Operacioni “Epic Fury”

Të shtunën, më 29 shkurt, rreth orës 1:15 të mëngjesit (me orën e SHBA-së Lindore), SHBA, e mbështetur nga aleati i saj strategjik në rajonin e Lindjes së Mesme, Izraeli, nisi operacionin ushtarak “Epic Fury” (Furia Epike), me qëllim neutralizimin e kapaciteteve ushtarake iraniane, ndalimin me forcë të programit bërthamor të Iranit si dhe largimin e regjimit të Ajatollahëve nga pushteti në Iran.

Sipas komandës qendrore amerikane, goditjet amerikane përdorën municione precize për goditjen e objektivave të targetuara në Iran. Një nga këto sulme eliminoi edhe Ajatollah Ali Khamenein, udhëheqësin suprem të Iranit.

Ky operacion nuk klasifikohet si luftë nën Kushtetutën Amerikane, duke ditur që lufta shpallet vetëm nga Kongresi amerikan.

Irani i është përgjigjur sulmeve amerikane me sulme me raketa dhe dronë ndaj aleatëve të SHBA-së, duke përfshirë rreth 165 raketa balistike, 2 raketa nga anije dhe 541 dronë iranianë drejt Emirateve të Bashkuara Arabe, të cilat goditën edhe aeroportin ndërkombëtar të Abu Dhabit.

Rafineria e naftës e kompanisë shtetërore të naftës së Arabisë Saudite gjithashtu u bombardua nga dronë të Iranit. Ministria e Mbrojtjes së Kuvajtit ka raportuar avionë amerikanë të rrëzuar nga dronë të Iranit, ndërkaq që Ministria e Jashtme e Katarit ka raportuar sulme ndaj infrastrukturës civile nga Irani.

Mesdheu gjithashtu është prekur nga raketat e Iranit, të cilat kanë prekur qytete si Tel Aviv dhe Bet Shemesh. Sulmi i fundit iranian vrau 9 civilë dhe plagosi 27 të tjerë.

Analistët gjykojnë se sulmet e Iranit ndaj bazave amerikane, Izraelit dhe vendeve të Gjirit përbëjnë shkelje të ligjit ndërkombëtar. Ndërkohë, ka pak gjasa që konflikti të eskalojë në ndërhyrjen e trupave amerikane apo izraelite dhe, me gjasë, konflikti do të vijojë të zhvillohet me avionë dhe dronë.

Lufta 12-ditore dhe ndërhyrja amerikane

Përballja aktuale midis SHBA-së dhe Iranit nuk është e para. Në qershor të vitit 2025, pas luftës 12-ditore midis Izraelit dhe Iranit, SHBA ndërhyri nëpërmjet operacionit “Midnight Hammer” (Çekiçi i Mesnatës), ku avionët bombardues amerikanë B2 goditën bunkerë nëntokësorë që përdoreshin nga regjimi i Iranit për pasurimin e uraniumit. Pasurimi i uraniumit është një proces mjaft i rëndësishëm në krijimin e armëve bërthamore.

Ambiciet bërthamore të Teheranit zyrtar janë arsyeja kryesore pse Amerika, Izraeli dhe aleatët e tyre e konsiderojnë regjimin e Ajatollahëve të rrezikshëm dhe të padëshirueshëm. Nën udhëheqjen e Khameneit, Irani ka shpenzuar miliarda dollarë në ndërtimin e infrastrukturës për ndërtimin e armëve bërthamore.

Për shkak të shqetësimeve nga Izraeli, si dhe nga kundërshtari kryesor i Iranit në botën myslimane, Arabia Saudite, administrata Obama nisi bisedimet me Iranin për reduktimin dhe kontrollin ndaj programit bërthamor të këtij të fundit, bisedime që kulmuan me marrëveshjen bërthamore midis SHBA-së dhe Iranit të firmosur më 14 korrik 2015.

Kritikë të marrëveshjes kanë përmendur faktin që Irani nuk i është mbajtur kushteve të marrëveshjes dhe ka vijuar të pasurojë uraniumin, material i nevojshëm për mbushjen e testatave bërthamore. 

