Analiza e pamjeve dhe e kronologjisë së publikimeve tregon një tjetër histori nga ajo që u paraqit nën tonet satirike. Objekti që shfaqej duke u djegur nuk ishte një banesë e listuar për qira në platformën “Airbnb”, por një kabinë elektrike që i shërbente Ujësjellësit të Vlorës. Pamjet ishin regjistruar gjatë zjarrit të 11 gushtit në zonën e Ujit të Ftohtë në Vlorë, ku u raportua se flakët kishin përfshirë një kabinë të ujësjellësit pranë tunelit, ndërsa Shoqëria Rajonale Ujësjellës Kanalizime Vlorë Sh.A. njoftoi se transformatori i Stacionit nr. 2 kishte dalë jashtë funksionit si pasojë e flakëve. Më tej, ujësjellësi paralajmëroi se situata mund të sillte kufizime ose luhatje të përkohshme në furnizimin me ujë, ndërsa shkaku i zjarrit mbetej i paqartë.

Për audiencën ndërkombëtare, kabina elektrike u paketua si një fjetore e modelit “Airbnb” dhe postimi nga i cili nisi orteku i dezinformimit, deri në momentin e monitorimit nga Amfora, ishte ai i “Parody Jeff”, që nga ana tjetër deklaron se ka përmbajtje që niset nga komentet, satira dhe imagjinata.

Ky postim, që pretendonte se bëhej fjalë për pjesëtarë të “IDF – Israel Defense Forces” (Forcat e Mbrojtjes së Izraelit), arriti 1.3 milionë shikime, rreth 62 mijë pëlqime, rreth 1200 komente dhe rreth 20 mijë rishpërndarje, ndërsa situata e krijuar u mor e mirëqenë nga shumë përdorues. Nga ana tjetër, analiza tregoi se kjo llogari në “X” publikon rregullisht materiale mbi Palestinën, kritika ndaj Izraelit, SHBA-së dhe Marrëveshjeve të Abrahamit, ndërsa raportimet mbi Iranin shpesh përdorin pretendime ose deklarata të autoriteteve iraniane si pikënisje.

Videoja vijon të rishpërndahet edhe në kanale të tjera që arrijnë një audiencë të gjerë, duke u përfshirë në një seri raportimesh që po i lidhin izraelitët me vendosjen e zjarreve në pjesë të ndryshme të botës. “Izraelitët vazhdojnë të ndezin zjarre në të gjithë botën…”, ishte titulli i një grafike të AJ+ (Al Jazeera Plus), duke shpjeguar në brendësi se më 14 gusht 2026, një zjarr shpërtheu pranë Sellia-s, në Greqi. Një shtetas izraelit 35-vjeçar u arrestua pasi autoritetet dyshuan se zjarri kishte lidhje me një skarë (për gatimin e ushqimeve) të ndezur pranë vilës ku ai po qëndronte, në një periudhë me rrezik shumë të lartë zjarresh.

Kabina elektrike e paketuar si “Airbnb” gjeneroi një lumë reagimesh

“Një grup izraelitësh që, sipas raportimeve, shërbenin në IDF, u kërkua të largohej nga një Airbnb në Shqipëri, pasi pronari mësoi për shërbimin e tyre ushtarak. Të nesërmen, prona thuhet se u përfshi nga zjarri. Mbetet e paqartë se çfarë e shkaktoi zjarrin dhe nëse dy incidentet lidhen me njëri-tjetrin”.

Me këtë përshkrim, profili “Hoot Republic” vijoi narrativën dhe publikoi më 24 gusht në “Instagram” të njëjtën video, mbi të cilën ishte vendosur në brendësi teksti: “Ushtarë të IDF-së dëbohen nga një Airbnb në Shqipëri; prona digjet të nesërmen”, duke marrë së paku rreth 22 mijë pëlqime, rreth 2700 komente dhe rreth 4500 rishpërndarje.

Gjithashtu, “Hoot Republic” karakterizohet nga një orientim i fortë narrativ dhe gjeopolitik, me përmbajtje dukshëm pro-palestineze, kritike ndaj Izraelit dhe SHBA-së, si edhe me materiale që, në disa raste, përkojnë me narrativa të favorshme për Iranin dhe Pakistanin.

Brenda 7 orësh nga postimi më i hershëm i identifikuar, videoja kaloi në disa hapësira gjuhësore dhe ndryshoi kontekst gjatë rrugës. Me çdo përkthim, pretendimit iu shtuan elemente që e largonin më tej nga ngjarja reale e dokumentuar në Vlorë.

Fayed Abushammalah, me rreth 58 mijë ndjekës, e ripublikoi historinë në arabisht përmes llogarisë së tij në “X”. Në vend të shkurtesës IDF, postimi përdorte formulimin “forcat e okupimit” dhe shkruante: “Pronari i shtëpisë i dëboi kur mësoi se ishin ushtarë të forcave të okupimit. Ditën tjetër shpërtheu një zjarr në vend, në Shqipëri”.

Gjithashtu, gazetari turk Alpaslan Düven, me mbi 25 vite përvojë dhe që aktualisht përfaqëson në Mbretërinë e Bashkuar “Turkuvaz Media Group”, e ripublikoi videon duke mos verifikuar vërtetësinë e saj, një amplifikim që zgjeroi audiencën e postimit dezinformues.

Në tërësinë e tyre, ripublikimet nuk kishin vetëm ndryshime gjuhësore, por edhe përshkrimi i personave të pretenduar si pjesëtarë të “forcave të okupimit” e vendoste historinë brenda kornizës politike të konfliktit izraelito-palestinez. Abushammalah vetëidentifikohet si gazetar dhe analist politik palestinez me përvojë mbi 35-vjeçare dhe si ish-korrespondent i BBC-së në Gaza. Ai është gazetari i parë i identifikuar në kronologjinë e monitoruar të përhapjes së pretendimit.

Një postim tjetër në portugalisht shkoi një hap më tej, duke shkruar se “Izraelitët i vunë zjarrin një akomodimi Airbnb” dhe, në të njëjtin publikim, izraelitët përshkruheshin edhe si “demonë”. Monitorimi i Amforës identifikoi versione të ngjashme edhe në spanjisht, italisht dhe greqisht.

Përhapja e historisë nuk ndryshoi vetëm pretendimin mbi atë që kishte ndodhur në Vlorë. Në komentet dhe reagimet e monitoruara nga Amfora, një histori e pambështetur që u atribuohej disa personave të paidentifikuar u përdor për të bërë përgjithësime ndaj izraelitëve dhe, në disa raste, ndaj hebrenjve në tërësi.

Një përdoruese kërkonte që izraelitët të pengoheshin të hynin në Shqipëri, ndërsa reagime të tjera kërkonin ndalimin e shtetasve izraelitë ose arrestimin e të gjithë ushtarëve të IDF-së. Në disa komente, gjuha shkonte më tej, duke përdorur përshkrime dehumanizuese ndaj “sionistëve” ose duke kërkuar përjashtimin e hebrenjve në tërësi. Në këtë aks, përgjegjësia për një zjarr që nuk ishte provuar se kishte lidhje me ndonjë shtetas izraelit u zhvendos drejt kombësisë, përkatësisë politike, etnike dhe fetare.

Mesazhi i “Parody Jeff” u rishpërnda me citim dhe me pretendimin në anglisht nga një seri profilesh në “X”, si “Global South News”, që funksionon si agregator lajmesh me fokus në Afrikën e Jugut dhe deklaron se është e vendosur në Moskë, Rusi, duke numëruar mbi 254 mijë ndjekës dhe thekson profilizimin e saj për “parodi”.

“Paramotor News” vijoi rishpërndarjen e videos, teksa identifikohet si një llogari mediatike. Nga analizimi i përmbajtjes dallohet orientimi i fortë pro-palestinez dhe islamist, duke amplifikuar materialet dhe deklaratat e Hamasit/al-Qassam, Hezbollahut dhe aktorëve të lidhur me Iranin.

Pavarësisht këtij trendi, reagimet nuk ishin të njëtrajtshme dhe disa përdorues kërkuan burime dhe prova për historinë. Një prej tyre shkroi se kishte kontrolluar disa media pa gjetur raportime që ta mbështesnin, ndërsa një tjetër paralajmëroi se kalimi nga një mosmarrëveshje e pretenduar për strehimin te akuza për zjarrvënie mbështetej në spekulim.

Me nisjen e protestave qytetare dhe mjedisore kundër projekteve në Zvërnec, paralelisht u shpërndanë narrativa që i lidhnin protestat me Izraelin – krejt e kundërta nga realiteti në terren. Në rrjetet sociale u përhapën pretendime për “kolonizim”, për një “Gaza të dytë” në Zvërnec e Sazan dhe për interesa të fshehura izraelite, të mbështetura në përmbajtje të manipuluara ose të shkëputura nga konteksti. Këto narrativa u amplifikuan si nga profile vendase, ashtu edhe nga llogari të huaja me orientim anti-izraelit.

The post Kabina elektrike u paraqit si “Airbnb”, zjarri në Vlorë ushqeu narrativën anti-izraelite first appeared on Amfora.

Me brohorima dhe thirrje, “UÇK”, me parrulla kundër Volodymyr Zelenskyt, ata shkuan deri pranë ish-ambasadës ruse në Tiranë, ku në tabelën e rrugës së emërtuar rishtazi, “Ukraina e lirë”, vendosën simbolikisht mbishkrimin “Dardania e lirë”. Reagimi erdhi një ditë pasi presidenti ukrainas deklaroi në Beograd se qëndrimi i Ukrainës për mosnjohjen e Kosovës mbetej i pandryshuar.

