, ndërsa familjet thonë se nuk do të tërhiqen nga toka që e konsiderojnë të trashëguar.

Prej disa ditësh protestat janë shoqëruar me tensione, ndërsa banorët thonë se janë shoqëruar në komisariat pothuajse çdo ditë gjatë kundërshtimit të punimeve.

Gjatë ditëve të protestës, disa prej banorëve thonë se janë shoqëruar nga policia në komisariat, ndërsa kërkonin ndalimin e punimeve në zonë. Ata pretendojnë se ndërhyrjet kanë ndodhur herët në mëngjes, ndërsa protestat vijonin pranë terrenit ku parashikohet ndërtimi.

“Vijnë që në 6 të mëngjesit, na marrin, na fusin nëpër furgona dhe na lënë deri në 12 të natës në Shkodër. Çfarë kemi bërë ne? Jemi në tokën tonë”, tha Gëzim Pjeshka, banor i Rrjollit.

Ndërsa protestat e banorëve vijojnë si në terren, ashtu edhe përpara institucioneve, në zonë punimet për hapjen e rrugës vazhdojnë. Makineritë e firmës sipërmarrëse janë ende në terren, ndërsa prania e shtuar e forcave të policisë shoqëron çdo ditë tensionet mes projektit dhe banorëve.

Banorët thonë se nuk do të tërhiqen nga toka që e konsiderojnë të trashëguar dhe se protestat do të vazhdojnë deri në një zgjidhje përfundimtare të çështjes së pronësisë.
“Jemi disa dhjetëra familje këtu dhe nuk do të tërhiqemi. Kjo është toka e fëmijëve tanë dhe do t’i dalim zot deri në fund”, tha një banor i Rrjollit.

The post Rrjolli kundër resortit: Banorët në betejë për tokat e trashëguara first appeared on Amfora.

“Banoj prej 30 vitesh në këtë lagje. Na dhanë urdhër nga kanali, erdhën direkt me fadroma dhe na sollën një copë letër. Për kaq vite ne nuk kemi pasur probleme. Bashkia nuk na ka thënë asgjë se ku do të shkojmë – erdhën direkt dhe i prishën”, tha Idajet Nuredini, një nga banorët të cilit iu prish banesa gjatë ndërhyrjes, për Median Amfora.

Sipas banorëve, njoftimi për prishjen është bërë vetëm pak ditë përpara se fadromat të hynin në zonë, pa u dhënë kohë për largimin e banesave apo për një zgjidhje alternative.

“Për më tepër se 35 vite jetoj në këtë zonë. Shtëpinë erdhën dhe ma prishën. Në datën 20 erdhën dhe sollën një copë letër. Legalizimet, siç i kanë të gjithë, i kam edhe unë. Na u prishën të gjitha, nuk pritën as që t’i hiqnim gjërat”, u shpreh Lumturi Gashi, një tjetër banore.

Ndërhyrja me shembjen e banesave të para u krye brenda pak ditësh, pas një njoftimi që banorët thonë se iu komunikua në mënyrë të paqartë dhe pa afate të mjaftueshme. Sipas tyre, prishjet nisën menjëherë pas dorëzimit të dokumenteve, pa u dhënë kohë për largimin e sendeve apo për gjetjen e një zgjidhjeje alternative.

Autoritetet e kanë lidhur aksionin me nevojën për pastrimin e kanalit dhe parandalimin e përmbytjeve, duke e cilësuar ndërhyrjen si pjesë të një plani masash pas situatës së krijuar më 6 janar. Në një postim publik, Bashkia e Durrësit e ka përshkruar aksionin si një ndërhyrje të suksesshme. Megjithatë, në terren, prishjet prekën banesa të ndërtuara prej dekadash, në një zonë ku banorët thonë se nuk kanë përjetuar më parë përmbytje të ngjashme.

Në lagje, pasojat e ndërhyrjes janë të dukshme: shtëpi të rrafshuara, orendi të nxjerra me nxitim dhe familje që përpiqen të shpëtojnë çfarë ka mbetur nga banesat e tyre. Për shumë prej tyre, këto ndërtime kanë qenë e vetmja strehë për më shumë se 30 vite.

Pavarësisht pasojave të dukshme në terren, banorët thonë se asnjë institucion nuk ka qenë i pranishëm për të sqaruar hapat e mëtejshëm apo për të ofruar ndonjë zgjidhje të përkohshme. Sipas tyre, ndërhyrja u krye pa një plan të shoqëruar me masa sociale për familjet e prekura.

Në këtë zonë jetojnë dhjetëra familje, përfshirë edhe pjesëtarë të komunitetit rom dhe egjiptian, të cilët ndodhen përballë rrezikut të mbetjes pa strehë. Për shumë prej tyre, banesat e prishura nuk kanë qenë vetëm objekte ndërtimi, por hapësira jetese të ngritura dhe mbajtura prej dekadash.

“Bashkia nuk na ka thënë asgjë se ku do të shkojmë. Erdhi direkt dhe i prishi. Jemi me kalamajtë jashtë. Kemi kaluar natën jashtë”, tha Idajet Nuredini.