Për këtë arsye, administrata e parë Trump e nxori SHBA-në nga marrëveshja dhe ka kërkuar në vijimësi, edhe gjatë mandatit të dytë të tij, çmontim të plotë të programit bërthamor të Iranit.

E vetmja fuqi bërthamore, edhe pse e padeklaruar zyrtarisht në Lindjen e Mesme, është Izraeli. Në përputhje me principin e mosproliferimit të armëve bërthamore, është e ndaluar që vende të tjera, me përjashtim të poseduesve aktualë, të zotërojnë armë bërthamore.

Kjo sepse shtimi i vendeve që posedojnë armë bërthamore do të nxiste marrjen e armëve bërthamore edhe nga vende kundërshtare, gjë që do të rriste shansin e përdorimit të armëve bërthamore në luftë (i ashtuquajturi Armageddon), me pasoja katastrofale për njerëzimin.

Në kontekstin e kësaj të fundit, Arabia Saudite ka paralajmëruar se, nëse kundërshtari i saj Irani do të ndërtojë armë bërthamore me sukses, edhe ajo do të nisë procesin e ndërtimit të armëve bërthamore.

Në rast se vende pa armë bërthamore kërkojnë t’i marrin ato, legjitimohet edhe ndërhyrja ushtarake ndaj tyre, siç ishte pushtimi amerikan i Irakut në vitin 2003, për të ndaluar regjimin e Saddam Husseinit nga marrja e armëve te shkatërrimit në masë.

Irani faktor destabilizimi në rajon

Zhvillimi i programit bërthamor nuk është arsyeja e vetme pse Irani konsiderohet faktor destabilizimi në rajon.

Që pas revolucionit islamik të vitit 1979, që përmbysi mbretërinë në Iran dhe solli regjimin teokratik të Khomeinit, Irani është kthyer në një sponsor të terrorizmit global, i përcaktuar si i tillë edhe nga Departamenti Amerikan i Shtetit.

Në dekadat e fundit, Irani ka mbështetur tre grupe terroriste si Hamasi (Gaza), Hezbollahu (Liban) dhe Houthit (Jemen). Hamasi dhe Hezbollahu janë në një luftë prej vitesh me Izraelin, drejt të cilit kanë dërguar raketa. Agresioni i boshtit Hamas–Hezbollah kulmoi me sulmin terrorist të 7 tetorit 2023 ndaj Izraelit.

Ndërkaq, rebelët Houthi janë në një luftë me qeverinë e Jemenit, të mbështetur nga Arabia Saudite. Piratët Houthi kanë tentuar disa herë të grabisin dhe shkatërrojnë anije tregtare amerikane dhe jo vetëm, gjë që ka justifikuar edhe sulmet amerikane, izraelite dhe saudite ndaj tyre.

Hamas, Hezbollah dhe Houthi kanë operuar në koordinim dhe financim direkt të regjimit të Ajatollahëve. Ky regjim i ka konsideruar këto grupe si pjesë të “Boshtit të Rezistencës”, një aleancë anti-amerikane që Irani ka krijuar në Lindjen e Mesme.

Në kuadër të kësaj aleance, mbi 200 ushtarë amerikanë në Liban u vranë nga Organizata e Çlirimit të Palestinës në bashkëpunim me organizata terroriste libaneze të mbështetura nga Irani ne sulmet e vitit 1982. Ndërkohë, anëtarë të kupolës së regjimit të Ajatollahëve kanë drejtuar deklarata publike që kërcënojnë SHBA-në, Izraelin dhe Arabinë Saudite.

Së fundmi, që pas revolucionit islamik, Irani është bërë një prej vendeve më represive në botë, me gratë, pakicat dhe disidentët politikë që kanë humbur çdo të drejtë. Aq i madh është ky represion, sa përcaktohet se në protestat anti-regjim të muajit të fundit janë vrarë mbi 30,000 protestues lirie në Iran.

Skenarët e konfliktit

Deri tani, konflikti po zhvillohet në ajër, me avionë bombardues, dronë dhe raketa që qarkullojnë në qiejt e Iranit, Izraelit dhe vendeve të Gjirit. Opsioni i “boots on the ground” (çizmeve në terren), duke iu referuar përfshirjes së këmbësorisë në luftë, nuk konsiderohet i mundshëm.