“Qëndrimi ynë për mosnjohjen e Kosovës mbetet i pandryshuar”, ishte formulimi i saktë që Zelensky përdori më 8 gusht gjatë konferencës për mediat në Beograd. Në të njëjtën dalje publike, ai falënderoi Serbinë për respektimin e integritetit territorial të Ukrainës, përfshirë Krimenë dhe nuk u fut në detaje të pretendimeve të Serbisë ndaj Kosovës.

Deklarata mbërriti në Kosovë paralelisht me reagime institucionale. Më 9 gusht, Komuna e Prishtinës hoqi nga një ndërtesë pranë sheshit “Zahir Pajaziti” banderolën me flamurin ukrainas dhe me mbishkrimin, “Free Ukraine”, të vendosur pas nisjes së pushtimit të plotë rus në vitin 2022. Kryetari Përparim Rama postoi një video që mori mbi 400 mijë shikime në “Facebook” dhe e lidhi vendimin me mosrespektimin e shtetësisë së Kosovës, por theksoi se empatia dhe solidariteti me popujt që përballen me luftë dhe persekutim vazhdojnë. 

Nga analiza e Amforës rezulton se këto zhvillime u vendosën në dritën e narrativës pro-serbe dhe pro-ruse, nga disa media dhe personazhe publikë, duke krijuar idenë e ndryshimit të qëndrimit të shqiptarëve pro Ukrainës dhe duke mohuar ekzistencën legjitime të shtetit të Kosovës.

Nga reagimet lokale te amplifikimi shtetëror rus

Deklarata e Zelenskyt dhe më pas vendimi për uljen e banderolës në zemër të Prishtinës ushqeu një rrjet llogarish në mediat sociale, të lidhura me propagandën shtetërore ruse, serbe dhe më tej me nacionalizma të fokusuara kundër Kosovës në veçanti dhe shqiptarëve në përgjithësi.

Media ruse “Sputnik Srbija”, e cila mbulon zhvillimet dhe ngjarjet në Serbi, publikoi në Telegram lajmin për heqjen e banderolës, duke përdorur formulimin “e ashtuquajtura Kosovë” dhe duke e lidhur me vizitën e Zelenskyt në Beograd. Por ajo la jashtë pjesën e deklaratës së kryetarit të Prishtinës, Përparim Rama, se empatia dhe solidariteti me popujt që përballen me luftë dhe persekutim vazhdonin, duke përzgjedhur nga reagimi vetëm veprimin që mund të nënkuptohej si tërheqje e mbështetjes për Ukrainën. 

Vetëm 27 minuta pas saj, seksioni për Ballkanit i medias “Russia Today”, publikoi një paragraf pothuajse identik, me të njëjtën renditje të informacionit dhe të njëjtin përcaktim, “e ashtuquajtura Kosovë”, që po ashtu paraqiste një raportim të ngjashëm, duke mos e vendosur në kontekt deklaratën e Përparim Ramës.

Analiza e postimeve nga media dhe llogari të vendosura kryesisht në rrejtin social “X”, tregon se historia u deformua përmes tri zhvendosjeve të njëpasnjëshme: Parafraza politike e Vuçiçit u kthye në një citim që Zelensky nuk e kishte shqiptuar; Vendimi i Komunës së Prishtinës dhe reagimi i një grupi protestuesish në Tiranë u përgjithësuan si qëndrim i shqiptarëve; Ndërsa zhgënjimi ndaj Kievit u përdor për të promovuar afrimin e shqiptarëve me Rusinë.

Paralelisht me mesazhet e shpërndara nga kanalet ruse u bënë edhe ato serbe, duke u fokusuar tashmë tek ngjarjet në kryeqytetin e Shqipërisë. Video e shpërndarë teksa një grup protestuesish nga lëvizja qytetare që vijon prej 77 ditësh, po kalonin përpara ambasadës së Ukrainës në Tiranë, të irrituar ata lëshuan thirrje kundër Zelenskyt, por asgjë të lidhur më Ukrainën apo mbështetjen e saj në veçanti.

Profile në rrjetin social “X”, si ajo e Vladimir Stevanovic, e ripostuan videon duke përfshirë elemente çorientuese dhe një kornizim të përshtatshëm për narrativën pro-ruse, sikur shqiptarët po kthehen kundër Ukrainës dhe në favor të Putinit. 

“Shqiptarë nga Shqipëria dhe Kosova po thërrasin përpara Ambasadës së Ukrainës në Tiranë: ‘Zelenski, Zelenski,…[citohen fjalë fyese në gjuhën angleze]’, ndërsa dëgjohen edhe thirrje në mbështetje të Rusisë dhe Putinit”, shkruajti ai, megjithëse këto thirrje nuk u dëgjuan në videot e ndara prej protestuesve.

Edhe deklarata e Minsitrisë për Evropën dhe Punët e Jashtme, që mbështeste Ukrainën dhe Kosovën, duke kërkuar normalizim e njohje të ndërsjellë Kosovë-Serbi, ra pre e gjuhës etnonacionaliste dhe stigmatizuese. Disa prej postimeve i etiketonin shqiptarët si “separatistë” dhe “trafikantë droge e organesh”, pa paraqitur prova, ndërsa Kosovën e përshkruanin si “territor të pushtuar”. Marinko Učur, i prezantuar si gazetar i vendosur në Bosnjë dhe Hercegovinë, e “përktheu” deklaratën me një reagim direkt kundër vetë ekzistencës së shtetit të Kosovës.

“Shqiptarët vazhdojnë të shohin ëndrra të lagështa separatiste! A mendojnë vërtet se edhe në marrëzinë e tyre, dikush do ta njihte ndonjëherë pushtimin e 14% të territorit të vet, për të mundësuar krijimin e një shteti tjetër shqiptar në Ballkan?”, shkruajti ai mbi postimin e ministrisë së jashtme shqiptare.

“Serbia nuk ka nevojë për asnjë njohje nga separatistët shqiptarë dhe trafikantët e drogës e të organeve. Kjo nuk do të ndodhë! Rezoluta 1244 e OKB-së vazhdon të jetë në fuqi!”, përfundoi Marinko Učur, gazetar nga Banja Luka dhe komentator i çështjeve politike në Republikën Srpska, që dallohet për një këndvështrim të theksuar serbo-nacionalist.

Narrativa e zhgënjimit ndaj Ukrainës u konvertua në mbështetje për Rusinë 

Kritika ndaj Kievit nisi si reagim ndaj mosnjohjes së Kosovës, por në një pjesë të hapësirës shqipfolëse ajo ndryshoi gradualisht drejtim. Nga kërkesa për reciprocitet ndaj Ukrainës, debati kaloi në pretendimin se shqiptarët duhej të rishikonin pozicionimin e tyre për luftën dhe të afroheshin me Rusinë. Në këtë mënyrë, qëndrimi diplomatik i Kosovës u përdor për të vënë në diskutim mbështetjen për Ukrainën dhe për të normalizuar mesazhe pro-ruse. 

“Shkojmë Russia pak ma fort”, shkruhej në një video që profili “MATEAN” publikoi në TikTok më 8 gusht dhe e cila transmetonte tekstet, “Klouni Zelensky viziton Serbinë, aleatin më të madh të Rusisë. Klouni rikonfirmoi se Ukraina mbështet shtetin gjenocidal të Serbisë kundër pavarësisë së Kosovës” dhe se, “Ndërkohë, Kosova është një nga mbështetëset më të mëdha të Ukrainës në botë”.

Në momentin e monitorimit, videoja kishte arritur gati 210 mijë shikime, 7089 pëlqime, 843 komente dhe 953 shpërndarje. Profili kishte rreth 25 mijë ndjekës dhe 3.3 milionë pëlqime të grumbulluara në përmbajtjet e tij. Mes komenteve me ndërveprim të lartë shfaqeshin profilet që shkruanin, “Now I support Russia”, “Free Russia”, thirrje për heqjen e flamujve të Ukrainës dhe për dëbimin e shtetasve ukrainas.

Një ditë më pas, një narrativë e ngjashme u shfaq në një formë edhe më të drejtpërdrejtë në hapësiën shqipfolëse në “X”, por që targetonte audiencën ndërkombëtare përmes përshkrimeve në anglisht. Profili me emërtimin “Kruja Chronicles”, shkroi se shqiptarët duhej të “ndërronin anë dhe të luftonin për Rusinë”.

Ky koment u shoqërua me rishpërndarjen e një fotografie të publikuar më 10 mars 2026, në të cilën shfaqeshin disa persona të armatosur, të veshur me uniforma ushtarake dhe duke mbajtur flamurin shqiptar. Fotografia u prezantua me përshkrimin: “Foto e personave nga Shqipëria që pretendohet se shërbejnë në Forcat e Mbrojtjes Territoriale të Ukrainës”.

Në vazhdën e kësaj narrative, në një tjetër postim bëri një paralelizëm mes Kosovës dhe territoreve ukrainase të pushtuara nga Rusia në Krime, Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhia dhe Kherson, duke argumentuar se meqë Perëndimi mbështeti të drejtën e Kosovës për vetëvendosje, i njëjti parim duhet të zbatohet edhe për popullsinë ruse në këto rajone. Sipas këtij arsyetimi, banorët që identifikohen si rusë dhe nuk duan të qeverisen nga Ukraina duhet të kenë të drejtën për vetëqeverisje ose bashkim me Rusinë, ndërsa qëndrimi i kundërt paraqitet si përdorim i standardeve të dyfishta.

Të njëjtit profil pas Pashkës Ortodokse të këtij viti, Aleksandër Dugin i shpërndau postimin që shfaqte komunitetin ortodoks në Katedralen Ngjallja e Krishtit në Tiranë. Dugini i shtoi përshkrimin se, “Shqipëria dikur ishte një vend i krishterë. Shqipëria moderne u themelua nga prifti ortodoks Fan Noli”.

