Për më shumë se një orë, publiku durrsak ndoqi mes emocionesh një performancë poetike, me elemente teatrore dhe instalacione, të realizuar nga regjisorja Driada Dervishi, bazuar në librin “Hartë memece për të mbyturit” të shkrimtarit Arjan Leka.

Mes elementeve të para të performancës ishte edhe prania e autorit të librit, Arjan Leka, i ulur përballë detit, aty ku nis edhe rrëfimi i veprës së tij.

Prej këtij teksti, të cilin regjisorja Driada Dervishi e zgjodhi për ta sjellë në skenë në 35-vjetorin e eksodit shqiptar, u ndërtua një performancë që ndërthuri poezinë, teatrin, muzikën, instalacionin artistik dhe dokumentin në një rrëfim të vetëm.

Përmes poezisë, interpretimit dhe dokumentit, performanca riktheu në skenë tragjeditë njerëzore të lidhura me detin, eksodin dhe emigracionin, duke sjellë në kujtesë ata që deti i mbuloi me heshtje, por jo me harresë.

Performanca nuk ndali vetëm te eksodi shqiptar i viteve ’90 apo te brigjet e Durrësit. Ajo përshkon tragjeditë e emigracionit në Adriatik, Jon e Mesdhe, duke e kthyer detin nga një hapësirë shprese në një vend kujtese për ata që humbën jetën në kërkim të një jete tjetër.

Regjisorja Driada Dervishi tha se zgjedhja e veprës së Arjan Lekës erdhi nga kërkimi për një tekst që i fliste njëkohësisht realitetit shqiptar dhe atij universal. Sipas saj, drama e eksodit nuk i përket vetëm Shqipërisë, por mbetet një plagë që vazhdon të prekë shoqëri të ndryshme.

“Regjisorët janë vazhdimisht në kërkim të teksteve të mira, të materialeve që i komunikojnë kohës, i komunikojnë shoqërisë në shumë dimensione, si në planin lokal edhe në atë universal. Kur gjejmë një temë që i përmbush të dyja, për ne fillon frymëzimi vetvetiu”,  tha Dervishi për Amforën. 

Pikërisht kjo lidhje mes kujtesës historike dhe realitetit të sotëm ishte edhe arsyeja pse shkrimtari Arjan Leka zgjodhi që kjo vepër të rikthehej në Durrës përmes një performance poetike.

“Ka qenë e qëllimshme. Asgjë nuk ishte e rastit. Ne nuk mund ta linim të kalonte pa shenjë 35-vjetori i një eksodi që ende nuk e kemi bërë thellësisht analizën çfarë humbëm dhe çfarë fituam prej tij. Një kombi, kur i ndodh eksodi, është si t’i priten damarët e tij, energjia”, tha Leka për Amforën.

Në skenën e ngritur buzë detit, valixhet, këpucët dhe varkat e vogla artizanale u shndërruan në simbole të udhëtimeve pa kthim. Përmes poezisë, interpretimit, muzikës dhe dokumentit, performanca solli historitë e anijeve të fundosura, familjeve që pritën pa përgjigje dhe njerëzve që deti i ndau përgjithmonë nga të afërmit e tyre. 

Në rrjedhën e performancës, gazetarët Vali Qyrfyçi, Elitjona Doko dhe Geri Emiri u bënë pjesë e interpretimit, duke rikrijuar përmes raportimeve të tyre episodet e eksodit, mbytjeve në det dhe tragjedive të emigracionit. Të ndërthurura me poezinë, interpretimin e aktorëve dhe muzikën, kronikat u shndërruan në një rrëfim artistik që i dha zë historive të atyre që deti nuk ua ktheu më familjeve.  

Interpretimi mbajti të përfshirë publikun durrsak mes heshtjes, reflektimit dhe duartrokitjeve të përsëritura që shoqëruan momentet më të forta të performancës. Regjisorja Driada Dervishi tha se një nga veçantitë e konceptit artistik ishte pikërisht bashkimi në të njëjtën skenë i aktorëve profesionistë me qytetarë të profesioneve të ndryshme.

“Një gjë tjetër në këtë performancë ishte pjesëmarrja e shumë personazheve të rëndësishëm, që pranuan të jenë pjesë e saj edhe pse nuk janë profesionistë. Teatri është një art ansambël. Nëse do të isha në një teatër profesionist do të kisha asistentë regjisorë, por këtu nuk kisha një, por dy. Mirela Ylli ka qenë një asistente regjisore e përkryer, po ashtu një performuese shumë e ngrohtë, ndërsa Teuta Dhima është nga ata njerëz që çdo regjisor do të donte ta kishte pranë”, tha Dervishi. 

Në këtë rrëfim artistik u ndërthur interpretimi i aktorëve profesionistë Sanije Hoti, Kastriot Ramollari dhe Mimoza Marjanaku me pjesëmarrjen e qytetarëve. Performanca u realizua me mbështetjen e Klubit të Librit “Gjergj Vlashi”, duke bashkuar në të njëjtën skenë artin, letërsinë dhe komunitetin.

Pasi përshkoi historinë e qytetit të lidhur me detin, eksodet dhe tragjeditë që kanë lënë gjurmë në brigjet shqiptare e më tej në Mesdhe, performanca mbërriti te një plagë që vazhdon të shoqërojë vendin edhe sot, emigrimi. Jo më si arratisje nga mungesa e lirisë, por si largim në kërkim të dinjitetit, vlerësimit dhe një jete më të mirë.

Shkrimtari Arjan Leka tha se eksodi i 35 viteve më parë nuk mund të shihet i shkëputur nga realiteti i sotëm, pasi arsyet e largimit kanë ndryshuar, por ikja vazhdon.

“Sot, ky parakusht është tejkaluar. Kemi arritur në atë që quhet karnavalesku i gjithë ngjarjes, ku njerëzit, në një situatë krejt tjetër, kur nuk u mungon liria dhe nuk u mungon lëvizja, ikin se nuk gjejnë motivin, nuk ndihen të vlerësuar, nuk gjejnë të drejtën,” tha ai. 

Sipas tij, marrëdhënia e qytetarit me shtetin dhe të drejtat e tij është bërë një nga arsyet kryesore që vazhdon të ushqejë largimin e shqiptarëve, ndërsa vendi humbet vazhdimisht energjinë dhe potencialin njerëzor.

“Jo rastësisht shfaqja u mbyll me ato fjalë, duke i kërkuar njeri-tjetrit: ‘Më mbaj, më jep motivin pse të mos iki dhe më jep kuptimin çfarë duhet të bëj unë që ti të mos ikësh’ “, tha autori. 

Pranë skulpturës “Rrënjët”, kushtuar eksodit shqiptar, performanca u mbyll me thirrjen “Më jep motivin pse të mos iki”, një mesazh që nuk i drejtohej vetëm kujtesës së eksodit, por edhe Shqipërisë së sotme.   

The post 35 vjet pas eksodit, arti e rikthen Durrësin në skenën e kujtesës first appeared on Amfora.

Kompleksi u ndërtua nga Familja Toptani në gjysmën e parë të shekullit XIX dhe konsiderohet një nga rezidencat feudale më të rëndësishme të ruajtura në Shqipëri. I ngritur nga mjeshtra dibranë, ai përfaqëson tiparet më karakteristike të arkitekturës qytetare osmane, me çardakun, hajatin dhe organizimin e ambienteve rreth “shtëpisë së zjarrit”, që përbënte qendrën e jetës familjare.

Sarajet nuk ishin vetëm një banesë, por një kompleks rezidencial i ndërtuar për të përmbushur nevojat e një prej familjeve më me ndikim të kohës. Të rrethuara dikur me mure guri, ato përfshinin dhjetëra ambiente, oborre, puse dhe porta monumentale. Një nga elementët më të veçantë që ruhet edhe sot është hamamxhiku, një hamam privat që dëshmon nivelin e zhvillimit arkitekturor dhe ekonomik të Tiranës së shekullit XIX.

Gjatë historisë së tyre, Sarajet kanë ndryshuar funksion disa herë. Në fillim të shekullit XX ndërtesa iu nënshtrua një rikonstruksioni, ndërsa në vitet ’20 shërbeu edhe si seli e Legatës së Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Shqipëri. Për vlerat historike dhe arkitekturore, objekti u shpall Monument Kulture i Kategorisë së Parë në vitin 1973.

Sot, monumenti qëndron i rrethuar nga ndërtesa moderne shumëkatëshe, duke krijuar një kontrast të fortë mes zhvillimit të kryeqytetit dhe trashëgimisë së tij historike. Megjithëse peizazhi urban ka ndryshuar rrënjësisht, oborri, shatërvani, fasada dhe elementët prej druri vazhdojnë të ruajnë identitetin e një prej banesave më të rëndësishme historike të Tiranës.