Analistët flasin për një fushatë ajrore e cila do të zgjasë me javë deri në kapitullimin e regjimit të Ajatollahëve.

Impakti rajonal

Ngushtica e Hormuzit, e cila ndodhet midis Iranit dhe Gjirit Persik, është rrugë kyçe nëpërmjet së cilës transportohet 1/3 e naftës krudo globale. Si pasojë e këtij konflikti, fuçia e naftës është shtrenjtuar me 10%, duke e çuar çmimin e naftës krudo në 79 dollarë për fuçi.

Ekspertët paralajmërojnë se një mbyllje e tejzgjatur e Ngushticës së Hormuzit mund ta çojë çmimin e fuçisë së naftës në 100 dollarë.

Nafta është një element kyç në prodhim dhe transport të artikujve kryesorë të ndërtimit dhe prodhimit, dhe një rritje e çmimit të naftës mund të shkaktojë inflacion me pasoja të rënda mbi ekonominë globale dhe fuqinë blerëse të konsumatorëve në të gjithë botën.

Ndërkohë, sulmet e Iranit ndaj Katarit, Kuvajtit, Omanit, Bahreinit dhe Arabisë Saudite kanë gjasa ta kthejnë këtë konflikt në një luftë rajonale, me pasoja për paqen dhe stabilitetin rajonal dhe global.

Diaspora iraniane duket se po e mirëpret sulmin mbi Iranin, gjë që shihet edhe nga videot e shumta virale ku qytetarë iranianë në SHBA, por edhe iranianë në qytete të Iranit, entuziazmohen nga sulmet amerikane mbi regjimin.

Rreziku për Shqipërinë

Shqipëria i ka ndërprerë marrëdhëniet me Republikën Islamike të Iranit. Ky vendim erdhi pas sulmeve kibernetike të 15 korrikut 2022, ku u hakeruan të dhënat e qytetarëve shqiptarë nga portali E-Albania. Irani e ka justifikuar sulmin me strehimin e grupimit opozitar iranian MEK në Manëz, të cilin Republika Islamike e konsideron terrorist.

Gjithashtu, media në Iran ka flirtuar me idenë e bombardimit të kampit të Manzës, gjë që do të përbënte një shkelje të ligjit ndërkombëtar, të sovranitetit të Republikës së Shqipërisë dhe të sigurisë së qytetarëve shqiptarë.

Mbetet për t’u parë se si ky konflikt do të përfundojë. Populli iranian ka kohë që proteston për liri, ndërkaq që Lindja e Mesme ka nevojë për stabilitet.

The post Konflikti në Lindjen e Mesme, armët bërthamore nuk mund të përhapen first appeared on Amfora.

Sidoqoftë, kjo ndodhi në vitin 14 prill të vitit 2016, kur në një intervistë për median prestigjioze amerikane CNN (Cable News Network), Kryeministri Rama e deklaroi atëherë kandidatin për president Donald Trump si një “rrezik për Amerikën dhe botën demokratike”.

Retorika si anëtare e Bordit të Paqes

Retorika e Ramës pas ftesës në D.C., në kuadër të anëtarësimit të Shqipërisë në Bordin e Paqes, është kontradiktore me retorikën e tij në vitin 2016.

Në takimin e djeshëm në D.C., Edi Rama falënderoi Presidentin Trump për zgjidhjen e konfliktit në Gaza, si dhe kërkoi ndihmën e tij në nxjerrjen e heronjve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) nga paraburgimi në Gjykatën e Hagës.

Është me rëndësi politike për Shqipërinë që Rama t’i thurë lavde Trumpit dhe një mendje e ftohtë politike bie dakord me këtë veprim të Ramës, por vlen gjithashtu të thuhet se Rama nuk duhet t’i kishte nxjerrë asnjëherë nga goja deklaratat e tij kundër Trump në kohën kur Trump kandidonte.

Politikanët e vendeve aleate të SHBA janë gjithnjë të kujdesshëm kur mbështesin ose jo kandidatë për president në SHBA. Vijimësia e shtetndërtimit dhe ngritjes së institucioneve demokratike të Shqipërisë ka qenë gjithmonë e varur nga aftësia e udhëheqjes shqiptare për të pasur marrëdhënie të mira me administrata demokrate e republikane ne SHBA.