Ai njihet si ideologu i antishqiptarizmit modern dhe përfaqëson krahun ideologjik të imperializmit rus, si një projekt ultranacionalist, anti-liberal dhe ekspansionist që e sheh Rusinë si qendrën e një perandorie euroaziatike dhe mohon sovranitetin e plotë të vendeve që Moska i konsideron pjesë të sferës së saj të ndikimit.

Fryma e postimeve në rrjetet sociale dhe kryesisht në “X” mbështetej te barazimi mes Kosovës si një shtet tashmë i pavarur dhe rajoneve ukrainase të Donbasit e Krimesë. Por kjo analogji shpërfill kontekstet e ndryshme sepse Kosova kaloi përmes luftës, ndërhyrjes së NATO-s dhe administrimit ndërkombëtar, ndërsa Krimea dhe pjesë të Donbasit janë territore të njohura ndërkombëtarisht si pjesë e Ukrainës, të pushtuara ose të aneksuara nga Rusia. Deklarata e Zelenskyt u përdor kështu për të ndërtuar një ekuivalencë të rreme dhe për ta kthyer mosnjohjen e Kosovës në argument për mbështetjen e agresionit rus.

Fjalia e Vuçiçit që iu atribuua Zelenskyt

Një nga deformimet kryesore të deklaratës së Zelenskyt ndodhi kur formulimi i tij për qëndrimin e pandryshuar të Ukrainës ndaj mosnjohjes së Kosovës u zëvendësua me fjalinë, “Kosova është Serbi”. Dallimi nuk është vetëm gjuhësor, pasi presidenti ukrainas rikonfirmoi një politikë të hershme të Kievit, ndërsa formulimi i dytë pohon drejtpërdrejt qëndrimin e Serbisë për statusin e Kosovës dhe jo të Ukrainës.

Fraza u përdor më 9 gusht nga presidenti serb, Aleksandar Vuçiç, i cili duke komentuar reagimet në Prishtinë tha se Zelensky kishte ardhur në Beograd dhe sipas interpretimit të tij kishte thënë, “Po, Kosova është Serbi” – Megjithëse ajo nuk gjendet në deklaratën e presidentit ukrainas, por ishte parafraza politike e Vuçiçit për qëndrimin e Kievit.

Një nga mediat që e shkëputi këtë parafrazë nga Vuçiçi dhe ia atribuoi Zelenskyt ishte “Borba.me”, me bazë në Malin e Zi dhe me përmbajtje të theksuar pro-serbe e pro-ruse. Në raportin për dezinformimin në Malin e Zi gjatë vitit 2024, rrjeti rajonal i verifikimit të fakteve “SEE Check”, e renditi atë mes faqeve kryesore që përhapnin narrativa pro-ruse dhe kundër Bashkimit Evropian.

Më 9 gusht, kjo media në internet vendosi në titull pretendimin se shqiptarët në Kosovë hoqën flamurin ukrainas pasi Zelensky, “tha se Kosova është Serbi” dhe kështu parafraza e Vuçiçit u paraqit kështu në titull si deklaratë e presidentit ukrainas, ndonëse vetë përmbajtja e shkrimit nuk e mbështeste këtë atribuim.

Në Serbi media pro-qeveritare “Informer TV”, publikoi në “TikTok” videon e Vuçiçit dhe e paraqiti “porosinë e Zelenskyt se Kosova është Serbi”, si një rezultat të shkëlqyer të vizitës së tij në Beograd, duke marrë së paku 1637 pëlqime, 269 komente dhe 225 shpërndarje – Ndërsa nga ana tjetër organizata serbe CRTA e ka renditur Informer-in mes mediave ku publikohen shpesh lajme manipuluese. Shtrirja e këtyre postimeve u fokusua tek interpretimi i përdorur nga Vuçiçi dhe u paraqit një si citim i drejtpërdrejtë i Zelenskyt. 

Nga ana tjetër, profile si Mladen Mrdalj, që vetëpërshkruhet si doktor i shkencave politike dhe pedagog me kohë të pjesshme në “Webster University” në SHBA, solli një qasje kontroverse pas deklaratës së Zelenskyt, duke nxitur mendimin se Kosova nuk duhet të mbështetet më nga Perëndimi sepse Putini e përdor si një “kartë” për të justifikuara planet e tij ekspansioniste, megjithëse postimet e tij përputhen pjesërisht me argumentet e shfrytëzuara nga Kremlini.

“Baza morale e mbështetjes perëndimore për Ukrainën do të ishte shumë më e fortë nëse Perëndimi do të vepronte në përputhje me mbështetjen e Ukrainës për integritetin territorial të Serbisë, duke i dhënë fund mbështetjes për parashtetin separatist të shqiptarëve të Kosovës, të cilin Putini e përmend vazhdimisht për të justifikuar agresionin e tij”, shkroi ai në “X”.

Kështu ajo që nisi si zhgënjim ndaj një qëndrimi diplomatik të Kievit u zhvendos në hapësirën digjitale përmes citimeve të deformuara, përgjithësimit të reagimeve të veçuara dhe përmbajtjeve që i përshtatën ngjarjet lokale narrativave pro-serbe dhe pro-ruse. Ndërsa reagimet në Prishtinë dhe Tiranë u interpretuan si qëndrim kolektiv i shqiptarëve dhe kritika ndaj Ukrainës u përdor për të normalizuar mesazhe në favor të Rusisë. 

The post Nga “Kosova është Serbi” te “luftoni për Rusinë”: Si u deformua deklarata e Zelenskyt first appeared on Amfora.

Pas dekretit të Alhambras të vitit 1492, i cili urdhëroi dëbimin e hebrenjve nga Spanja, një pjesë e këtij popullsie u orientua drejt territoreve të Perandorisë Osmane. Sulltan Bajaziti II lejoi vendosjen e tyre në disa rajone të ndryshme, përfshirë Ballkanin dhe Shqipërinë, me shpresën se hebrenjtë do të ringrinin, përmes rrjetit të tyre të diasporës, tregtinë e vendit dhe të rajonit. Vlora, për shkak të pozicionit të saj gjeografik si port detar dhe lidhjeve tregtare me Italinë, u bë një nga destinacionet kryesore për hebrenjtë në arrati. Kështu në vitin 1506 Vlora numëronte 97 familje hebrenjsh. Numër ky që ishte i destinuar të rritej në mënyrë eksponenciale një dekadë e gjysmë më vonë.

Sipas regjistrit osman të vitit 1520, qyteti i Vlorës kishte një popullsi urbane të përbërë nga rreth 1367 familje. Nga ky numër, 531 familje (ose “hane”, pra vatra familjare me rreth pesë anëtarë) ishin regjistruar nga autoritetet osmane si hebrenj. Përveç këtyre vatrave familjare, në Vlorë regjistrat osman kanë shënuar edhe 69 hebrenj si beqarë. Këto shifra tregojnë se në atë periudhë specifike, hebrenjtë përbënin rreth 39 përqind të familjeve brenda zonës urbane të Vlorës. Ky nivel përfaqësimi e bënte Vlorën një ndër qendrat më të rëndësishme të banuara nga hebrenjtë në Ballkan, krahas Selanikut dhe Sarajevës.

Regjistrat osmanë të popullsisë dhe të taksave në Sanxhakun e Vlorës mes viteve 1519–1520 ofrojnë dëshmi të drejtpërdrejta për praninë e një komuniteti të madh hebre në qytet, i përbërë kryesisht nga hebrenj sefardit të ardhur kryesisht nga Spanja dhe Portugalia. Defterët regjistrojnë se 531 familjet hebraike ishin të organizuara në katërmbëdhjetë mëhallë, disa prej të cilave mbanin emrat e drejtuesve ose të kryefamiljarëve të tyre. Ndër emrat e dokumentuar në burimet osmane gjenden Mojsi Mezistrini; Josefi, biri i Moisiut; Matia, biri i Moisiut; Isaku, biri i Sinonias; Jahuda Isak, Nesimi, biri i Josefit, i identifikuar si mjek; Selemo Haron, etj, etj. 

Gjithashtu nga këto regjistra dalin edhe familje dhe bashkësi hebrenjsh të ardhura nga Kalabria, Katalunia, Otranto dhe Moreja. Këto të dhëna dëshmojnë se komuniteti hebre i Vlorës nuk ishte homogjen, por përbëhej nga grupe me prejardhje të ndryshme mesdhetare, të vendosura në mëhallë të veçanta. 

Edhe pse defterët nuk regjistrojnë profesionin e çdo kryefamiljari, burimet historike janë të njëzëshme se hebrenjtë e Vlorës luanin një rol të rëndësishëm në tregtinë ndërkombëtare të portit, duke zhvilluar shkëmbime të rregullta me Selanikun, brigjet italiane dhe qendra të tjera të Perandorisë Osmane, çka e bëri Vlorën një nga qendrat më të rëndësishme hebraike të Ballkanit gjatë gjysmës së parë të shekullit XVI.

Ardhja e këtij komuniteti solli ndryshime të dukshme në strukturën ekonomike të qytetit. Hebrenjtë në Vlorë u angazhuan kryesisht në zejtari, tregti dhe shërbime të ndryshme urbane. Ata morën pjesë aktive në tregtinë e kripës, e tekstileve dhe lëkurëve, duke shfrytëzuar rrjetin e tyre të kontakteve tregtare që shtrihej përtej kufijve të perandorisë, veçanërisht me portet italiane. Ky orientim ekonomik ishte i lidhur me natyrën dhe zhvillimin e tyre si popullsi urbane. Ata nuk u angazhuan pothuajse kurrë në sektorin e bujqësisë apo të pronësisë së tokës në fshatrat përreth.