Të njohura edhe si Sarajet e Selim Pashë Toptanit ose Sarajet e Servet Bej Libohovës – dhëndri i Selim Pashës – ndërtesat janë pjesë e trashëgimisë së Familjes Toptani, një prej familjeve më me ndikim në historinë e Tiranës. Pasi Kalaja e Tiranës kaloi në zotërimin e tyre në fund të shekullit XVIII, Toptanët zhvilluan rezidencat dhe pronat e tyre në këtë pjesë të qytetit, duke lënë një gjurmë të rëndësishme në historinë dhe urbanistikën e kryeqytetit. 

The post Sarajet e Toptanëve, prej vitit 1837 i rezistojnë kohës në zemër të Tiranës first appeared on Amfora.

Ai që lindi si një reagim kundër një projekti turistik në një zonë të mbrojtur nuk mbeti vetëm tek Zvërneci. Me kalimin e ditëve, protesta nisi të marrë formë të re duke sjellë në qendër të debatit mbrojtjen e mjedisit, transparencën në vendimmarrje, administrimin e pasurive publike dhe mënyrën e qeverisjes. Protestuesit e pagëzuan atë si “Revolucioni i Flamingove”, duke marrë emrin e shpendit simbol të lagunës së Nartës, habitati i të cilit konsiderohet i rrezikuar nga projekti për ndërtimin e strukturave akomoduese turistike në zonën e mbrojtur të Zvërnecit. 

Megjithëse projekti për Zvërnecin u lidh gjerësisht në rrjetet sociale me Jared Kushner dhe Ivanka Trump – dhëndri dhe vajza e presidentit amerikan Donald Trump – deklaratat e tyre publike dhe dokumentet tregojnë se interesin e kanë për projektin në ishullin e Sazanit dhe jo drejtpërdrejtë në Zvërnec. Ndërkohë, investimi në Zvërnec po zhvillohet nga kompania “Zvërnec South Adriatic Development”, e lidhur me një rrjet kompanish shqiptare të angazhuara në blerjen e pronave dhe negociatat me banorët. 

Qeveria shqiptare e ka mbështetur projektin si një investim strategjik për zhvillimin e turizmit elitar pavarësisht kundërshtimeve nga banorët, organizatat mjedisore dhe ekspertët. Nga ana tjetër dokumentet e një hetimi të Prokurorisë të Posaçme (SPAK) ngrenë dyshime se një pjesë e pronave në gjurmën e projektit u siguruan përmes një skeme të dyshuar falsifikimi dokumentesh pronësie, tjetërsimi dhe transaksionesh me vlerë mbi 200 milionë euro, të cilat po hetohen edhe në funksion të dyshimeve për pastrim parash dhe të lidhura kryesisht me biznesmenin Artur Shehu.

Dhuna që ndezi një lëvizje 

Paraditja e 30 majit mblodhi në Zvërnec të Vlorës banorë, aktivistë dhe mbrojtës të mjedisit, të cilët kundërshtuan rrethimin me tela të një pjese të zonës në kuadër të projektit të parashikuar për shërbime turistike. Protestuesit argumentuan se rrethimi kufizonte aksesin në tokat e tyre dhe një hapësirë me vlera të veçanta natyrore. Në qendër të shqetësimeve u vendos edhe flamingoja, shpendi që prej vitesh identifikohet me lagunën e Nartës dhe që më vonë do t’i jepte emrin vetë protestës. 

Përplasja mes protestuesve dhe punonjësve të kompanisë private të sigurisë “Major Security” shënoi kthesën e parë të lëvizjes, fill pasi ata u dhunuan brutalisht nga rojet private, që i tërhoqën zvarrë dhe i hodhën sprai me piper. Pamjet ku një banori i Zvërnecit dhe me qëndrim në Greqi, Eduart Subashi u tërhoq zvarrë, u shpërndanë me shpejtësi në rrjetet sociale, u transmetuan nga mediat shqiptare dhe u pasqyruan edhe në ato ndërkombëtare, duke nxitur reagime të gjera publike. Ngjarja solli edhe reagime institucionale dhe Policia e Shtetit pezulloi drejtorin e Policisë së Vlorës, ndërsa dy punonjës të “Major Security” u arrestuan dhe po gjykohen për veprimet e tyre. Megjithëse vetë efektivët e Policisë së Shtetit megjithëse ishin prezentë ditën e protestës nuk ndërhynë për të ndaluar rojet private që të dhunonin protestuesit.

Në ditët më pas, protesta doli përtej kufijve të Zvërnecit. Aktivistët e zhvendosën protestën në Tiranë, duke e kthyer atë në një marshim të përditshëm. Çdo mbrëmje, qytetarët mblidhen në Sheshin “Skënderbej” dhe marshojnë drejt Kryeministrisë, ku një mikrofon dhe një foni e thjeshtë është bërë zëri i protestës. 

Zhvendosja e protestës në Tiranë solli edhe reagimin e parë të kryeministrit Edi Rama. Duke iu përgjigjur protestuesve, ai mbrojti projektin në Zvërnec dhe argumentoi se debati nuk lidhej me cenimin e zonës së mbrojtur, por me zgjedhjen e modelit të zhvillimit turistik që duhet të ndjeki Shqipëria. Rama u shpreh se investime të tilla janë të domosdoshme për rritjen e cilësisë së turizmit, ndërsa pyetjeve mbi mënyrën se si ishte përzgjedhur projekti dhe procedurat e ndjekura nuk iu përgjigj. 

“Kryeministria” si qendra e gravitetit

Në fillim të qershorit protesta nisi të merrte një formë të re, që vendosi një aks të lëvizjes së protestuesve midis sheshit përpara Kryeministrisë dhe shesheve qendrore të kryeqytetit. Ajo u zgjerua në debatin publik dhe nuk mbeti më e lidhur vetëm me kundërshtimin e një projekti turistik apo me mbrojtjen e një zone të vetme natyrore. Aktivistët, studentët, pedagogët, artistët, prindërit dhe qytetarë të profesioneve të ndryshme ndajnë në shesh historitë, shqetësimet dhe arsyet pse janë bërë pjesë e protestës. Për shumë prej tyre, kjo është hera e parë që marrin pjesë në një protestë publike.

Me kalimin e ditëve, pjesëmarrja u zgjerua edhe në qytetet e tjera të vendit, kryesisht në Durrës, Vlorë, Korçë dhe Berat. Krahas aktivistëve të angazhuar prej vitesh në mbrojtjen e mjedisit, protestës iu bashkuan gjithnjë e më shumë të rinj, familje me fëmijë dhe qytetarë që nuk ishin identifikuar më parë me protesta apo organizime publike. Prania e tyre i dha lëvizjes një profil më të gjerë shoqëror, ndërsa marshimet e përditshme u kthyen në një hapësirë ku diskutohen jo vetëm çështjet e mjedisit, por edhe mënyra e qeverisjes, transparenca dhe pjesëmarrja qytetare në vendimmarrje.

Nga dita në ditë protesta zgjatej në orar, duke nisur nga ora 18:00 dhe duke u mbyllur në mesnatë, me një pjesëmarrje masive prej mbi 7 orësh në rrugët e kryeqytetit.  Kundërshtimi ndaj projektit në Zvërnec u shoqërua me thirrje për rishikimin e politikave që lidhen me investimet strategjike, mbrojtjen e zonave të mbrojtura dhe administrimin e pasurive publike. Kjo shënoi edhe momentin kur protesta nisi të perceptohej jo më si një reagim lokal, por si një lëvizje qytetare me kauza më të gjera. 

Në sheshin para Kryeministrisë spikateshin masivisht të rinjtë e “Gjeneratës Z”, të cilët vijojnë çdo natë pas protestës aty një marshim masiv në rrugët e Tiranës, duke u tërhequr vetëm pasi afrohet mesnata dhe rikthehen në shesh ditën tjetër. 

Nga rrugët e Tiranës zhvillimet për Zvërnecin përfunduan deri në Bruksel dhe u reflektuan edhe në raportin vjetor të Parlamentit Evropian për Shqipërinë, ku eurodeputetët shprehën shqetësim për ndërhyrjet në zonat e mbrojtura, kërkuan rishikimin e ndryshimeve në Ligjin për Zonat e Mbrojtura dhe bënë thirrje për një moratorium mbi lejet dhe punimet e reja deri në harmonizimin e plotë të legjislacionit me standardet evropiane të mbrojtjes së natyrës. Ky interes institucional u shoqërua edhe me praninë në terren të një grupi eurodeputetësh, të cilët morën pjesë në protestën në Tiranë dhe vizituan më pas Zvërnecin për t’u njohur nga afër me situatën dhe pasojat e ndërhyrjeve në zonën e mbrojtur.