Kur Shqipëria apo ndonjë vend tjetër aleat i SHBA pozicionohet në mënyrë të hapur pro një kandidati përpara një tjetri, frakturon marrëdhëniet SHBA–Shqipëri në rast se kandidati kundërshtar zgjidhet President i SHBA.

Krahasimi me Kosovën

Gjatë takimit të mbajtur ditën e djeshme, Presidenti Trump e përmendi emrin e Edi Ramës për fare pak sekonda, ndërkohë që lavdëroi punën e presidentes Osmani të Republikës së Kosovës, e cila si duket ka krijuar një marrëdhënie të mirë me presidentin Trump në emër të Kosovës, duke shmangur recetat bombastike mbi përmirësimin e nivelit të demokracisë amerikane nga vende jodemokratike.

Presidenti Trump sqaroi se ka zgjidhur konfliktin Kosovë–Serbi, si dhe ftoi Presidenten Osmani ta kontaktojë atë sa herë ka ndonjë problem.

Kujtojmë se Shqipëria dhe Kosova janë të vetmet vende të Ballkanit Perëndimor që kanë pranuar ftesën, duke iu bashkuar në Ballkan Sllovenisë, Kroacisë, Rumanisë e Bullgarisë, që gjithashtu janë ftuar për t’u bërë pjesë e Bordit të Paqes. Serbia ndërkohë nuk është ftuar për t’u bërë pjesë e organizatës.

Roli i Shqipërisë në organizatë

Shqipëria do të jetë anëtare me të drejta të plota në Bordin e Paqes. 1 miliard dollarë të taksave të qytetarëve shqiptarë do të derdhen në arkat e kësaj organizate, si kusht për pjesëmarrjen e Shqipërisë në të. Shqipëria do të jetë gjithashtu një nga vendet pjesëmarrëse në “Forcën Ndërkombëtare Stabilizuese”, një forcë ushtarake paqeruajtëse e mandatuar me ruajtjen e paqes në Rripin e Gazës.

Sipas planit, Gaza do të përfitojë një paketë ndihme 7 miliardë dollarë nga Kazakistani, Azerbajxhani, Emiratet e Bashkuara Arabe, Maroku, Bahreini, Katari, Arabia Saudite, Uzbekistani dhe Kuvajti.

Paketa e ndihmës, e kombinuar me Forcën Stabilizuese, do të përgatisë terrenin për një polici e qeverisje palestineze mbi territorin e Gazës.

Politika e brendshme në Shqipëri

Edi Rama nuk po e anëtarëson Shqipërinë në Bordin e Paqes për interesa të Shqipërisë, por për interesat e tij vetjake. Ai sot është në momentin më të vështirë të tij politik në 13 vite qeverisje, me SPAK që kërkon pezullimin e krahut të tij të djathtë, Belinda Ballukut, e që me gjasa mund të kërkojë dhe pezullimin e vetë kryeministrit me akuza për korrupsion dhe shpërdorim detyre.

Ndërkohë, për më shumë se 1 vit ka pak, thuajse aspak, marrëdhënie midis kryeministrit dhe zyrtarëve të SHBA, gjë që tregon se aleati ynë i madh strategjik ndjek me shqetësim korrupsionin galopant dhe mbrojtjen politike të tij, mbrojtje që po kulminon me ndryshimet e pritura në Kodin Penal, për të ndaluar pezullimin e zyrtarëve të lartë nga Prokuroria e Posaçme.

Aferat e Unazës së Tiranës, aksit Thumanë–Kashar e Qukës–Qafë Plloç, tunelit të Llogarasë, si dhe dosja e AKSHI-t, kanë goditur legjitimitetin e mazhorancës qeverisëse në sytë e institucioneve ndërkombëtare si “Transparency International”, e cila e rendit Shqipërinë 11 vende më poshtë në indeksin e perceptimit të korrupsionit krahasuar me vitin e kaluar.