Në aspektin administrativ dhe social, komuniteti hebre në Vlorë gëzonte një shkallë autonomie, e cila ishte karakteristike për sistemin osman të miletit. Ata kishin institucionet e tyre fetare, si sinagogat, dhe organizonin jetën e tyre të brendshme sipas ligjeve dhe traditave të tyre, gjurmët arkeologjike dhe toponimike të së cilës janë ende të pranishme sot në terren. Bashkëjetesa me popullsinë vendase të krishterë dhe myslimane ishte e rregulluar nga kuadri ligjor osman. Nuk ka të dhëna historike që të sugjerojnë konflikte të mëdha ndëretnike apo ndërfetare në këtë periudhë. Përkundrazi, bashkëveprimi në treg dhe në jetën e përditshme tregon për një integrim funksional të tyre në jetën e qytetit.

Megjithatë, ky lulëzim nuk zgjati. Në gjysmën e dytë të shekullit të XVI, Vlora u bë skenë e konflikteve të vazhdueshme ushtarake midis Perandorisë Osmane dhe Republikës së Venedikut. Bombardimet detare, epidemitë periodike të murtajës, malarjes, kolerës dhe pasiguria ekonomike e bënë jetën në port gjithnjë e më të vështirë. Në këtë kontekst, pjesa më e madhe e komunitetit vendosi të zhvendosej drejt qendrave më të qëndrueshme si për shembull Beratit, për shkak të pozicionit të sigurt në brendësi, dhe mbi të gjitha Selanikut, i cili po shndërrohej në metropolin kryesor hebre të Ballkanit.

Pasojat demografike ishin të menjëhershme. Regjistrat e shekullit të XVII dhe shënimet e Evlija Çelebiut dëshmojnë një rënie drastike: nga 531 familjet e vitit 1520, komuniteti ishte reduktuar tashmë në pak dhjetëra familje. Megjithatë, trashëgimia e tyre mbeti e gjallë në zhvillimin e zanateve dhe në fizionominë urbane që Vlora kishte përvetësuar gjatë dekadave të bashkëjetesës.

Periudha e shekullit të XVI mbetet si një dritare kohore kur Vlora kishte një strukturë popullsie mjaft të larmishme. Bashkëjetesa e përmendur, e mbështetur në ligjet e perandorisë, lejoi që ky qytet të funksiononte si një nyje e rëndësishme për tregtarët dhe zejtarët hebrenj për një kohë të caktuar. Pas largimit të tyre, qyteti vijoi udhëtimin e tij historik nën ndikimin e ndryshimeve të reja demografike dhe politike që karakterizuan shekujt në vijim. Historia e hebrenjve në Vlorë përmbyllet si një kapitull i rëndësishëm që kontribuoi në mozaikun e gjerë të historisë së këtij qyteti. Kontribut që asnjë debat modern nuk mund të deformojë. 

The post Komuniteti hebre në Vlorë gjatë shekullit XVI first appeared on Amfora.

“Protesta kundër resortit të Kushner-it, Trump-it dhe partnerëve të tyre sionistë. Situata në Shqipëri po del jashtë kontrollit”, publikoi një video llogaria në Instagram “lantidiplomatico”  dhe që numëron 116 mijë ndjekës. Ajo i përket “L’AntiDiplomatico”, një media në internet me bazë në Itali.

Postimi përdori pamje nga protestat e opozitës, ku goditet ndërtesa e Kryeministrisë me molotovë dhe fishekzjarrë, duke krijuar një ide të pavërtetë për shkallën e reagimit të protestuesve për çështjen e Zvërnecit, të cilët nuk kanë sulmuar deri më tani ndërtesat qeveritare.

Publikimet e kësaj platforme kritikojnë shpesh politikën e jashtme amerikane, NATO-n, politikat e BE-së, si edhe publikon shpesh këndvështrime ruse, kineze dhe të vendeve që e kundërshtojnë perëndimin. Ajo po ashtu mbulon gjerësisht Palestinën dhe kritikon qeverinë izraelite.

Profile të ngjashme publikuan gjerësisht pamjet jashtë kontekstit të protestës së opozitës shqiptare, duke paraqitur një protestë tjetër nga ajo në bulevard, ku nuk sulmohen autoritetet, institucionet dhe nuk ka asnjë moment dhune nga ana e protestuesve.

“Lajm i fundit: Protestuesit shqiptarë sulmojnë shtëpinë e Hoxhës mes reagimeve kundër projektit të tokës së familjes Trump”, është një tjetër video e shpërndarë nga “viralstrange”. Aty paraqitej vila e ish-diktatorit Enver Hoxha, kur u sulmua gjatë një protestë të organizuar nga opozita në muajin shkurt dhe u ripërdor jashtë kontekstit të portestave për Zvërnecin.

Faqja e internetit që e posdeon, “Viral Strange”, prezantohet si një platformë digjitale që publikon përmbajtje virale, lajme të pazakonta, histori njerëzore dhe tema që gjenerojnë interes të madh në rrjetet sociale.

Megjithëse përmbajtja e faqes është në anglisht, nga verifikimet e Amforës rezulton se ajo administrohet nga shtetas shqiptarë dhe irakenë (sipas deklarimit të tyre), duke mos munguar kështu njohja e kontekstit të vendit, por një video e nxjerrë qëllimisht nga konteksti me qëllim gjenerimin e shikueshmërisë së lartë.

Ky është një nga mekanizmat më të zakonshëm të dezinformimit gjatë protestave, jo domosdoshmërisht krijimi i një ngjarjeje të rreme, por zhvendosja e një ngjarjeje reale nga koha dhe konteksti i saj origjinal. Në këtë rast, një episod i lidhur me protesta të mëparshme paraqitet si pjesë e mobilizimit kundër projektit të Zvërnecit, duke krijuar përshtypjen e një proteste më të dhunshme dhe më konfliktuale se sa ajo në terren.

Protestat e zhvilluara gjatë këtyre ditëve në kryeqytet janë karakterizuar nga një nivel i ulët tensioni dhe mungesë incidentsh të rëndësishme dhe nga raportimet në terren të Medias Amfora në Tiranë dhe Durrës, nuk rezulton asnjë episod dhune. Protestat kanë pasur grumbullime qytetarësh, fjalime publike dhe marshime, pa incidente të raportuara, e as që lidhet me sulme ndaj institucioneve, përplasje me policinë apo dëmtime të pronës private. 

Episodi i vetëm i tensionit i raportuar gjatë protestave u regjistrua më 3 qershor, kur një grup protestuesish kaloi gardhin metalik të vendosur nga policia në bulevard, një masë sigurie që sipas policisë u mor për shkak të ndeshjes Shqipëri-Izrael dhe kufizimit të aksesit në zonën pranë Kryeministrisë. 

Ndërsa protesta është fokusuar në Tiranë dhe është përhapur në qytete të tjera të vendit, versioni i saj digjital po rishkruhet nga fotografi, video dhe narrativa që shpesh nuk kanë lidhje me ngjarjet që pretendojnë se përshkruajnë, duke u përhapur me shpejtësi në të gjitha kontinentet përmes mediave ndërkombëtare, atyre në internet, faqeve komunitare dhe blogerëve.

“Firstpost” është një media digjitale indiane që vetëm në Instagram numëron 3 milionë ndjekës dhe bën pjesë në grupin mediatik “Network18”, i cili kontrollohet nga konglomerati indian “Reliance Industries”, i biznesmenit Mukesh Ambani. Teksa raporton pamje të protestës në Tiranë, ajo përdor të ndërthuruara foto që nuk kanë lidhje me protestën dhe që shfaqin protesta pro-palestineze nga ngjarje të tjetra ndërkombëtare dhe pa shpjeguar se janë ilustruese.

Irani, “mbrojtësi” i demokracisë shqiptare

“Iran Military” numëron vetëm në një prej profileve të saj në “Facebook” 1.1 milionë ndjekës dhe që prej vitit 2009 ajo paraqitet si media e pavarur për lajme dhe analiza ushtarake mbi Iranin, që në fakt janë postime propagandistike. Në faqe e dublikuar e saj postoi të shtunën foton e një vajzë me flamurin shqiptar dhe me mbishkrimin “Albania is not for sale”. Pasi shkruajti se Shqipëria nuk është për tu shitur, ajo mori 2200 pëlqime, 224 komente dhe 55 ndarje, duke ofruar një postim emocional.

Një tjetër postim në “Instagram”, në një faqe që përmes Inteligjencës Artificiale krijon video me lojën e preferuar të fëmijëve, “Lego”, shpjegoi konfliktin e krijuar në Shqipëri për projektin e Zvërnecit, duke portretizuar presidentin amerikan, familjen e tij dhe paraqiti një ushtar me flamur iranian në uniformën që mbante veshur, teksa valëviste flamurin e Shqipërisë si një mbrojtës i saj.

Profili “persiaboihemmat” shpjegoi rastin e Zvërnecit në një format kreativ, të fokusuar tek audiencat e reja dhe ngjashëm si të gjitha postimet që forcojnë propagandën e regjimit në Iran, paraqet perëndimin dhe kryesisht presidentin Trump në një kënd spekulativ.

Ndërsa profili “militarykrafte”, paraqiti një postim tjetër të ngjashëm me video me “Lego” dhe shënoi: “1.4 miliardë dollarë. Një ishull ushtarak i braktisur. Tunele nëntokësore për të cilat askush nuk flet. Dhe një kamp 3 orë më poshtë rrugës që bota e harroi”.

“E quajnë investim. Ne e quajmë kasafortë”, shtoi postimi, teksa rikujtoi edhe vendndodhjen e kampit të opozitës iraniane MEK, në Manëz,  pak orë larg Zvërnecit.

Në vend të argumenteve që lidhen drejtpërdrejt me biodiversitetin, habitatet e mbrojtura apo ndikimin mjedisor të projektit, një pjesë e konsiderueshme e përmbajtjes ndërtohet mbi mesazhe ideologjike dhe gjeopolitike. 