Një protestë, shumë zëra 

Me kalimin e javëve, “Revolucioni i Flamingove” pushoi së qeni vetëm protesta e qytetarëve që kundërshtojnë ndërhyrjet në Zvërnec. Çdo mbrëmje, në Sheshin “Skënderbej”, zërat që marrin mikrofonin përfaqësojnë gjithnjë e më shumë kauza nga qytete të ndryshme të vendit, të bashkuara nga shqetësime të përbashkëta për mënyrën se si menaxhohen territori, pasuritë publike dhe proceset e vendimmarrjes.

Mes tyre spikat çdo natë Luçiana Kokaj, që fillimisht ishte zëri zyrtar i protestës që e hapte dhe bënte thirrjet mbi kërkesat e protestuesve. Ajo është nga fshati Rrjoll në Velipojë dhe prej vitesh ka emigruar në Itali. Luçiana u rikthye në Shqipëri për të kërkuar të drejtat mbi tokat që sipas saj familja i ka trashëguar ndër breza dhe që preken nga projekti i resortit turistik “Blue Borgo”. Ajo ka lënë angazhimet personale në Italit dhe pothuajse çdo mbrëmje merr fjalën në protestë, duke e lidhur kauzën e Rrjollit me kërkesat e qytetarëve për më shumë transparencë në tërësi, mbrojtjen e pronës dhe pjesëmarrje të qytetarëve në vendimmarrje.

Protestës i janë bashkuar edhe banorët e Durrësit që prej muajsh kundërshtojnë projektin TID Durrës. Një nga zërat më të dëgjuar është arkitektja Entela Koja-Spahivogli, përfaqësuese e banorëve, e cila është bërë një nga figurat më të pranishme në tubimet e përditshme. Në fjalimet e saj, ajo ngre shqetësimet e komunitetit për mungesën e transparencës rreth projektit dhe ndikimin që ai mund të ketë mbi qytetin, duke e sjellë kauzën e Durrësit si pjesë e mozaikut të kërkesave të lëvizjes popullore.

Me kalimin e ditëve, marshimi i përditshëm vazhdon të mbledhi qytetarë dhe aktivistë që vijnë me kauza të ndryshme, nga mbrojtja e zonave të mbrojtura, te çështjet e pronësisë, zhvillimit urban dhe transparencës në vendimmarrje. Kjo e ka kthyer “Revolucionin e Flamingove” në një hapësirë ku bashkëjetojnë kërkesa të ndryshme qytetare, të lidhura nga një ide e përbashkët, mbrojtja e interesit publik dhe kërkesa për një proces vendimmarrjeje më të hapur.

Protestë me një imazh kreativ

Marshimi drejt Kryeministrisë është kthyer në një ritual të përditshëm, ndërsa mënyra se si zhvillohet e dallon nga protestat e zakonshme në Shqipëri për nga organizimi kreativ dhe dhjetëra qytetarë e turistë që bashkohen me valën e marshimit gjatë rrugës.

Çdo mbrëmje, pjesëmarrësit mbajnë pankarta të punuara me dorë, vizatime, karikatura dhe instalacione artistike që ndryshojnë pothuajse çdo ditë, duke e transformuar protestën në një hapësirë ku arti dhe mesazhi ecin paralelisht. Një “qilim” prej kartonash shërben si një atelje provizore për fëmijët që mbërrijnë me prindërit dhe pikturojnë aty me orë të tëra.

Flamingoja rozë, shpendi që i dha emrin lëvizjes, është bërë simboli më i njohur i saj. Ajo shfaqet në pankarta, vizatime, maska dhe objekte të krijuara nga vetë protestuesit, duke përfaqësuar jo vetëm mbrojtjen e Lagunës së Nartës, por edhe idenë se natyra dhe hapësirat publike janë një e mirë e përbashkët.

Ndryshe nga protestat tradicionale, ku fjalën e kanë zakonisht drejtuesit politikë apo organizatorët, në “Revolucionin e Flamingove” mikrofoni mbetet i hapur. Çdo mbrëmje, pjesëmarrës të profesioneve dhe moshave të ndryshme marrin fjalën për të ndarë historitë, shqetësimet dhe arsyet pse zgjedhin të jenë pjesë e protestës. Në këtë mënyrë, ajo është shndërruar edhe në një hapësirë dialogu mes tyre.

Një tjetër element dallues është pjesëmarrja e familjeve. Prindër që mbajnë fëmijët për dore apo në karroca, të rinj, studentë dhe pensionistë marshojnë krah njëri-tjetrit, duke krijuar një panoramë që rrallë është parë në protestat e viteve të fundit. Për shumë prej tyre, prania e fëmijëve është një mënyrë për të treguar se kërkesat e tyre lidhen edhe me të ardhmen e brezave që duan të ndërtojnë të ardhmen në Shqipëri.

Humori është bërë po ashtu pjesë e identitetit të protestës. Përmes ironisë, krijimeve artistike dhe pankartave kreative, protestuesit përcjellin mesazhet e tyre në një formë që shpesh tërheq vëmendjen e kalimtarëve dhe përdoruesve të rrjeteve sociale, duke i dhënë protestës një gjuhë komunikimi të ndryshme nga ajo e protestave tradicionale.

Në anën tjetër, kryeministri Edi Rama dhe përfaqësues të qeverisë kanë përdorur vazhdimisht rrjetet sociale për të publikuar deklarata, foto dhe materiale të tjera lidhur me protestën. Në një pjesë të këtyre publikimeve, protestuesit janë portretizuar në mënyrë kritike, ndërsa mesazhet e shpërndara synojnë të kundërshtojnë pretendimet e tyre dhe të delegjitimojnë lëvizjen përmes targetimit të figurave të caktuara që marrin pjesë në të.

Nga jehona përtej bulevardit tek përballja me policinë

Ndërsa marshimet e përditshme vijonin në Tiranë, protesta nisi të gjejë jehonë edhe përtej kryeqytetit. Krahas tubimeve të përnatshme, organizatorët thirrën protesta me pjesëmarrje kombëtare, ndërsa qytetarë dhe aktivistë organizuan protesta mbështetëse edhe në kryeqytetet kryesore nga Evropa në Mbretërinë e Bashkuar dhe më tej në SHBA.

Një nga momentet me pjesëmarrjen më të lartë ishte protesta e ditës së 20-të, kur në Tiranë mbërritën shqiptarë nga diaspora për t’iu bashkuar marshimit. Teksa ata që jetojnë jashtë vendit po vijojnë me organizimin e protestave simbolike dhe me përhapjen e mesazheve që e kanë çuar jehonën e lëvizjes edhe përtej kufijve të Shqipërisë.

Krahas marshimeve të përditshme në mbrëmje, protestuesit organizuan edhe protesta para Kuvendit në ditët kur zhvilloheshin seancat parlamentare, me synimin për t’i çuar kërkesat e tyre drejtpërdrejt përballë institucioneve vendimmarrëse. Pikërisht në dy prej këtyre protestave u shënuan përplasjet më të forta me Policinë e Shtetit, e cila përdori gaz lotsjellës dhe ujë me presion për të shpërndarë protestuesit, ndërsa disa prej tyre u shoqëruan dhe u arrestuan. 

Përplasja më e madhe ndodhi pas protestës së 2 korrikut, kur Policia e Shtetit njoftoi arrestimin e 19 protestuesve dhe procedimin penal të 12 të tjerëve, duke i akuzuar për kundërshtim të punonjësve të policisë, dëmtim të një automjeti policor dhe sulm ndaj deputetëve. Më katër korrik Gjykata e Tiranës liroi nga qelia të 19 të arrestuarit, ndërsa për një pjesë të tyre caktoi masa më të lehta sigurie. 

Arrestimet dhe pretendimet për ushtrim dhune ndaj protestuesve nxitën reagimin e 24 organizatave të shoqërisë civile, të cilat kërkuan një hetim të pavarur, të paanshëm dhe efektiv për çdo pretendim të besueshëm për keqtrajtim, si edhe garantimin e së drejtës për mbrojtje dhe tubim paqësor. Organizatat i bënë thirrje institucioneve që të dokumentojnë çdo rast të dyshuar dhe të shmangin deklarimet që mund të paragjykojnë hetimet. 

Pavarësisht përplasjeve, arrestimeve dhe debateve që i shoqëruan, protesta nuk u ndërpre. Marshimet e përditshme vijuan edhe në ditët pasuese, ndërsa organizatorët këmbëngulën se lëvizja do të mbetet paqësore dhe e hapur për këdo që dëshiron t’i bashkohet.