Për banorë të tjerë, prishja ka ardhur pas dekadash jetese në këtë zonë dhe pa asnjë sqarim institucional mbi arsyet apo hapat që do të pasonin.

“Kryetarja e bashkisë nuk na del fare që të na japë një shpjegim. E sëmurë, mezi e kam bërë atë shtëpi. Na u prishën të gjitha, nuk pritën as që t’i hiqnim gjërat”, u shpreh Lumturi Gashi.

Banorët thonë se pas prishjes kanë mbetur pa asnjë mbështetje, duke kaluar ditë dhe net në kushte të vështira, pa praninë e ndonjë institucioni në terren.

“Kemi qëndruar përjashta. Shi, ftohtë. As bashkia nuk ka ardhur, asnjë institucion nuk ka ardhur. Nuk dimë se ku do të shkojmë”, tha Ermond Hida.

 Ura e Dajlanit ndodhet në një nga zonat hyrëse të qytetit të Durrësit, ndërsa në rrugë Pavarsia është një kanali kullues që shërben për shkarkimin e ujërave drejt zonës së Shkozetit dhe që është përmendur nga autoritetet si burim rreziku për përmbytje. Përgjatë këtij kanali janë ngritur prej dekadash banesa informale, ku jetojnë kryesisht familje të komunitetit rom dhe egjiptian, të cilat sigurojnë jetesën kryesisht përmes mbledhjes dhe riciklimit të kanoçeve dhe materialeve të tjera. 

Kushtet e jetesës në zonë janë të vështira dhe të pasigurta, duke e bërë çdo ndërhyrje pa masa shoqëruese një rrezik të shtuar për familjet që varen nga kjo hapësirë për strehim dhe mbijetesë. 

Sipas kuadrit ligjor në fuqi për ndërtimet, prishja e banesave të ndërtuara prej dekadash kërkon ndjekjen e procedurave të posaçme dhe masa shoqëruese, veçanërisht kur bëhet fjalë për familje që i përdorin ato si strehë të vetme. 

Amfora Media i është drejtuar Bashkisë së Durrësit për një koment lidhur me këtë çështje, por deri në momentin e publikimit të këtij shkrimi nuk ka marrë një përgjigje zyrtare.

Përfaqësues të 16 familjeve u paraqitën të mërkurën në Bashkinë e Durrësit për të kërkuar zgjidhje strehimi.  Sipas tyre,  Inspektorati Kombëtar i Mbrojtjes së Territorit (IKMT) ka vendosur si afat të fundit për prishjet ditën e mërkurë, ndërsa familjet kërkojnë strehim dhe bonus qiraje nga bashkia. 

Ndërkohë, funksionimi i hidrovorit dhe problematika e kanalizimeve në Durrës është kthyer në çështje institucionale, pasi Prokuroria ka nisur hetime lidhur me përmbytjet e 6 janarit që prekën disa zona të qytetit. 

The post Prishje në emër të përmbytjeve: Dhjetëra familje mbeten pa strehë first appeared on Amfora.

Me një karrocë të vogël dore, një grua përpiqet të pastrojë oborrin e banesës. Mes të ftohtit të pasdites dhe shiut që nuk ndalet, ajo nxjerr nga shtëpia qese plastike, mbeturina dhe sende të sjella nga uji. Janë mbetjet e përmbytjes që hyri brenda dhe që ende nuk i ka lënë banorët të kthehen në normalitet.

“Këto janë të gjitha mbeturinat që kanë ardhur brenda nga uji dhe nga kanalet. Erdhi uji dhe i solli brenda, divanet janë kalbur, të gjitha gjërat”,  tha Violeta Biba një prej qindra banorëve të lagjjes që po vuajnë të njëjtin hall.  

Me ujin ende të pranishëm në banesa, banorët e kësaj zone mblidhen në krye të Rrugës Mitropolia. Shumë prej tyre janë vendosur këtu vite më parë, gjatë ndryshimeve të mëdha të sistemeve dhe lëvizjeve demografike, të ardhur kryesisht nga veriu i vendit. Sot i gjen të bashkuar, duke ndarë mes tyre shqetësimet për dëmet që u ka shkaktuar përmbytja dhe pasigurinë për atë që mund të ndodhë më pas.

“Këtu jetojmë prej më shumë se 20 vitesh dhe kjo është hera e parë që përmbytemi kështu. Shiu ndaloi, por uji nuk po ikte, përkundrazi po rritej. Kanali kryesor që derdhej direkt në det është devijuar dhe tani uji kthehet mbrapsht, drejt shtëpive tona”,  thotë Qerim Çuku, një tjetër banor.  

Sipas tij, përmbytja nisi disa orë pasi reshjet kishin pushuar, duke e bërë situatën edhe më të pakuptueshme për banorët, të cilët thonë se uji nuk kishte më ku të shkarkonte.

Në oborret e shtëpive, uji kalon ende disa centimetra. Për të lëvizur, banorët kanë blerë çizme të gjata, ndërsa hyrja dhe dalja nga banesat bëhet me vështirësi. Përditshmëria është përshtatur me përmbytjen, ndërsa pasiguria mbetet e njëjtë.