Në postime të ndryshme përsëriten slogane si: “Albania is not for sale” (“Shqipëria nuk është në shitje”), referenca ndaj investimeve izraelite në rajon, si edhe pretendime se Shqipëria po shndërrohet në një hapësirë nën ndikimin e interesave të huaja, kyresisht të Izraelit.

Kjo qasje bëhet e dukshme edhe në mënyrën se si ndërtohen materialet vizuale. Fotografitë, simbolet shtetërore, flamujt, liderët politikë dhe tabelat e montuara grafikisht përdoren së bashku për të krijuar një lidhje të drejtpërdrejtë mes projektit në Zvërnec dhe një narrative më të gjerë për humbjen e sovranitetit kombëtar. Në këtë mënyrë, debati zhvendoset nga pyetja nëse projekti duhet apo jo të ndërtohet, drejt pretendimeve se pas tij qëndron një proces i organizuar i zgjerimit të ndikimit izraelit në Shqipëri.

Narrativa se Shqipëria nuk është në shitje përmes fotove të krijuara me Inteligjencën Artificiale dhe që e kthejnë gardhin e tokës së rrethuar fillimisht në Zvërnec si në një përplasje midis dy ushtrive armike, ka depërtuar edhe në grupet komunitare me mbi 300 mijë anëtarë, siç është rasti i postimit në grupin në Facebook të quajtur “Norman Finkelstein” dhe ku postohen kryesisht përmbajtje kundra Izraelit.  

Investimi Trump-Kushner, “kurban” i prapaskenave shqiptare në Zvërnec

Përhapja e lajmit për protestën ishte e rrufeshme anëembanë botës edhe për përfshirjen e emrave që lidhen direkt me familjen presidenciale amerikane, duke tërhequr pas vetes po aq dezinformim sa edhe kureshtje ndërkombëtare.

Përtej raportimeve profesionale që tregojnë pozicionimin e palëve, një pjesë e publikimeve në mediat në internet dhe të blogerëve vendosin në një linjë projektin e Zvërnecit me të Sazanit, së bashku me supozime për vendosjen e kolonëve izraelitë në këtë pjesë të Shqipërisë, që sipas fakteve rezultojnë të ndryshme.

Postimet në gjuhën angleze, italiane, greke dhe spanjolle, nga vëzhgimi i Amforës rezulton se dominojnë një pjesë të mirë të postimeve me karakter dezinformues, që së pari nisën duke krijuar një marrëdhënie të rreme midis Jared Kushner dhe garancisë se ai do të sillte vendosjen e kolonëve izraelitë në zonën e Zvërnecit. 

Në Instagram profili, “menoume_energoi_”, së bashku me një rrjet tjetër me të paktën 5 faqe shpërndau në greqisht dhe anglisht përmbajtje ku pretendohej se investimi i Jared Kushner-it në Shqipëri lidhet me interesat e Izraelit dhe vendeve arabe në kuadër të Marrëveshjeve të Abrahamit. Postimet sugjeronin gjithashtu se qeveria shqiptare po e përdor këtë projekt për të siguruar mbështetje më të madhe nga vendet perëndimore.

E njëjta faqe vijoi ta përdorte rastin si një kambanë alarmi për një investim në turizëm në Greqi nga kompania zhvilluese “IDM Kalamata”, e lidhur me grupin izraelit “IDM Capital”. Duke hequr paralele nga 2 realitete të ndryshme, më tej faqja tjetër që ndan postime të përbashkëta me të, “partizan_greece”, ndau video nga protestat dhe përplasjet në kantierin e ndërtimit të projektit turistik në Rrjoll, duke ofruar një pamje larg realitetit të protestave në Zvërnec. E njëjta video është shpërndarë gjerësisht megjithëse nuk ishte nga Zvërneci dhe në një tjetër profil numëron 2.7 milionë shikime.

Narrativat e shpërndara gjerësisht në internet ditët e fundit po shkojnë përtej lidhjes Krushner – Izrael, në një pozicionim më të drejtpërdrejtë të vetë çiftit Ivanka Trump – Kushner, përballë protestave të gjera në Shqipëri – protesta të cilat më shumë se ata si investitorë targetojnë praktikat jo transparente dhe korruptive të qeverisë sqhiptare, duke kërkuar anulimin e projekteve në Zvërnec specifikisht, si dëmtues të potencialit natyror të zonës. 

Vetë Ivanka Trump u shfaq në një intervistë për podkasterin e sipërmarrësit David Senra, duke e përshkruar projektin që po zhvillon së bashku me bashkëshortin e saj, Jared Kushner, duke ju referuar si një ishull në Mesdhe, që korrespondon me Sazanin dhe jo drejtpërdrejtë me gadishullin e Zvërnecit.

“Po punoj për një projekt të jashtëzakonshëm me bashkëshortin tim në Mesdhe. Është një projekt me përmasa gjigande. Bëhet fjalë për një ishull privat prej 14 mijë hektarësh në zemër të Mesdheut”, shpjegoi Trump duke u fokusuar tek “ishulli”.

“Përveç ishullit, kemi edhe rreth pesë milje vijë bregdetare përballë tij, një gadishull të mrekullueshëm me lagunë në njërën anë dhe det në anën tjetër, me plazhe të bukura me rërë të bardhë. Për mua kjo ndihet më shumë si një sfidë se sa si një biznes”, shtoi ajo, por pa shpjeguar plane specifike ndërtimi.

Për projektin e përqendruar në Ishullin e Sazanit qeveria shqiptare i dha statusin e Investitorit Strategjik kompanisë së lidhur me Kushner, “Atlantic Incubation Partners LLC”, në fund të vitit 2024. Sipas vendimit të Komitetit të Investimeve Strategjike, investimi i planifikuar parashikon zhvillimin e një kompleksi turistik në një pjesë të ishullit dhe arrin në 1.4 miliardë euro.

Nga ana tjetër në investimin e shumë debatur këto ditë në Nartë po investon kompania “Zvërnec South Adriatic Development”, ligjërisht e ndryshme nga ajo e Sazanit dhe me lidhje që shkojnë tek një rrjet kompanish lokale, të përfshira në blerje pronash dhe negociata me banorët, ku emri i biznesmenit Musa Kastrati – djali i biznesmenit Shefqet Kastrati – është identifikuar me rol aktiv në takime dhe negociata për projektin. Ndërsa struktura e pronësisë së kompanive të përfshira në projektin e Zvërencit nuk e bën të qartë se kush janë përfituesit përfundimtarë të tij.

Media Amfora iu drejtua me kërkesa për koment subjekteve “Sazan Operations Holding LLC”, “Zvërnec South Adriatic Development”, “The Trump Organization, Affinity Partners” dhe përfaqësuesve të lidhur me Jared Kushner, duke kërkuar sqarime mbi rolin dhe interesat e tyre në këtë investim – Por deri në momentin e publikimit të kësaj analize, asnjë prej palëve të kontaktuara nuk ktheu përgjigje. 

The post Narrativa të fabrikuara: Si u deformuan protestat për Zvërnecin first appeared on Amfora.

Konteksti historik

Kur Partia Nacionalsocialiste e Adolf Hitler-it u ngjit në pushtet në vitin 1933, hebrenjtë e dinin se jeta dhe e ardhmja e tyre nuk ishte e sigurt në Gjermani apo në vendet me ndikim të fortë gjerman. Raul Hilberg tek libri i tij “The Destruction of the European Jews”, publikuar nga Yale University Press, del në përfundimin se mes viteve ‘33 – ‘39, më shumë se 500 mijë hebrenj u larguan nga Gjermania dhe Evropa Qëndrore për në vende të tjera. Më shumë se 30% e tyre u shpëtua nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe rreth 15% nga Britania e Madhe. Gjithësesi më shumë se 250 mijë hebrenj të tjerë, mes viteve ‘33-’39, endeshin nga një shtet në një shtet tjetër, pa një vendodhje të sigurt. Aq problematike u bë situata, sa që presidenti i SHBA-së, Franklin Roosevelt, thirri në korrik të vitit 1938 në Evian-les-Bains të Francës, një Konferencë të madhe, ku morën pjesë 32 shtete. Edhe pse u fut në histori si “Konferenca e Evianit”, ajo nuk ndikoi pothuajse fare në zgjidhjen e problemit. Me shumë se çerek milioni hebrenj endeshin në Evropë. 

Dështimi i Konferencës së Evianit bëri që lider të veçantë t’i kërkonin në mënyre gjysmë zyrtare qeverive të ndryshme evropiane pranimin e hebrenjve si refugjatë. Në këtë kontekst në janar të vitit 1939, Winston Churchill i kërkoi Ahmet Zogut që të strehonte një pjesë të hebrenjve edhe në Shqipëri. Kjo nuk ishte një lëvizje e izoluar. Mes viteve 1934-1936 disa përfaqësues të emigrantëve hebrenj nga Komiteti Qëndror i Emigrantëve të Gjermanisë në Londër, i kishin kërkuar në formë gjysmë zyrtare konusllatës tonë në Vjenë mundësinë e një zhvendosje në Shqipëri. Por ndryshe nga çfarë kërkon propaganda dezinformuese iraniane sot, Shqipëria asokohe ishte vetëm njëra nga dhjetëra vendet që ju kërkua një gjë e tillë. Për shembull, kërkesa të tilla ju bënë edhe Argjentinës, Kanadasë, Australisë, Zelandës së Re, Ugandës, Panamasë dhe vendeve të tjera.