Në mbrëmjen e ditës së 44-ët të protestës, një nga temat që u përsërit në fjalimet e qytetarëve ishte vazhdimësia e lëvizjes. Pas diskutimeve në rrjetet sociale se protestat mund të ndërpriteshin gjatë muajit gusht për të rinisur në shtator, protestuesit e hodhën poshtë publikisht këtë mundësi.

Njëri pas tjetrit, qytetarët që morën fjalën përpara Kryeministrisë përsëritën të njëjtin mesazh: “Protesta nuk do të ndalet” dhe më tej se, “Ky shesh është fundi i qeverisë”, ishte një nga thirrjet e tjera që u dëgjua mes protestuesve.

Protesta “e padukshme” paralele 

Përtej raportimeve të qindra mediave profesionale, televizioneve, gazetave, agjencive ndërkombëtare të lajmeve dhe platformave të verifikimit të fakteve që dokumentuan zhvillimet në terren, protesta për Zvërnecin u shoqërua nga një fushatë paralele dezinformimi në rrjetet sociale. Ndryshe nga raportimet e bazuara në ngjarjet e protestës, kjo fushatë nuk synonte të informonte mbi atë që ndodhte në shesh, por të ndërtonte një version alternativ të protestës si anti-perëindimore dhe të destinuar për audiencat jashtë Shqipërisë. 

Analizat e Amforës treguan se në platforma si “X” u përhapën narrativa të fabrikuara që e shkëputën protestën nga konteksti i saj real. Kundërshtimi ndaj projektit turistik në zonën e mbrojtur të Zvërnecit u zëvendësua me pretendime se protesta lidhej me vendosjen e kolonëve izraelitë në Shqipëri, ndërsa në raste të tjera u paraqit si pjesë e investimeve me interes të drejtpërdrejtë të Familjes Trump. Këto narrativa nuk mbështeteshin në fakte apo dokumente të verifikuara, por në riciklimin e teorive konspirative dhe interpretimeve të pabazuara.

Objektivi i këtyre narrativave nuk ishte publiku shqiptar, i cili kishte mundësi të ndiqte zhvillimet përmes mediave vendase dhe pranisë së protestës në terren, por përdoruesit ndërkombëtarë të rrjeteve sociale. Në përmbajtjet e analizuara spikatën veçanërisht narrativa me tone antisemite dhe antiperëndimore, të përhapura nga kanalet e ekosistemeve të propagandës iraniane dhe ruse.

Përmes pretendimeve të pabazuara për një plan të supozuar të vendosjes së kolonëve izraelitë në Shqipëri dhe interpretimit të projektit si pjesë e një agjende të fshehtë perëndimore, këto llogari synuan ta zhvendosnin debatin nga kundërshtimi ndaj zhvillimit të projektit turistik në një narrativë gjeopolitike. Këto mesazhe nuk u mbështetën në fakte të verifikueshme, por ricikluan teori konspirative dhe narrativa të njohura dezinformuese, të përdorura shpesh nga rrjete që promovojnë mesazhe në përputhje me interesat propagandistike ruse dhe iraniane për të ushqyer mosbesimin ndaj institucioneve demokratike dhe aleancave perëndimore.

The post Evolucioni 45 ditor i “Revolucionit të Flamingove”  first appeared on Amfora.

Porti i Ishullit të Sazanit. Foto: Media Amfora

Sipërfaqja e ishullit është 5.7 kilometër katror dhe shtrihet në hyrje të Gjirit të Vlorës. Shtrirja gjeografike e tij është juglindje-veriperëndim në një gjatësi prej 4.8 kilometër. Gjerësia më e madhe e tij është 2 kilometër. Vija bregdetare e ishullit është pak e thyer. Në anën perëndimore gati në mes të tij formohet Gryka e Xhehenemit, që është një gji i vogël por i hapur dhe shumë i thellë. Në bregun lindor formohet Gjiri i Shënkollës, ku është ndërtuar edhe porti detaro-ushtarak i ishullit dhe në jug të tij shtrihet Gjiri i Japrakut.

Për dekada me radhë, Sazani funksion si bazë ushtarake dhe hyrja në ishull ishte e ndaluar për publikun për shumë vite. Edhe sot ruhen bunkerë, tunele, magazina dhe ndërtesa që dëshmojnë periudhën kur ishulli kishte një rol strategjik në mbrojtjen bregdetare të Shqipërisë. Historia e ishullit dhe transformimi i tij kanë bërë që të trajtohet si postblloku turistik i Vlorës. 

Ishulli nga pikëpamja e ekosistemit është një park i vërtetë, shumë i pasur dhe i mbrojtur, si rezultat i të qenit zonë ushtarake. Kjo ka mundësuar shmangien e gjuetisë së paligjshme, si dhe të abuzimeve e dëmtimeve të tjera. Shpellat nënujore, si ajo e Haxhi Alisë, Gjirit të Djallit e të tjera janë nga më të mëdhatë që mund të gjenden në Mesdhe. Ato sot përbëjnë një sfidë të vërtetë për zhytësit dhe një atraksion të veçantë për sportet nënujore.

Prej vitit 2015, Ishulli i Sazanit është i hapur për vizitorët përmes tureve ditore me anije dhe gomone nga Vlora. Edhe pse ishulli mbetet zonë ushtarake, turistët mund ta vizitojnë duke ndjekur itineraret e përcaktuara, ndërsa në disa sektorë ruhen ende tabela që sinjalizojnë monitorimin me kamera dhe kufizime të caktuara për aksesin. Në ishull nuk ka bare, restorante apo markete, ndaj vizitorët duhet të marrin me vete ujë dhe ushqime përpara nisjes.

Krahas peizazhit dhe historisë, Sazani njihet edhe për pasurinë e florës dhe faunës, të ruajtur falë izolimit të tij për dekada. Studimet kanë evidentuar vlera të rëndësishme të biodiversitetit, por edhe nevojën për mbrojtjen e ekosistemit nga ndërhyrjet që mund të cenojnë ekuilibrin natyror. Ruajtja e kësaj pasurie mbetet një nga sfidat kryesore për zhvillimin e qëndrueshëm të ishullit.

Sot, Sazani mbetet një nga pasuritë më të veçanta natyrore të Shqipërisë, ku peizazhi, biodiversiteti dhe gjurmët e së kaluarës bashkëjetojnë në të njëjtën hapësirë. Natyra vazhdon të jetë dëshmitarja më e mirë e historisë së ishullit, duke i dhënë Sazanit një identitet që vijon të tërheqë vizitorë dhe studiues.

The post Sazani, ishulli që flet përmes natyrës first appeared on Amfora.

Shtëpia e Bardhë vijon të mbetet rezidenca zyrtare dhe zyra e Presidentit të Shteteve të Bashkuara që prej vitit 1800. Godina është bërë simbol i pushtetit ekzekutiv amerikan dhe një nga ndërtesat më të njohura në botë. Fasada e saj neoklasike, lëndinat dhe shatërvani përballë janë pjesë e imazhit që identifikon presidencën amerikane.

Vetëm disa hapa larg Shtëpisë së Bardhë ndodhet Departamenti i Thesarit, institucioni që administron financat federale dhe politikën ekonomike të vendit. Përballë ndërtesës qëndron statuja e Alexander Hamilton, sekretarit të parë të Thesarit dhe një prej figurave kryesore në ndërtimin e sistemit financiar amerikan.

Kupola e Kapitolit ngrihet mbi ndërtesën ku mblidhen Senati dhe Dhoma e Përfaqësuesve. Në majën e saj ndodhet “Statuja e lirisë” – “Statue of Freedom” – ndërsa vetë godina është simbol i pushtetit legjislativ dhe demokracisë amerikane. Për miliona vizitorë çdo vit, ajo mbetet një nga ikonat më të njohura të Uashingtonit.

Përballë ujërave të “Tidal Basin” ndodhet memoriali kushtuar Thomas Jefferson, autorit kryesor të Deklaratës së Pavarësisë dhe presidentit të tretë të SHBA-së. Arkitektura e tij është frymëzuar nga tempujt romakë, duke reflektuar ndikimin e mendimit klasik në themelimin e republikës amerikane.

I vendosur pranë “National Mall”, memoriali i Martin Luther King Jr. përkujton një nga figurat më të rëndësishme të lëvizjes për të drejtat civile. Monumenti prej graniti simbolizon përpjekjet për barazi racore dhe kujton mesazhin e tij për drejtësi e mosdhunë, që vazhdon të mbetet pjesë e historisë moderne amerikane.

I ndërtuar në stilin e një tempulli grek me 36 kolona, “Memoriali Lincoln” është një nga monumentet më të vizituara në Shtetet e Bashkuara. Në shkallët e tij Martin Luther King Jr. mbajti më 28 gusht 1963 fjalimin historik “I Have a Dream” – “Unë kam një ëndërr që një ditë ky komb do të ngrihet dhe do ta jetojë kuptimin e vërtetë të besimit të tij: ‘Të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë'”, u shpreh ai, në një nga momentet më të rëndësishme të lëvizjes për të drejtat civile në SHBA.