“Nuk futesh dot në shtëpi pa çizme. Kjo është hera e parë që ndodh kështu. Kanale janë hapur dhe janë lënë përgjysmë, uji i asfaltit vjen i gjithi këtu dhe na përmbyt”, thotë Sami Biba, një tjetër banor. 

Ai tregon se ndërhyrjet e kryera vitet e fundit në zonë kanë ndryshuar rrjedhën e ujërave, duke e kthyer lagjen në pikë grumbullimi gjatë reshjeve.

Të tjerë e lidhin përmbytjen me mënyrën se si është menaxhuar kullimi i ujërave në zonë. Në Porto – Romano është ndërhyrë prej vitesh në sistemin e drenazhimit, përfshirë edhe ndërtimin e një hidrovorit të ri, si pjesë e një projekti më të gjerë për sistemimin e ujërave të shiut në zonën Porto – Romano – Kënetë. Projekti është financuar me fonde publike dhe zbatuar nga Bashkia Durrës, me një vlerë rreth 19 milionë euro.

Megjithatë, për banorët, përmbytja e 6 janarit ngre pikëpyetje të forta mbi funksionimin real të këtij sistemi, pasi uji u grumbullua sërish në banesa dhe oborre, pavarësisht ndërhyrjeve të kryera.

“Nëse hidrovori është rindërtuar për të zgjidhur problemin, atëherë pse uji hyri përsëri në shtëpi?”, pyesin banorët, të cilët e shohin përmbytjen si tregues se sistemi i kullimit nuk funksionoi siç ishte parashikuar.

Kjo paqartësi mbi funksionimin e sistemit reflektohet edhe në përjetimin e përditshëm të banorëve, të cilët thonë se, pavarësisht deklarimeve, niveli i ujit në zonë vazhdoi të rritej.

 “Shkoni tek hidrovori dhe të thonë që punon, që janë ndezur pompat. Thonë punojnë tetë pompa, por këtu uji vazhdon të rritet. Nuk ka mundësi të punojnë të gjitha, sepse po të funksiononin, ne nuk do ishim në këtë gjendje”,  tha Qerim Çuku.

Për t’u mbrojtur nga uji, disa banorë kanë vendosur thasë me rërë në dyert e shtëpive, duke u përpjekur të ndalin çdo rrjedhë të re. Netët i kalojnë me sytë nga qielli, në pritje të reshjeve, ndërsa frika se uji mund të kthehet sërish është e pranishme në çdo familje. Për ta, përmbytja nuk është vetëm ajo që ndodhi, por ajo që mund të ndodhë përsëri.

Në këtë pasiguri të vazhdueshme, banorët thonë se jeta është kthyer në vigjilencë të përhershme, ku çdo re në qiell shihet si kërcënim.

“Natën rrimë zgjuar dhe shikojmë qiellin. Mjafton të bjerë pak shi dhe na kap frika se uji do të kthehet prapë. Nuk është më jetë normale”,  tha Sami Biba.

Dëmet janë të mëdha dhe të prekshme në çdo banesë. Mobilje të shkatërruara, pajisje shtëpiake jashtë përdorimit dhe ambiente të mbuluara me baltë janë pamja që përsëritet nga një shtëpi në tjetrën. Për shumë familje, humbjet janë përtej mundësive për t’u përballuar.

“Uji hyri deri 25 centimetra brenda në shtëpi. Ka përmbytur gjithçka, nga kuzhina te mobiljet. Dëmet janë shumë të mëdha, nuk llogariten”,  tha Qerim Çuku. 

Përveç dëmeve, banorët thonë se nuk kanë as shpresë për dëmshpërblim. Deri tani, askush nuk u ka dhënë një përgjigje se si do të mbulohen humbjet, ndërsa frika se do të mbeten vetëm përballë pasojave është e pranishme në çdo bisedë.

“Nuk besojmë se do të marrim ndonjë dëmshpërblim. Vijnë, shohin dhe ikin. Ne mbetemi këtu me dëmet”,  thotë Violeta Biba.

Për momentin, banorët nuk kanë marrë asnjë informacion të qartë për hapat që do të ndiqen më tej. Nuk ka një afat për vlerësimin e dëmeve dhe as një sqarim se çfarë do të bëhet për të shmangur përmbytje të tjera.

Ndërsa uji në disa banesa ende nuk është tërhequr plotësisht, shqetësimi kryesor mbetet i njëjtë: se problemi nuk është zgjidhur dhe se çdo shi tjetër mund ta kthejë zonën sërish nën ujë.

Në Porto – Romano, për banorët, përmbytja e 6 janarit nuk shihet si një episod i mbyllur, por si paralajmërim se sistemi i kullimit nuk funksionon dhe se pasiguria vazhdon.

Ndërsa përmbytjet në Durrës janë tashmë nën hetim, një punonjës humbi jetën gjatë ndërhyrjeve dhe në qytet po zhvillohen protesta, për banorët e zonave të prekura pasiguria mbetet ende e njëjtë.

The post Në pritje të ujit: Jeta me çizme dhe thasë rëre në Durrës first appeared on Amfora.