Fatkeqësisht evakuimi i hebrenjve nuk u realizua në kohë dhe shumica dërrmuese e 250 mijë hebrenjve që endeshin në Evropën Qendrore prej vitit 1933, u kapën dhe u mbyllën në kampet e tmerrshme të përqendrimit bashkë me 5.5 milionë hebrenj të tjerë nga Franca, Italia, Polonia, Ballkani dhe vende të tjera. Në fund të Luftës së Dytë Botërore nga 10 milionë hebrenj që banonin në Evropë përpara luftës, kishin mbetur gjallë vetëm 3.5 – 4 milion hebrenj. Shumë prej këtyre kishin humbur shtëpitë, pasurinë, të afërmit, shëndetin dhe tashmë ishin kthyer në një problem shumë të madh për qeveritë evropiane që po tentonin të ringrinin kontinentin e shpartalluar nga lufta. 

Në këtë kontekst, një gazetar me emrin Leo Elton, i cili kishte vizituar Shqipërinë në vitin 1935, i dërgon në vitin 1945 Judah Magnes, në atë kohë president i Universitetit Hebraik, një raport të titulluar, “Impressions of a Visit to Albania with some observations upon the opportunities open to Jewish settlers in that country” (“Përshtypje nga një vizitë në Shqipëri, me disa vëzhgime mbi mundësitë që u ofrohen kolonëve hebrenj në këtë vend”). Në këtë raport Elton i propozon Universitetit Hebraik që emigrantët e pas Luftës së Dytë Botërore me origjinë hebreje të vendosheshin në Shqipëri. Propozimi nuk u mor kurrë në konsideratë dhe madje ai as nuk u dorëzua apo u protokollua tek britanikët. Elton-it madje nuk ju kthye përgjigje as nga universiteti. Dokumenti i tij nuk u shqyrtua kurrë nga asnjë qeveri izraelite apo nga ndonjë komision hebre. As qeverisë shqiptare nuk ju kërkua kurrë në asnjë formë që të pranonte pas vitit 1945 emigrantë hebrenj të mbijetuar nga Lufta II Botërore. Nuk kemi asnjë letër apo përmendje tjetër nga qeveritë shqiptare, britanike apo të Lidhjes së Kombeve për propozimin e Elton-it. Asnjë referencë diplomatike nuk tregon se Shqipëria apo Britania e shqyrtoi idenë, ndryshe për shembull nga Uganda, ku ka vendime formale të Kongresit, dokumente dhe të ngjashme. Pra propozimi ishte thjeshtë një iniciativë (hipotezë) romantike private e një gazetari, i cili me sa duket ishte dashuruar me Shqipërinë dhe kërkonte ta kthente atë në një atdhe të dytë.

Narrativa e rreme për kolonët izraelitë

Por kaq mjaftoi që në Shqipëri Irani dhe disa qarqe turke, që janë armiqësore me Izraelin, të ndërtonin pas vitit 2016 një narrativë sipas së cilës hebrenjtë do të silleshin në Shqipëri masivisht dhe se dalëngadalë do të zhduknin shqiptarët për t’i marrë atyre tokën dhe burimet natyrore. Faqet dhe individët që ndajnë këtë propagandë janë të pozicionuar herëshëm pro narrativave iraniane dhe sipas verifikimeve të Medias Amfora janë të lidhura me to. Kjo sigurisht shoqërohet me narrativën se hebrenjtë janë vrasës fëmijësh, përdhosës të besimit kristian dhe mysliman. Disa nga këto burime citojnë njëfarë John Kiriakou, të cilin e prezantojnë si një ish-agjent të CIA-s. Ai paraqitet në një intervistë qartazi të keqkuptuar, ku pohon se, “Izraelitët po blejnë prona në Shqipëri dhe Greqi, në rast se gjërat përkeqësohen në Izrael”. Pre e kësaj propagande iraniane kanë rënë edhe faktor politik lokal në disa qarqe të vendit.

Narrativa është mbështetur menjëherë edhe nga qarqet filoruse në Shqipëri, që korrenspondojnë me grupe të caktuara konspiracionistësh anti-amerikan dhe anti-izraelit. Një syresh i famshëm prej tyre, tregohet i shqetësuar në një video duke pohuar se, “Do na e marrin atedheun ngadalë-ngadalë”. Ai lë të kuptohet se, “ata maskarenjtë nga Lindja e Mesme” (pra izraelitët!) së shpejti do të marrin fushat e Devollit, Myzeqesë, e të tjera dhe se shqiptarët do t’i mbajnë si shërbëtorë. Merret pra si i sigurt lajmi që hebrenjtë po vijnë në Shqipëri. E gjitha kjo e shoqëruar me mijëra “Pëlqime”, “Ndarje” dhe “Komente” nga audienca të rëna pre e kësaj retorike, përfshirë ata me qëllime të pastra politike dhe ekonomike. Në disa faqe në “Facebook” dhe në “Instagram”, me 150 mijë ndjekës disa prej tyre, i bëhët madje thirrje diasporës që të ndalojë këtë “Gaza të dytë”. 

Përmes kësaj narrative synohen sigurisht disa objektiva. Së pari, duke qenë se publikisht investimi është lidhur në mënyrë indirekte me familjen Trump, kërkohet të ngrihet një narrativë anti-amerikane sipas të cilës amerikanët në Shqipëri nuk interesohen shumë për vendin tonë dhe për shqiptarët, por për punët e tyre. Familja Trump paraqitet si një bashkëpunëtore e Ramës dhe si pasojë po aq e korruptuar sa ai. Pra nëse dikush e urren Ramën nuk mund të mos urrejë edhe amerikanët dhe Trump-in. 

Së dyti narrativa ka si objektiv krijimin e një fryme anti-semite, por kësaj here duke përdorur nacionalizmin shqiptar. Izraeli paraqitet si shteti që vret fëmijët e palestinezëve dhe i merr atyre tokat, e po vjen të vrasi fëmijët dhe të na marri tokat tona. 

Së treti krijimi i një fryme pro-iraniane duke demonizuar dhe stigmatizuar amerikanët e izraelitët dhe sigurisht goditja e aleatëve të tyre të MEK-ut në Shqipëri. Nën frymën e, “miku i armikut tim është armiku im”, propaganda e Iranit kërkon që të paraqesi edhe MEK-un si një bashkëpunëtor në vrasjen dhe grabitjen hipotetike që do të ndodhi në të ardhmen e afërt. 

Narrativa që paraqet hebrenjtë si një kërcënim për shqiptarët synon të gjejë terren edhe në një qytet si Vlora, historia e të cilit dëshmon të kundërtën. Prania hebraike në qytet daton prej shekujsh dhe ka lënë gjurmë të dukshme në trashëgiminë lokale, nga toponimia e deri te banesat historike që ruhen ende sot. Në fillim të shekullit XVI, komuniteti hebraik përbënte një pjesë të rëndësishme të popullsisë së Vlorës, ndërsa qyteti kishte sinagogën e vet dhe një lagje që edhe sot njihet si “Rruga e Hebrenjve”. Hebrenjtë u integruan në jetën ekonomike dhe shoqërore të qytetit, duke ndërtuar një model bashkëjetese që mbijetoi për shekuj dhe u dëshmua edhe gjatë Luftës së Dytë Botërore, kur shumë prej tyre gjetën strehë dhe mbrojtje nga familjet shqiptare. Për këtë arsye, pretendimet që i paraqesin sot hebrenjtë si një rrezik për identitetin apo territorin shqiptar bien ndesh jo vetëm me faktet aktuale, por edhe me vetë historinë e Vlorës. 

Sidoqoftë, përtej propagandës nuk qëndron asgjë e vërtetë. Asnjë grup kolonësh izraelitë nuk do të vijë në Shqipëri. Ai që po ndërtohet në Zvërnec është një resort turistik që publikisht nuk ka lidhje të drejtpërdrejtë me interesa izraelite në rajon dhe as synon të kthehet në një rezidencë speciale për ta. Në këtë kontekst, postimet e kombinuara në mediat sociale me qasje të tillë, përveçse ushqejnë dhe fuqizojnë narrativa të aktorëve të huaj që synojnë të paraqesin Shqipërinë si territor të paqëndrueshëm, e largojnë debatin nga çështjet thelbësore. Në vend që vëmendja të përqendrohet te respektimi i të drejtës së pronës së banorëve të zonës dhe te mbrojtja e pasurisë natyrore të garantuar me ligj, diskutimi zhvendoset drejt pretendimeve të pabazuara dhe teorive konspirative.

The post “Gaza e dytë në Zvërnec”, si po ndërtohet një teori konspirative për Izraelin në Shqipëri first appeared on Amfora.

Me titullin “Për llogari të kujt po i vë zjarrët Aleksandër Trajçe?”, artikulli u shpërnda më pas edhe nga portali “JOQ Albania”, duke gjeneruar reagime dhe debat në rrjetet sociale. Në komentet e publikut shfaqeshin si mbështetje për aktivistin mjedisor, ashtu edhe akuza dhe gjuhë denigruese ndaj tij.

Ndërsa në mediat në internet dhe rrjete sociale publikoheshin akuza dhe insinuata ndaj Aleksandër Trajçes, në terren kishte nisur të zhvillohej një konflikt i hapur për ndërhyrjet në zonën e mbrojtur të Pishë Poro-Nartës në Vlorë. Organizata mjedisore PPNEA denoncoi publikisht punimet në zonë, duke i cilësuar ato të paligjshme për shkak të mungesës së transparencës dhe dokumentacionit publik mbi projektin, ndërsa ngriti shqetësime për dëmtimin e habitateve natyrore, kufizimin e aksesit të qytetarëve dhe raste agresiviteti ndaj aktivistëve dhe gazetarëve gjatë dokumentimit në terren.

Sipas organizatës, publikime të tilla synojnë të largojnë vëmendjen nga konflikti real që po zhvillohet në terren dhe nga denoncimet për ndërhyrjet në zonat e mbrojtura.