Në zemër të “Memorialit Lincoln” ndodhet statuja monumentale e presidentit Abraham Lincoln. Ai udhëhoqi vendin gjatë Luftës Civile dhe lidhet me bashkimin dhe shfuqizimin e skllavërisë. Në muret e memorialit janë gdhendur fjalimet e tij më të njohura, që vazhdojnë të tërheqin vizitorë nga e gjithë bota.

Obelisku kushtuar George Washington, presidentit të parë amerikan dhe komandantit të Luftës së Pavarësisë, ngrihet mbi 169 metra lartësi. Reflektimi i tij në “Reflecting Pool” është një nga pamjet më të fotografuara të kryeqytetit dhe një simbol i vazhdimësisë së historisë amerikane.

Në zonën diplomatike të Uashingtonit ndodhet edhe Ambasada e Republikës së Shqipërisë. Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Shteteve të Bashkuara datojnë prej më shumë se një shekulli dhe sot bashkëpunimi mes dy vendeve shtrihet në fusha si mbrojtja, siguria, arsimi dhe zhvillimi demokratik.

Në Muzeun Kombëtar të Ajrit dhe Hapësirës, kostumi hapësinor i astronautit Neil Armstrong kujton misionin Apollo 11, kur në vitin 1969 njeriu zbriti për herë të parë në hënë. Ky program konsiderohet një nga sukseset më të mëdha shkencore dhe teknologjike në historinë e Shteteve të Bashkuara.

Në 250-vjetorin e pavarësisë, monumentet dhe institucionet e Uashingtonit vazhdojnë të rrëfejnë historinë e një vendi që u formua mbi idealet e lirisë dhe vetëqeverisjes. Nga Shtëpia e Bardhë dhe Kapitoli te memorialet kushtuar presidentëve dhe figurave të të drejtave civile, kryeqyteti amerikan mbetet një “muze në qiell të hapur”, ku çdo ndërtesë dhe monument është pjesë e rrëfimit të dy shekujve e gjysmë të historisë së Shteteve të Bashkuara.

The post 250 vite nga lindja e SHBA-së: Një udhëtim në monumentet që rrëfejnë historinë amerikane first appeared on Amfora.

Në brendësi të kishës ruhen gjurmë të pikturës murale që dëshmojnë historinë e gjatë të monumentit. Edhe pse koha ka lënë shenjat e saj mbi sipërfaqet e afreskeve, fragmentet e mbetura vijojnë të japin një ide mbi pasurinë artistike që ka karakterizuar dikur ambientet e brendshme të kishës. Pikturat murale përbëjnë një pjesë të rëndësishme të identitetit të monumentit, duke ruajtur elemente të traditës së artit kishtar. Ato krijojnë një lidhje të drejtpërdrejtë mes arkitekturës së objektit dhe funksionit të tij si vend kulti ndër shekuj.

Detajet arkitekturore të ruajtura në brendësi të kishës dëshmojnë nivelin e lartë të mjeshtërisë ndërtimore që karakterizon monumentin. Kapitelet dhe elementët e punuar në gur janë pjesë e identitetit artistik të objektit, duke pasqyruar kujdesin e kushtuar çdo detaji gjatë ndërtimit të tij. Gjurmët e ruajtura tregojnë gjithashtu për faza të ndryshme ndërtimi dhe rindërtimi ndër shekuj. Brenda kishës, hapësira qendrore organizohet rreth një kolone cilindrike, mbi të cilën mbështetet një zgjidhje arkitekturore që e dallon Manastirin e Shën Kollit nga shumë monumente të tjera të periudhës bizantine.

Rreth kishës ruhen gjurmë të kompleksit manastiror, që dikur përfshinte mure mbrojtëse, hyrje dhe hapësira të tjera ndihmëse. Sipas të dhënave të monumentit, manastiri ka pasur një mur rrethues ku mund të identifikohen shtatë kulla dhe dy hyrje, elemente që dëshmojnë organizimin dhe rëndësinë e tij ndër shekuj. Monumenti është shpallur Monument Kulture i Kategorisë së Parë dhe klasifikohet si monument i arkitekturës fetare, me tipologji kishë manastirore bizantine. Statusi i tij pasqyron vlerat historike, arkitekturore dhe kulturore që ruan ky kompleks ndër shekuj.

Rrënoja të kompleksit të Manastirit të Shën Kollit. Foto: Media Amfora

Ndër elementet më të veçanta të monumentit janë relievet skulpturore të gdhendura në gur, të vendosura në muret e jashtme të kishës. Në faqen lindore të absidës dallohen figura të një shqiponje, dy dragonjve dhe një luani, ndërsa në anën tjetër ndodhet një krijesë mitologjike me kokë qeni, detaje që e bëjnë dekorin e monumentit të rrallë në arkitekturën bizantine. Sipas të dhënave të monumentit, kisha shquhet për arkitekturën e saj të veçantë, relievet skulpturore, kapitelet dhe nivelin e lartë të mjeshtërisë ndërtimore. Këto elemente artistike, të ruajtura ndër shekuj, vijojnë të dëshmojnë pasurinë kulturore dhe historike të një prej monumenteve më të spikatura të trashëgimisë fetare në jug të Shqipërisë.

Dekorimi i fasadës përbën një nga elementet më të dallueshme të kishës. Tullat e vendosura në forma gjeometrike, harqet dekorative dhe dritaret e ngushta krijojnë një kompozim arkitekturor që pasqyron traditën e ndërtimit bizantin në jug të Shqipërisë. Punimi i kujdesshëm i çdo detaji dëshmon nivelin e lartë artistik të mjeshtërve që ngritën monumentin. Ornamentet e ruajtura edhe sot vijojnë të tërheqin vëmendjen si pjesë e identitetit arkitekturor të Manastirit të Shën Kollit.

Hapësira e brendshme ruan një organizim të veçantë, të konceptuar që në fillim për t’i shërbyer njëkohësisht ritit ortodoks dhe atij katolik. Për këtë arsye, kisha u ndërtua me dy absida binjake dhe dy altarë të veçantë, një zgjidhje e rrallë në arkitekturën kishtare mesjetare. Kolonat prej guri, harqet dhe organizimi i sallës qendrore dëshmojnë kompleksitetin e projektimit dhe rëndësinë që ka pasur ky monument në historinë e arkitekturës bizantine.

Përveç kishës, kompleksi i Manastirit të Shën Kollit përfshinte mure rrethuese mbrojtëse, ndërtesa ndihmëse dhe kulla vrojtimi. Nga këto struktura ruhen ende gjurmë të rëndësishme, që dëshmojnë përmasat e dikurshme të manastirit. Sipas të dhënave të monumentit, muri rrethues kontrollohej nga shtatë kulla dhe dy hyrje. Kulla e ruajtur në anën perëndimore mbetet një nga dëshmitë më të prekshme të sistemit mbrojtës që shoqëronte këtë qendër fetare ndër shekuj.

Teksa koha lë gjurmët e saj mbi gurët, afresket dhe muret e Manastirit të Shën Kollit në Mesopotam, historia vazhdon të qëndrojë e heshtur, por e pranishme. Ky monument i rrallë i trashëgimisë kulturore nuk është thjesht një dëshmi e mjeshtërisë arkitekturore bizantine, por edhe një kujtesë e identitetit historik dhe shpirtëror të jugut të Shqipërisë. Në një epokë ku zhvillimi shpesh ecën më shpejt se kujtesa, ruajtja dhe promovimi i vendeve si ky mbetet një detyrë kolektive. Çdo gur, çdo detaj dhe çdo rrëfim i mbijetuar ndër shekuj fton vizitorin të ndalet për një çast dhe të reflektojë mbi vlerat që trashëgojmë dhe përgjegjësinë që kemi për t’ua përcjellë brezave që vijnë. Manastiri i Shën Kollit mbetet kështu jo vetëm një monument i së shkuarës, por edhe një urë që lidh historinë me të tashmen dhe të ardhmen.

The post Manastiri i Shën Kollit, një thesar në Mesopotam first appeared on Amfora.

Në anën perëndimore të lagunës shtrihet pylli bregdetar i Pishë Poros, një brez i gjerë me pisha që ndan lagunën nga Deti Adriatik. Ky formacion natyror shërben si habitat për një numër të madh speciesh dhe luan rol të rëndësishëm në ruajtjen e ekuilibrit ekologjik të zonës. Ndërsa qendër të peizazhit ndodhet ishulli i Zvërnecit, i lidhur me tokën nga një urë druri që zgjatet mbi ujërat e lagunës. Ishulli është i mbuluar nga një masiv i dendur selvishtesh dhe përbën një nga pikat më të vizituara të zonës, duke bashkuar vlerat natyrore me ato historike dhe fetare.