Shqetësimet për korrupsionin qeveritar dhe presionin politik ndaj drejtësisë u risollën në vëmendje edhe nga Eurodeputeti David McAllister, i cili përmendi raportin e Transparency International, ndërkohë që ditën e sotme ambasadori i Bashkimit Evropian, Silvio Gonzato, i bëri thirrje politikës shqiptare të ndalë sulmet ndaj SPAK-ut dhe drejtësisë.

Tabloja e përgjithshme

Anëtarësimi i Shqipërisë në Bordin e Paqes është me rëndësi historike e strategjike për Shqipërinë. Sidoqoftë, ky anëtarësim nuk është sukses i politikës së jashtme shqiptare, por produkt i nevojës që aleati ynë i madh strategjik SHBA ka për t’i mbajtur aleatët afër, duke përfshirë edhe Shqipërinë.Bordi i Paqes nuk mund të jetë mburojë për politikanë të korruptuar.

The post Shqipëria në Bordin e Paqes: Të thënat dhe të pathënat first appeared on Amfora.

Gjendja e ekonomisë globale

Sipas raportit, në vitin 2025 ekonomia e botës u rrit me 2.7% dhe në vitin 2026 pritet një rritje prej 2.6%. Ky ritëm rritjeje është më i ulëti që nga viti 1980. 

Raporti evidenton se rritja ekonomike varet nga disa faktorë, duke përfshirë tarifat tregtare midis vendeve, pasigurinë politike dhe rënien e stokut të kompanive tregtare. 

Masat proteksioniste dhe pasiguria politike parandalojnë biznesin nga investimet kapitale, të cilat krijojnë vende pune e rrjedhimisht rritje ekonomike.

Pabarazi mes vendeve

Në raport evidentohet se vendet e përparuara e kanë kaluar ekonomikisht pandeminë, ndërkaq që nuk mund të thuhet e njëjta gjë për vendet në zhvillim apo të varfra. 

Sipas raportit, 90% e ekonomive të avancuara kanë tejkaluar të ardhurat për frymë të periudhës para pandemisë, ndërkohë që më shumë se 25% e vendeve në zhvillim dhe më shumë se 33% e vendeve të pazhvilluara kanë të ardhura për frymë më të ulëta sesa para pandemisë.

Ndërkaq, ekonomitë e vendeve të varfra prodhojnë të ardhura për frymë sa 1% e të ardhurave të vendeve të pasura. Diferenca zbret, por mbetet sërish e lartë tek vendet në zhvillim, të ardhurat për frymë të së cilave janë 12% e vendeve të pasura.

Pasiguria gjeopolitike

Që nga viti 2022, arkitektura e rendit aktual botëror është goditur, me impakt edhe në ekonominë globale. Lufta e Rusisë në Ukrainë ka sjellë probleme në zinxhirin e ofertës, si dhe ka destabilizuar tregjet e naftës dhe gazit natyror. 

Ndërkohë, proteksionizmi ekonomik, në formën e tarifave tregtare, është gjithnjë e më në modë, duke shtrenjtuar çmimet e artikujve të konsumit dhe duke sjellë rritje më të ulët ekonomike.

Kriza e punësimit

Sipas raportit, brenda vitit 2035, rreth 1.2 miliardë të rinj në vendet në zhvillim do të hyjnë në tregun e punës, në një kohë kur rritja ekonomike e atyre vendeve nuk gjeneron dot mjaftueshëm vende pune për të punësuar këta të rinj. 

Kjo shpjegohet edhe me papunësinë e lartë në këto vende, duke përfshirë edhe Shqipërinë, si dhe shpjegohet me emigrimin e fuqisë punëtore drejt vendeve të pasura, të cilat hasin problemin e kundërt: shumë vende pune, por një fuqi punëtore gjithnjë e më shumë në rënie, e cila kompensohet me flukse migratore drejt këtyre vendeve.

Borxhi i lartë mbetet sfidë

Raporti vë re se borxhi i lartë është barrierë për zhvillimin e qëndrueshëm ekonomik. Sipas raportit, borxhi i vendeve në zhvillim është më i larti në 55 vite. Ndërkaq, borxhi global qëndron aktualisht në mbi 300 trilionë dollarë, dhjetëra fish më i lartë se Prodhimi i Brendshëm Bruto i SHBA. 