“Të gjitha këto zhurmime janë sepse ata e dinë që janë në ilegalitet, e dinë që janë duke bërë gjithçka kundër çdo lloj norme, procesi dhe zbatimi të ligjit. Fillojnë merren me sulme të tilla që të minojnë përpjekjet dhe të shfokusojnë vëmendjen e njerëzve, që të mos merren me problemin, por të merren me individë apo aktorë,” tha Aleksandër Trajçe.

Ai shtoi se organizata nuk dëshiron t’u japë më shumë vëmendje publikimeve të tilla, pasi sipas tij ato janë pjesë e një përpjekjeje për delegjitimimin e zërave kritikë ndaj zhvillimeve që ai i konsideron të paligjshme në zonat e mbrojtura.

Sipas Aleksandër Trajçes, organizata është përballur edhe më herët me forma presioni dhe sulmesh në internet gjatë konflikteve mjedisore, por sipas tij, situata së fundmi është bërë më agresive.

“Në të kaluarën kemi pasur edhe faqe në rrjete sociale që janë hapur thjesht me qëllimin për të na sulmuar dhe më pas janë mbyllur. Çdo lloj zhurmimi tjetër është i qëllimshëm, sepse ata e dinë që janë në gabim dhe po përdorin të gjitha mjetet e mundshme për të mbuluar faktin që janë në gabim,” tha ai për Median Amfora.

Trajçe shtoi se fokusi i organizatës mbetet te mbrojtja e natyrës, zbatimi i ligjit dhe interesi publik, ndërsa debatet që largojnë vëmendjen nga problematikat në terren i konsideron pjesë të një përpjekjeje për të zhvendosur vëmendjen nga çështjet mjedisore.

Publikime të tilla nuk janë raste të izoluara, por pjesë e një narrative që përsëritet sa herë organizatat mjedisore apo individë përfshihen në konflikte për mbrojtjen e zonave natyrore apo mjedisit. Një situatë e ngjashme është regjistruar edhe në Zall-Gjoçaj, një zonë ku prej vitesh aktivistë dhe banorë kundërshtojnë ndërtimin e hidrocentraleve në Parkun Kombëtar të Lurës dhe ekosistemin përreth.

Zall-Gjoçaj dhe “kundërpërgjigjja” në internet

Rasti i Zall-Gjoçajt është një nga shembujt më të qartë të mënyrës se si konfliktet mjedisore në Shqipëri shoqërohen paralelisht edhe me narrativa linçuese dhe tentativa për diskreditimin e personave që reagojnë dhe kundërshtojnë publikisht këto projekte.

Aktivistët që kundërshtuan ndërtimin e hidrocentraleve në zonë raportuan se në shkurt 2026 ishin hapur faqe anonime në “Facebook” dhe “Instagram”, ku publikoheshin video të montuara dhe materiale që, sipas tyre, kishin si qëllim diskreditimin publik të aktivistëve dhe krijimin e presionit psikologjik për të hequr dorë nga kauza e tyre.

“Është më se e vërtetë që sa herë ka nisma në mbrojtje të mjedisit ka kundërpërgjigje edhe në internet”, tha aktivisti Dhimitër Koleci.

Sipas tij, gjatë konfliktit në Zall-Gjoçaj u hapën faqe anonime me emrin e zonës, të cilat publikonin materiale kundër aktivistëve, ndërsa përmbajtjet në rrjetet sociale shoqëroheshin me video të montuara, shpërndarje fotosh dhe sulme personale ndaj tyre.

“Veç ‘luftës’ psikologjike, jemi përballur me këtë fushatë dezinformuese në rrjetet sociale, pasi asgjë nuk ishte reale, por e qëllimshme”, u shpreh ai për Median Amfora.

Prej vitesh, aktivistët e Zall-Gjoçajt janë përfshirë në beteja ligjore dhe publike kundër ndërtimit të hidrocentraleve në zonë, duke ndjekur procese gjyqësore dhe denoncime publike për ndikimin e projekteve në mjedis. Gjatë kësaj periudhe, përveç proceseve gjyqësore dhe padive për “prishje imazhi” nga kompania e hidrocentraleve, aktivistët lokalë janë përballur edhe me intensifikimin e dezinformimit sa herë që konflikti në terren përshkallëzohej.

“I jam drejtuar edhe strukturave të krimit kibernetik, por jo çdo gjë mund të ndiqet me mundësitë që ka komuniteti lokal”, tha Dhimitër Koleci. Sipas tij, një prej faqeve anonime të hapura gjatë konfliktit vazhdon të jetë ende aktive.

Pas rasteve të Zall-Gjoçajt dhe Pishë Poro-Nartës, një tjetër konflikt ku banorët raportojnë presion dhe sulme në internet është ai i Rrjollit, ku kundërshtimi ndaj projekteve turistike është shoqëruar edhe me profile false dhe përmbajtje denigruese në rrjetet sociale.

Rrjolli dhe profilet false në “TikTok”

Një tjetër konflikt i hapur mjedisor që është shoqëruar me tensione në terren është ai i Rrjollit, një zonë bregdetare në Njësinë Administrative Velipojë, ku banorët prej muajsh kundërshtojnë projektet turistike dhe zhvillojnë protesta e procese ligjore për mbrojtjen e tokave që i konsiderojnë të trashëguara nga të parët. Paralelisht me betejën për pronat, banorët thonë se janë përballur edhe me një fushatë shpifjesh dhe presioni në internet, ku nuk kanë munguar etiketimet si “gjobëvënës” dhe gjuha denigruese përmes profileve të rreme në rrjetet sociale.

Sipas banorëve të zonës, gjatë konfliktit janë hapur profile false në rrjetin social “TikTok” që publikojnë përmbajtje që kanë nxitur tensione dhe reagime fyese në internet.

“Deri dhe ‘gjobëvënës’ na kanë etiketuar sa herë që publikojmë reagimet tona apo media raporton protestat në terren. Këto bëhen nga adresa të rreme që dukshëm janë hapur së fundmi,” tha Luciana Koka-Shullani, banore e Rrjollit.

Fotot e publikuara nga banorët tregojnë profile anonime që shpërndajnë video dhe përmbajtje fyese ndaj personave të përfshirë në protestat kundër projekteve turistike në zonë. Në shumë prej rasteve, përmbajtjet nuk fokusohen te debati mbi projektet apo konfliktin për tokën, por te sulmet personale, etiketimet dhe denigrimi publik i banorëve që kundërshtojnë zhvillimet në territor.

Konflikti i Tragjasit është një tjetër shembull i mënyrës se si në mes të përplasjeve për burimet natyrore dhe projektet turistike shfaqen edhe faqe anonime në rrjetet sociale, të cilat prezantohen si burime zyrtare informacioni dhe ndërhyjnë drejtpërdrejt në debatin publik rreth projektit.

Tragjasi dhe faqet anonime në mbështetje të projektit të ujësjellësit

Në Tragjas, ku prej muajsh banorët kundërshtojnë projektin e ujësjellësit që parashikon marrjen e ujit nga burimi Izvor për furnizimin e zonave turistike në bregdetin e Himarës, konflikti në terren është shoqëruar paralelisht me një fushatë intensive në rrjetet sociale.

Një prej faqeve më aktive është ajo me emrin “Ujësjellësi Tragjas/Himarë” në “Instagram”, e cila nisi aktivitetin në shkurt 2025, në periudhën kur konflikti për projektin u përshkallëzua publikisht. Në postimet e saj publikohen vazhdimisht video, materiale dhe përmbajtje propagandistike në mbështetje të projektit, ndërsa në shumë raste kundërshtarët e projektit paraqiten si pengues të zhvillimit apo persona që po manipulojnë komunitetin lokal.

Faqja nuk identifikon publikisht administratorët e saj dhe nuk paraqitet si kanal zyrtar institucional, ndërsa përmbajtjet e publikuara shoqërohen edhe me reklama të sponsorizuara në rrjetet sociale për të rritur shpërndarjen e postimeve.

Në vend që debati të fokusohej te ndikimi i projektit mbi burimet ujore dhe shqetësimet e ngritura nga banorët, përmbajtjet e publikuara në këto faqe shpesh zhvendosnin vëmendjen te sulmet ndaj protestuesve dhe vënia në dyshim e motiveve të tyre.

Nga veriu në jug të vendit, konfliktet mjedisore në Shqipëri mbeten të hapura dhe të shoqëruara me tensione të forta publike. Pavarësisht dallimeve mes rasteve, një element duket se përsëritet në secilin prej tyre: paralelisht me konfliktin në terren zhvillohet edhe një fushatë dezinformimi dhe presioni në internet, ku aktivistët, organizatat mjedisore dhe komunitetet lokale përballen me narrativa diskredituese, profile false, gjuhë denigruese dhe tentativa për të zhvendosur debatin nga çështjet mjedisore te delegjitimimi i personave që i kundërshtojnë këto projekte.

The post Dezinformimi si armë kundër aktivizmit mjedisor first appeared on Amfora.

I lindur në vitin 1844, në një realitet politik dhe shoqëror krejtësisht të ndryshëm nga ai që do të ndërtonte një shekull më vonë regjimi komunist i Enver Hoxhës, ai u formua në administratën osmane dhe u njoh me mbiemrin Vlora. 

Ai përfaqësonte një elitë politike dhe kulturore që nuk përputhej me narrativën ideologjike të shekullit XX. Megjithatë, gjatë komunizmit, ai nuk u trajtua si objekt studimi historik, por u riformësua ideologjikisht, duke prodhuar dezinformim të qëndrueshëm në kujtesën kolektive shqiptare.

Në shkollat fillore dhe të mesme, përgjigjja për pyetjen se, “Kush ishte Ismail Qemali?”, mbetet pothuajse e pandryshueshme: “Plaku që ngriti flamurin në Vlorë dhe shpalli Pavarësinë”. Ky reduktim simbolik shërbeu për të fshehur kompleksitetin e figurës së tij dhe për ta përshtatur atë me një histori ideologjike, ku elitat tradicionale dhe familjet e pasura trajtoheshin si elemente të dyshimta ose armiqësore.