Mes pyllit ngrihet Manastiri i Shën Mërisë Hyjlindëse, monument kulture dhe një prej objekteve më të rëndësishme të arkitekturës mesjetare në jug të vendit. Sipas të dhënave të trashëgimisë kulturore, kisha daton në gjysmën e dytë të shekullit XIV dhe është ndërtuar me planimetri në formë kryqi të lirë, me kupolë qendrore dhe portik të hapur në anën veriore. Kompleksi fetar mbetet një pikë referimi për besimtarët, vizitorët dhe studiuesit e trashëgimisë.

Pranë brigjeve të lagunës ruhen ende elementë të kulturës lokale. Festimet tradicionale, Karnavalet e Nartës, muzika popullore dhe ritet fetare që lidhen me manastirin vazhdojnë të jenë pjesë e jetës së komunitetit, duke e bërë zonën një hapësirë ku ndërthuren natyra dhe kujtesa kulturore.

Në vitet e fundit, peizazhi i Nartës dhe Zvërnecit është vendosur në qendër të debatit publik për shkak të projekteve të zhvillimit të planifikuara brenda dhe në afërsi të Zonës së Mbrojtur – një histori që nisi me ndërtimin e Aeroportit Ndërkombëtar të Vlorës në zemër të peizazhit të mbrojtur. 

Diskutimet tashmë janë përqendruar te ndikimi i mundshëm i ndërhyrjeve në habitatet natyrore, biodiversitetin dhe peizazhin e lagunës, duke e kthyer këtë territor në një nga shembujt më të spikatur të përballjes mes premtimeve për zhvillim ekonomik dhe ruajtjes së vlerave natyrore e kulturore në bregdetin shqiptar.

The post Çfarë po mbrohet në Zvërnec, në një rrëfim përmes fotove  first appeared on Amfora.

“Fëmijët këtu nuk kanë asnjë hapësirë publike. Nuk ka një lulishte apo vend të sigurt ku të luajnë”, tha Arditi një prind i ri për Median Amfora. 

Pak metra më tej, në rrugicat që lidhen me “Ohri”-n, hapësira bëhet edhe më e ngushtë. Shtëpi të ndërtuara në mënyrë të pabarabartë dhe mungesa e trotuareve mes rrugëve dytësore e  bëjnë të vështirë dallimin mes hapësirës për këmbësorë dhe asaj për automjete. Sipas banorëve, kjo situatë nuk është e re dhe shqetësimet janë të përsëritura.

“Këtu makinat lëvizin shpesh me shpejtësi. Nuk ka as sinjalistikë dhe as masa për t’i ngadalësuar”, shtoi Arditi duke mos pranuar që të indetifikojë mbiemrin e tij. 

Të hënën familjarë, të afërm dhe nxënës të shkollave të zonës u mblodhën për t’i dhënë lamtumirën e fundit dy fëmijëve që humbën jetën, duke e kthyer zonën në një pikë referimi për komunitetin e ish-Kënetës, të ardhur në Durrës për një jetë më të mirë dy dekada më parë kryesisht nga veriu i vendit. 

Sipas Policisë së Shtetit, aksidenti u shkaktua nga Nikoll Radaçin, 57 vjeç, i cili dyshohet se drejtonte automjetin në gjendje të dehur, humbi kontrollin dhe doli nga rruga, duke goditur tre fëmijët, dy prej të cilëve humbën jetën. 

“Nga kryerja e testit të alkoolit rezultoi se shtetasi e drejtonte automjetin në gjendje të dehur: testi i parë 0.73 mg/l dhe testi i dytë 0.70 mg/l. Gjithashtu, i është marrë edhe kampion gjaku për ekzaminim toksikologjik”,  shkroi Policia e Durrësit në komunikatën për shtyp të hënën. “Nga veprimet e para hetimore, dyshohet se shkak i aksidentit është humbja e kontrollit mbi automjetin, si pasojë e drejtimit të tij në gjendje të dehur,” vijon më tej njoftimi.

Policia bën të ditur gjithashtu se drejtuesi kishte qenë i ndëshkuar më parë për shkelje të rregullave të qarkullimit rrugor, përfshirë parakalim të gabuar në vitin 2020 dhe tejkalim të shpejtësisë në dy raste në vitin 2022, për të cilat i ishte pezulluar leja e drejtimit. Pas aksidentit, ai u largua nga vendi i ngjarjes dhe u ndalua më pas nga patrullat e policisë. Ecja e mjeteve me shpejtësi në rrugët e kësaj lagjjeve, nuk është e panjohur për banorët. 

“Kjo nuk është hera e parë që ndodh diçka e tillë. Këtu kemi pasur gjithmonë frikë për fëmijët”, shtoi banori.

Ngjarja tragjike ndodhi në ish-Kënetë, një zonë që prej vitesh është zhvilluar pa planifikim të plotë urban. Megjithëse shpesh është referuar si “Durrësi i ri”, kushtet në terren tregojnë mungesë elementësh bazë sigurie. Në shumë segmente, trotuaret janë të ngushta ose të zëna nga mjetet e parkuara në të dy anët e rrugës, duke i bërë ato jashtë funksionit, ndërsa rruga përdoret njëkohësisht nga automjetet dhe këmbësorët, përfshirë fëmijët. 

Pas ngjarjes, Policia e Shtetit njoftoi pezullimin nga detyra të disa drejtuesve vendorë, ndërsa është nisur një hetim disiplinor për të vlerësuar përgjegjësitë dhe është ngritur një grup ekspertësh për analizimin e rrethanave të aksidentit.

‘U pezulluar nga detyra, për performancë të dobët në përmbushjen e detyrave: Drejtori i Drejtorisë Vendore të Policisë Durrës, Drejtues Afrim Tafa; Zëvendësdrejtori për Rendin dhe Sigurinë Publike Kryekomisar Zija Sulaj; Shefin i Sektorit të Policisë Rrugore  Kryekomisar Kreshnik Skëndo”, shkroi Policia e Shtetit në njoftimin e saj për shtyp. 

Që prej ditës së diel, kur ndodhi aksidenti, ngjarja ka marrë vëmendje të gjerë në mediat në internet, ku krahas raportimeve janë shpërndarë edhe pamje nga vendngjarja, përfshirë materiale me përmbajtje të ndjeshme. Për këtë ka reaguar edhe Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë, (AGSH) duke u bërë thirrje mediave që të shmangin publikimin e tyre.

“Publikimi i pamjeve nga aksidenti tragjik në Durrës, veçanërisht atyre që shfaqin viktimat e mitur apo detaje të rënda nga vendngjarja, nuk i shërben informimit publik dhe cenon dinjitetin e viktimave, duke rënduar më tej dhimbjen e familjeve të tyre,” theksoi Asociacioni. Më tej, AGSH nënvizoi se raportimi duhet të udhëhiqet nga përgjegjshmëria dhe respekti, duke shmangur çdo përmbajtje që shkel etikën profesionale.

Ngjarja ka sjellë reagime nga institucionet dhe politika. Përfaqësues të qeverisë dhe pushtetit vendor zhvilluan vizita pranë familjeve për të shprehur ngushëllime, ndërsa nga opozita janë ngritur shqetësime mbi kushtet e sigurisë në terren dhe nevojën për ndërhyrje konkrete në infrastrukturë dhe kontrollin e qarkullimit. 

“Qyteti duhet të jetë realisht i sigurt, jo vetëm në teori. Kjo do të thotë më shumë se reagim pas ngjarjes, kërkohen masa konkrete dhe të vazhdueshme”,  shkroi Adrian Gashi, kryetari i degës së PD Durrës, në një reagim në rrjetet sociale.  

Problematika e sigurisë rrugore nuk kufizohet vetëm në ish-Kënetë. Analizat e mëparshme të Media Amfora kanë treguar se në Durrës ekzistojnë disa zona problematike ku aksidentet përsëriten, të identifikuara si “gropa të zeza”, ndërsa infrastruktura rrugore në shumë segmente mbetet e dëmtuar pavarësisht investimeve të vazhdueshme.

Rasti në ish-Kënetë rikthen në vëmendje problematika të evidentuara më herët për sigurinë rrugore në Durrës, ku aksidentet priren të ndodhin në kushte të ngjashme, në zona me mungesë infrastrukture dhe kontrolli.

Në një mjedis ku mungojnë elementët bazë të sigurisë për këmbësorët, si barrierat ndarëse mes trotuarit dhe rrugës, çdo shkelje e rregullave të qarkullimit rrit ndjeshëm rrezikun për pasoja të rënda. Në kushte kur hapësirat publike mungojnë, fëmijët qëndrojnë dhe luajnë në trotuare apo buzë rrugës, duke qenë të ekspozuar drejtpërdrejt ndaj lëvizjes së automjeteve.  