Për të kuptuar më qartë se si figura e Ismail Qemalit u deformua gjatë periudhës komuniste, duhet të ndalemi te disa elemente kyçe të jetës dhe trashëgimisë së tij. Figura historike që sot njihet si Ismail Qemali nuk ishte thjesht një simbol kombëtar i shkëputur nga konteksti shoqëror, por përfaqësonte Ismail Bej Vlorën, një personalitet të formuar brenda një prej familjeve më të njohura dhe me ndikim në Shqipërinë e shekullit XIX.

Mbiemri “Vlora” dhe titulli “Bej” nuk ishin thjesht shtesa formale, por tregues të përkatësisë së tij në elitën administrative, politike dhe shoqërore të Perandorisë Osmane — një aspekt që gjatë periudhës komuniste shpesh u injorua ose u trajtua selektivisht. Edhe mbiemri i tij aktual, “Qemali”, që në kohën osmane tregonte për një njeri të ditur dhe të formuar, u përdor në mënyrë të përzgjedhur për të krijuar një imazh më patriotik dhe më të përshtatshëm për narrativën kombëtare të regjimit të kohës.

Për regjimin komunist, fokusi ishte krijimi i një narrative kombëtare homogjene, ku figurat e mëdha të historisë shqiptare duhej të shërbenin si figura të rezistencës, unitetit dhe idealit socialist, pa u ndikuar nga titujt aristokratikë. Si rezultat, titujt elitarë si “Bej”, “Pashë” dhe mbiemrat e familjeve të persekutuara filluan të përmendeshin rrallëherë në botimet shkollore të historisë së Shqipërisë gjatë regjimit komunist, duke i dhënë një qasje të përçart në figurën e vërtetë të Ismail Qemalit.

Ky deformim selektiv nuk ndikoi vetëm në mënyrën se si shqiptarët e kuptonin figurën e Ismail Qemalit, por krijoi edhe një precedent për manipulimin e historisë, ku faktet reale shndërroheshin në një histori ideologjike, e cila shërbente për forcimin e legjitimitetit të regjimit dhe për krijimin e një imazhi heroik, pa kontradikta, të figurave historike.

Ismail Qemali mendohet se ka dy data të mundshme të lindjes: teoria e parë e vendos më 16 tetor 1844, ndërsa teoria e dytë sugjeron 26 janarin 1846. Konfuzioni rreth ditëlindjes së tij filloi me ardhjen në pushtet të Enver Hoxhës.

Kur ai u ngjit në pushtet, nisi një rishkrim të historisë kombëtare, duke vendosur të modifikonte apo të fshinte disa fakte që mund të dukeshin si sfida ndaj imazhit të tij. Për të shmangur “konkurrencën” simbolike me figurën kombëtare, regjimi vendosi të heqë datën e lindjes së Qemalit nga librat e historisë.

Por disa historianë modernë sugjerojnë se kjo nuk ishte e gjitha; sipas tyre mund të ketë ekzistuar edhe një lloj “legjende brenda legjendës”, ku Hoxha dhe bashkëpunëtorët e tij mendonin se ndryshimi i datës do të krijonte një aurë misterioze rreth figurës së Ismail Qemalit, duke e bërë atë të dukej si një personalitet më mitik dhe më i largët në kohë, një figurë që i përkiste një epoke tjetër. Ky është një shembull i përdorimit të historisë për qëllime politike dhe propagandistike, ku ideologjia e regjimit ndërhynte mbi fakte historike.

Pas vendosjes së regjimit komunist në Shqipëri, familja e Ismail Qemalit nuk gëzoi një trajtim të favorshëm nga pushteti i ri i Enver Hoxhës. Përkundrazi, pasardhësit e tij u përfshinë në kategorinë shoqërore të familjeve “borgjeze” dhe “kulake”, duke u akuzuar për qëndrime armiqësore ndaj regjimit dhe për veprimtari të supozuar agjitacioni e propagande.

Kjo përbënte një ndryshim të thellë krahasuar me periudhën e Mbretërisë së Zogut, gjatë së cilës familja e Ismail Qemalit ishte trajtuar me respekt institucional, duke përfituar mbështetje financiare dhe një pension patriotik si njohje për kontributin e kreut të familjes në shpalljen e Pavarësisë.

Po ashtu, gjatë pushtimit italian dhe më pas atij gjerman, pasardhësit e Ismail Qemalit nuk u vunë në shënjestër sistematike dhe arritën të ruanin një jetë relativisht të qëndrueshme në Shqipëri. Situata ndryshoi rrënjësisht pas nëntorit 1944, kur regjimi komunist nisi një proces të gjerë përjashtimi politik dhe shoqëror ndaj elitave të vjetra.

Një moment domethënës në këtë drejtim ishte takimi i djalit të madh të Ismail Qemalit me Enver Hoxhën, gjatë të cilit ai kritikoi heqjen e portretit të të atit nga zyra e kryeministrit dhe kërkoi që figura e Ismail Qemalit të mos denigrohej në diskursin zyrtar të regjimit. Kjo ndërhyrje u perceptua si një sfidë politike dhe kontribuoi në përkeqësimin e marrëdhënieve mes familjes dhe pushtetit.

Në thelb, mosrespektimi dhe përndjekja e familjes së Ismail Qemalit lidhet me disa faktorë kryesorë. Së pari, përkatësia e tyre në një familje të pasur dhe aristokrate; së dyti, origjina e tyre nga familja Vlora, një prej familjeve të mëdha të elitës politike dhe ekonomike shqiptare, e cila u godit rëndë nga pushteti komunist nën akuzat për kolaboracionizëm dhe lidhje me regjimet e mëparshme; dhe së treti, fakti që figura e Ismail Qemalit, si simbol i një nacionalizmi liberal dhe perëndimor, nuk përputhej plotësisht me narrativën ideologjike të ndërtuar nga regjimi i Enver Hoxhës mbi historinë e Shqipërisë. Për këto arsye, pasardhësit e familjes së Ismail Qemalit u lanë në harresë institucionale për gati 45 vite.

Në figurën e Ismail Qemalit, ka një dallim midis narrativës filmike dhe burimeve historike, që tregon qartë se si kinematografia e periudhës komuniste ndërtonte figurën e tij sipas nevojave ideologjike dhe simbolike. Filmi “Nëntori i Dytë (1982)”, me regjisor Viktor Gjikën, nuk pasqyron udhëtimin e tij të vërtetë nga Stambolli përmes Rumanisë e Austro-Hungarisë për në Durrës e më pas në Vlorë, por krijon një pamje të përbashkët të bashkimit kombëtar, ku figura të ndryshme patriotike shfaqen si pjesë e të njëjtit mision historik për të shpallur aktin e pavarësisë në Vlorë.

Pjesë e këtij konstruktimi ishte përfshirja e personazheve që nuk udhëtuan me të, shfaqja e Hysen Hoxhës në Vlorë dhe ngritja e flamurit në shtëpinë e Skelës (Vlorë) më 28 nëntor 1912, të gjitha duke forcuar idenë e një fronti të bashkuar kombëtar, më shumë sesa duke ruajtur saktësinë kronologjike.

Në këtë kuptim, filmi funksiononte më tepër si një interpretim ideologjik i pavarësisë sesa si një burim historik. Dokumentet bashkëkohore dhe dëshmitë arkivore tregojnë se Ismail Qemali mbërriti në Durrës më 21 nëntor 1912, i shoqëruar nga një rreth shumë i ngushtë bashkëpunëtorësh, ndër ta Dom Nikollë Kaçorri, Pandeli Cale dhe një pjesë e kolonisë shqiptare të Bukureshtit, ndërsa pjesa më e madhe e figurave patriotike iu bashkuan atij më vonë, në Durrës ose në Vlorë.

Ky ndryshim midis realitetit historik dhe përfaqësimit kinematografik na ndihmon të kuptojmë se si memoria kolektive e pavarësisë është formësuar jo vetëm nga dokumentet, por edhe nga arti filmik dhe diskursi politik i shekullit XX.

Në përfundim, figura e Ismail Qemalit përfaqëson një rast të veçantë në historinë shqiptare, ku ndarja midis realitetit historik dhe interpretimit ideologjik bëhet veçanërisht e dukshme. Nga një personalitet kompleks, i formuar brenda elitave politike dhe administrative të Perandorisë Osmane dhe i lidhur ngushtë me traditën liberale dhe perëndimore të nacionalizmit shqiptar, Ismail Qemali u shndërrua gjatë periudhës komuniste në një simbol të thjeshtuar, të zhveshur nga konteksti i tij shoqëror, familjar dhe politik.

Ky proces reduktimi nuk synonte vetëm ndërtimin e një figure të pranueshme për narrativën zyrtare, por edhe kontrollin e kujtesës kolektive përmes përzgjedhjes selektive të fakteve historike.Manipulimi i elementeve biografike, heshtja mbi familjen Vlora, persekutimi i pasardhësve të Ismail Qemalit dhe interpretimi ideologjik i ngjarjeve historike në artin vizual dëshmojnë se historia u përdor si instrument politik për legjitimimin e pushtetit. Për rrjedhojë, Ismail Qemali u pranua si figurë themeluese e shtetit shqiptar, por jo si përfaqësues i një tradite politike që sfidonte modelin ideologjik të regjimit komunist. Sot, rishikimi kritik i figurës së tij përbën një domosdoshmëri historiografike, jo vetëm për të rivendosur të vërtetën historike, por edhe për të çliruar kujtesën kombëtare nga trashëgimia e manipulimit ideologjik.

The post Ismail Qemali mes historisë dhe manipulimit komunist first appeared on Amfora.