The post Aksidenti fatal në ish-Kënetë dhe një histori shkeljesh  first appeared on Amfora.

Në një godinë të vogël njëkatëshe, me mure të gurta dhe një hyrje të thjeshtë që mezi bie në sy, Laboratori i Restaurimit të Veprave të Artit ruan brenda një botë tjetër. Shkallët e konsumuara nga koha dhe dera gjysmë e hapur të çojnë në një hapësirë ku, në heshtje, dy specialistë restauratorë prej më shumë se 20 vitesh punojnë me kujdes mbi ikona, duke i rikthyer nga magazinat ku kanë “fjetur” për vite me radhë drejt dritës dhe ekspozimit.

“Momentalisht jemi duke bërë pastrimin komplet nga verniku i degraduar… dhe del imazhi i ikonës”, tha restauratori Miltiadh Bibo, ndërsa me kujdes vijon punën mbi sipërfaqen e saj, duke zbuluar ngadalë ngjyrat e fshehura prej kohës.

Çdo ndërhyrje kërkon kohë, përqendrim dhe një vëmendje të imtë ndaj detajeve, pasi çdo ikonë mbart historinë dhe vlerën e saj unike. Në këtë proces të gjatë, puna ecën ngadalë, me qëllimin për t’i rikthyer veprat në dritë dhe për t’i bërë sërish pjesë të kujtesës së qytetit.

“Pak a shumë e analizojmë, do ta shikojmë nga të gjitha anët çfarë problemesh ka dhe pastaj bëhet ndërhyrja në ikonë’,  shpjegoi restauratori tjetër, Altin Tabaku, për Median Amfora.

Berati, i shpallur “qytet muze” që prej vitit 1961 dhe pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 2008, mbart një pasuri të rrallë kulturore që shtrihet në çdo cep të tij. Në këtë qytet, ku historia ruhet jo vetëm në arkitekturë, por edhe në artin kishtar, funksionon prej dekadash laboratori i restaurimit që i ka rezistuar kohës.

Një pjesë e mirë e ikonave të restauruara përfundojnë në Muzeu Kombëtar Onufri, i vendosur në ambientet e Kishës “Fjetja e Shën Mërisë” në Kala, ku ekspozohen vepra të mjeshtrave më të njohur të ikonografisë shqiptare, si Onufri dhe pasuesit e tij.

Aktualisht në laborator po i nënshtrohen restaurimit dy ikona të rëndësishme, siç është ikona e Krishtit Pantokrator dhe ajo e Profetit Ilia, të cilat kanë pësuar dëmtime nga koha dhe kushtet e ruajtjes. Çdo ndërhyrje kërkon një analizë të detajuar për të kuptuar gjendjen e veprës dhe mënyrën e restaurimit.

“Pasi është parë nga ana e drurit, çfarë problemesh ka nga ana e vernikut, është grundi, problemet që mbart”,  shpjegoi restauratori Miltiadh Bibo për Median Amfora.
Procesi nuk ndalet vetëm te pastrimi, por kalon në disa faza të njëpasnjëshme, deri në momentin kur ikona arrin të rikthejë imazhin e saj të plotë.

“Pasi rregullohen të gjitha këto, konsolidohen, është faza e fundit që bëhet pastrimi i vernikut. Për të dalë imazhi në dritë”,  shtoi më tej Bibo. Në laborator trajtohen edhe ikona të tjera me vlera të rëndësishme historike, ku çdo rast kërkon një qasje të veçantë dhe materiale të përshtatura sipas gjendjes së veprës.

“Materialet janë të ndryshme, çdo ikonë kërkon materialin e saj”, shpjegoi restauratori tjetër, Altin Tabaku.
Ai thekson se çdo ndërhyrje bëhet me kujdes maksimal, për të ruajtur autenticitetin e ikonës dhe për të shmangur çdo dëmtim të mundshëm.
“Do bëhen eksperimente pa e dëmtuar imazhin e veprës”,  u shpreh Tabaku.

Brenda laboratorit, hapësira mbushet me ikona të vendosura kudo, mbi tavolina pune dhe përgjatë mureve, secila me ngjyrat dhe gjurmët e kohës që mbart. Drita bie drejtpërdrejt mbi sipërfaqet e tyre, duke nxjerrë në pah kontrastin mes pjesëve të errësuara dhe atyre që kanë rifituar shkëlqimin.

Në mes të kësaj atmosfere, dy restauratorët, të veshur me përparëse të bardha, ngjajnë si kirurgë, të përqendruar në çdo lëvizje, ndërsa punojnë me mjete të imta dhe ndërhyjnë me kujdes në detaje që mezi dallohen me sy të lirë. Heshtja në ambient thyhet vetëm nga ritmi i ngadaltë i punës, ndërsa çdo ikonë kalon nëpër duart e tyre si një histori që rikthehet gradualisht në jetë.

Ikonat që restaurohen në këtë laborator i përkasin periudhave të ndryshme, ku një pjesë e tyre datojnë që nga shekulli VIII, duke mbartur vlera të rralla historike dhe artistike.

Në fondin e ikonave të drejtorisë përfshihen edhe punime të mjeshtrave të njohur të ikonografisë shqiptare, si Onufri, Konstandin Zografi, si dhe përfaqësues të familjes Çetiri dhe Shpatarakët, të cilët kanë lënë gjurmë të rëndësishme në zhvillimin e artit kishtar në vend. Çdo ikonë mbart jo vetëm vlera artistike, por edhe elemente që dëshmojnë teknikën, stilin dhe ndikimet e kohës kur janë realizuar.

Pavarësisht kësaj pasurie të madhe, ritmi i restaurimit mbetet i kufizuar. Çdo vit, në laborator restaurohen mesatarisht rreth 10 ikona, ndërsa në raste të veçanta, kur ndërhyrja është më komplekse, ky numër mund të jetë edhe më i ulët, për shkak të kohës dhe kujdesit që kërkon çdo proces.

“Janë rreth 10 ikona në vit, duke punuar. Kjo nuk është e thënë që çdo vit duhen bërë 10 ikona, pasi janë problemet e ndryshme që mund të venë dhe pesë në vit”,  shpjegoi restauratori Bibo.
Ai thekson se kompleksiteti i ndërhyrjes ndikon drejtpërdrejt në kohën e restaurimit, duke e bërë çdo proces të ndryshëm nga tjetri.
“Kjo ka një problem të theksuar dhe mezi kërkon një punë tu pastruar… kërkon më tepër punë”, shtoi më tej Bibo.

Ndërkohë, përballë këtij ritmi pune, numri i ikonave që presin restaurim mbetet i lartë.
“Është një punë që do shumë kohë… mund të vejë edhe dy-tre muaj”, u shpreh restauratori Altin Tabaku.

Drejtoria Rajonale e Trashëgimisë Kulturore në Berat disponon një fond të pasur ikonash, të mbledhura ndër vite nga kisha të ndryshme të vendit. Një pasuri e tillë përfaqëson jo vetëm vlera të mëdha historike dhe artistike, por edhe një përgjegjësi të vazhdueshme për ruajtjen dhe restaurimin e tyre. Përballë këtij numri të konsiderueshëm, puna në laborator merr përmasa të mëdha, ndërsa procesi i restaurimit kërkon kohë dhe përkushtim maksimal.

Me vetëm dy specialistë në dispozicion, çdo ndërhyrje bëhet pjesë e një pune të gjatë dhe të kujdesshme, për të përballuar nevojat gjithnjë në rritje. Megjithatë, përtej atyre që janë aktualisht në proces, mbetet një numër i madh veprash që presin të rikthehen në dritë.

“Është e mira që të ketë dhe dy-tre më tepër specialist sepse përveç këtyre ka dhe më shumë ikona që janë me vlerë edhe më të madhe, por që kërkojnë shumë punë”, shpjegon Miltiadh Bibo.
Në këto kushte, puna në laborator mbetet një sfidë e përditshme, ku çdo ikonë kërkon kohën dhe vëmendjen e saj, ndërsa ritmi i restaurimit nuk mund të ndjekë gjithmonë nevojat reale.

Përtej punës në laborator, restauratorët angazhohen edhe në restaurimin e afreskeve dhe pikturave murale në kishat e zonës së Beratit, duke e shtrirë punën e tyre edhe jashtë këtij ambienti. Ndërhyrjet në terren kërkojnë të njëjtin përkushtim dhe kujdes, por shpesh përballen me kushte më të vështira dhe procese edhe më të ndërlikuara. Kjo e bën punën e tyre një angazhim të vazhdueshëm, ku çdo projekt kërkon kohën dhe vëmendjen e duhur, qoftë brenda laboratorit apo në monumentet ku ndërhyjnë drejtpërdrejt.

“Është një punë që do durim, po nuk pate durim nuk bën dot asgjë kjo është e gjitha”, përfundoi restauratori Altin Tabaku.

Mes heshtjes së laboratorit, erës së dyllit dhe dezinfektuesve, dhe ngjyrave që rikthehen ngadalë mbi sipërfaqet e ikonave, restauratorët mbeten të përqendruar në punën e tyre të imtë, duke i dhënë jetë veprave që kanë kaluar shekuj. Nga kjo hapësirë e vogël në zemër të Beratit, ikonat nisin rrugëtimin drejt Muzeut Kombëtar Onufri, duke u bërë pjesë e një trashëgimie që vazhdon të jetojë mes historisë, besimit dhe kujtesës së qytetit.

The post Nga errësira në dritë: Dy restauratorë përballë ikonave shekullore të Beratit first appeared on Amfora.

“Largimi i Namirit është një prej atyre humbjeve që nuk mund të reduktohen thjesht në dhimbjen personale për një mik apo për një njeri të çmuar”, tha për Median Amfora Miklor Pasku, ekspert turizmi. “Është një mungesë që tejkalon kufijtë e intimes dhe prek vetë hapësirën publike”, shtoi ai.

Nga ora 11:00 deri në 13:00, në Pallatin e Kulturës, familjarë, miq, qytetarë, kolegë dhe përfaqësues të jetës politike e publike i bënë homazhe Namirit, ndërsa në sallë krijohej një varg i pandërprerë njerëzish që ndaleshin për pak çaste përpara se të vijonin në heshtje.

Në hyrje, fotografia e tij me një buzëqeshje të qetë dukej sikur i priste të gjithë, ndërsa një nga një, në heshtje, njerëzit ndaleshin për t’i dhënë lamtumirën e fundit Namirit, në një moment që fliste më shumë se çdo fjalë.

 “Është një humbje e jashtëzakonshme. Humbëm një koleg, një djalë të shkëlqyer, që do t’i mungojë gazetarisë”,  u shpreh gazetari nga Berati, Sulo Gozhina, për Median Amfora.

Ai përpiqej të mbante nën kontroll emocionet përmes aparatit fotografik që e shoqëron kudo, duke dokumentuar me profesionalizëm edhe këtë moment të fundit, si një formë respekti për kolegun, ndërsa çdo shkrepje dukej se mbante brenda më shumë ndjenjë dhe përgjegjësi se zakonisht.

Me lule në duar dhe hapa të ngadaltë, njerëz nga botë të ndryshme ndaleshin një nga një, duke sjellë me vete kujtime, fjalë të pathëna dhe respekt për Namirin. Ishin aty të gjithë, të bashkuar në të njëjtat momente, për një figurë që kishte ditur të qëndronte mbi ndasitë dhe të linte gjurmë në secilën prej tyre.

“Shumë i dhimbshëm largimi i parakohshëm nga jeta i Namirit. Një mik i rrallë, prania e të cilit i jepte kuptim çdo rrethi ku ndodhej”,  u shpreh për Median Amfora Nevila Hyska, ekonomiste në Berat.

Përballja me fotografinë e tij, vendosja e një luleje, ngushëllimet për prindërit, bashkëshorten, dy motrat dhe dy vajzat, si dhe përshëndetja e fundit me Namirin kaluan shpejt, duke lënë pas një mungesë që pritet të ndihet në sheshin e qytetit ku ai kalonte ditët, pranë kafesë së tij të preferuar që nuk do ta presë më me padurim, si çdo verë kur kthehej nga Gjermania.

Namir Lapardhaja u nda nga jeta papritur më 18 mars në Gjermani, në moshën 40-vjeçare, duke lënë pas një profil të ndërtuar mes gazetarisë, mendimit kritik dhe angazhimit qytetar.

I lindur në Berat në një familje të persekutuar dhe i formuar në studime letrare, ai punoi si mësues, ndërkohë që paralelisht u bë një zë i njohur në media për analizat e drejtpërdrejta mbi zhvillimet politike e shoqërore, ndërsa përmes shkrimeve dhe librave kërkoi të ndikojë në debatin publik dhe ndërgjegjësimin qytetar.

“Një gazetar, por edhe një zë qytetar, një opinionist i paanshëm që mendimet i shprehte hapur –  ai nuk do t’i mungojë vetëm Beratit, por edhe opinionit publik shqiptar”, u shpreh gazetari Sulo Gozhina.

Mes atyre që e përjetuan humbjen si një lidhje të ndërtuar mbi vlera ishte edhe Nevila Hyska, me të cilën ndante një miqësi të ushqyer nga kultura, libri dhe reflektimi mbi zhvillimet shoqërore.

“Sot qyteti duket më i varfër dhe më i heshtur, sikur i mungon një zë që e mbante gjallë”,  u shpreh ajo.

Përtej humbjes personale, për disa prej atyre që e kishin ndjekur dhe vlerësuar në hapësirën publike, largimi i tij lidhej me mungesën e një zëri që sillte kthjelltësi dhe i rezistonte banalitetit të kohës.

“Për mua, kjo ikje mbetet e vështirë për t’u pranuar, pikërisht sepse ai ishte nga ata njerëz që krijojnë ndjesinë se duhej të ishin ende mes nesh, me fjalën, kthjelltësinë dhe integritetin e tyre”,  u shpreh Miklor Pasku.

Sipas tij, humbja e Namirit shkon përtej qytetit dhe prek vetë klimën e mendimit dhe debatit publik në vend.

“Sepse Namiri përfaqësonte një tipar gjithnjë e më të rrallë në jetën tonë publike: njeriun që mendon lirshëm, që artikulon me dinjitet dhe që nuk i nënshtrohet banalitetit të kohës. Ikja e tij është, në këtë kuptim, edhe një varfërim i klimës sonë qytetare e kulturore; kemi humbur një zë që i bënte mirë mendimit, debatit dhe ndershmërisë publike”, përfundoi Pasku. 

Në oborrin e Xhamisë Mbret, qindra burra dhe gra praktikante u rreshtuan më pas në heshtje për faljen e “Namazit të xhenazes”,  në një moment solemn ku qyteti dukej i bashkuar në lutje.

Përballë tyre, hoxha drejtonte ritet, ndërsa të gjithë, në një përulje të përbashkët, qëndronin të rreshtuar, me duart e mbledhura dhe kokat e ulura, në një lutje që bashkonte heshtjen me besimin.

I rritur në një familje praktikante të besimit islam dhe vetë i lidhur ngushtë me të njëjtat vlera, Namiri u përcoll edhe përmes këtij rituali që përfaqësonte jo vetëm një detyrim fetar, por edhe një akt respekti dhe përulësie.

Ai u nda nga jeta vetëm dy ditë para Fitër Bajramit, pasi kishte agjëruar edhe atë ditë, e cila rezultoi të ishte e fundit për të, duke e përjetuar si çdo vit, edhe pse larg familjes dhe miqve, me të cilët do të ndante urimet nga larg, siç bënte gjithmonë.

 Mungesa e tij u ndje edhe më fort në ditën e festës, siç e përshkroi një mik i afërt i tij në Berat me anë të një postimi në rrjetet sociale. 

“Zemra e vëllait, sot bëhen dy ditë që nuk marr asnjë sms nga ty. Është Bajrami i parë që nuk marr një urim nga ti. Për mua është edhe Bajrami i parë që nuk hodha asnjë foto nga festa, sepse unë nuk ndriçoja më… Po tani?” , shkroi Helibak Muçogllava. 

Në orën 13:00, Namir Lapardhaja u përcoll për në banesën e fundit, në varrezat e Burdulliasit, mes një kortezhi që përshkroi qendrën e qytetit, lagjen “Dëshmorët e Kombit”, të cilën e deshi aq shumë dhe për të cilën ngriti zërin shpesh, si këshilltar bashkiak dhe si qytetar aktiv, përpara se të mbërrinte në vendin e fundit të prehjes.  

Familjarë, miq dhe qytetarë e ndoqën në heshtje deri në fund të përcjelljes, për t’i thënë lamtumirën e fundit me zemër të thyer.

Në moshën 40-vjeçare, si autor i tre librave, prind i dy vajzave dhe një zë që ndikoi në mendimin publik, ai la pas më shumë se një rrugëtim personal.
Ajo që mbetet nuk është vetëm kujtimi, por një prani që vijon të jetojë në fjalën dhe debatin që ai ndërtoi.

The post Lamtumira që tejkaloi ndasitë, Namir Lapardhaja dhe trashëgimia e një zëri të lirë  first appeared on Amfora.