Borxhi i lartë përkthehet në taksa më të larta për qytetarët e vendeve, të cilat shkojnë për të financuar interesin e këtij borxhi. Këto taksa më të larta gërryejnë fuqinë blerëse të konsumatorit, si dhe godasin aftësinë e sipërmarrjes për të investuar kapital që krijon mirëqenie dhe vende pune. 

Raporti rekomandon përpilimin dhe implementimin e rregullave fiskale që ulin borxhin publik, nxisin përgjegjësinë fiskale dhe ngjallin besueshmëri tek institucionet.

The post Raporti i ‘Global Economic Prospects’: Ekonomia globale, rritje e ulët dhe borxh i lartë first appeared on Amfora.

Në seancën e mëparshme në Gjykatën Kushtetuese, Prokuroria e Posaçme (SPAK) mbrojti masën e pezullimit, duke e konsideruar atë të nevojshme për të shmangur komprometimin e provave në hetimin penal ndaj Ballukut.

Çështja kishte të bënte me konflikt kompetencash mes qeverisë dhe gjyqësorit, pas vendimit të Gjykatës së Posaçme për ta pezulluar atë nga detyra në kuadër të hetimeve për procedura tenderuese, përfshirë projektin e tunelit të Llogarasë dhe disa lote të projekteve rrugore në Tiranë.

Qeveria kishte ankimuar vetëm masën e pezullimit, duke argumentuar se ajo cenonte funksionimin e pushtetit ekzekutiv, ndërsa nuk kundërshtonte vijimin e hetimit penal.

Sipas njoftimit për vendimmarrjen e Gjykatës Kushtetuese, gjyqtarët u ndanë në dy qëndrime për çështjen e imunitetit të ministrit dhe nevojën e autorizimit të Kuvendit për masën e pezullimit. Mosarritja e shumicës e la në fuqi vendimin e mëparshëm të pezullimit. Me këtë zhvillim, Balluku mbetet e pezulluar nga detyra, ndërsa Kuvendi pritet të shqyrtojë edhe kërkesën e SPAK për një masë më të rëndë, atë të arrestit.

The post Kushtetuesja lë në fuqi pezullimin e Belinda Ballukut first appeared on Amfora.

Ftesa për kryeministrin Rama

Mediat pranë qeverisë e kanë trumpetuar me të madhe ftesën që iu bë kryeministrit Rama për pjesëmarrjen në Bordin e Paqes. Për një moment, u krijua ideja sikur Rama do të bëjë pjesë edhe në bordin ekzekutiv të organizatës, gjë që, sipas burimeve të Shtëpisë së Bardhë, është e pavërtetë.

Kryeministri Rama u ftua për t’u bërë pjesë e organizatës si shef i ekzekutivit të një vendi të Kombeve të Bashkuara, dhe jo për shkak të aftësive të tij si udhëheqës apo individ.

Organizata Bordit i Paqes ka ftuar udhëheqësit e rreth 60 vendeve, duke përfshirë edhe Shqipërinë, çka provon faktin që nuk ka asnjë konsideratë shtesë për zotin Rama jashtë konsideratës normale për marrëdhëniet bilaterale.

Nga ana tjetër, mediat pranë qeverisë kanë trumpetuar idenë se marrëdhëniet midis Trump dhe Ramës janë përmirësuar për shkak të ftesës. Në fakt, përpos faktit që nuk ka asnjë provë publike për një prishje të marrëdhënieve, kjo edhe për shkak të parëndësisë së një vendi të vogël si Shqipëria në sytë e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, nuk ka asnjë provë të ndonjë afrimiteti midis Trump dhe Ramës, të ngjashëm me afrimitetin që Presidenti Trump ka me kryeministrin e Argjentinës, Javier Milei, kryeministrin e Hungarisë, Viktor Orban, apo me presidentin e Hondurasit, Nayib Bukele.

Dezinformimi mbi çështjet e sigurisë

Dezinformimi për çështjet e sigurisë në vende si Shqipëria bëhet me qëllim polarizimi të shoqërisë në përfitim të faktorëve malinjë si Kina dhe Rusia.

Gjithashtu, dezinformimi për çështjet e sigurisë dhe marrëdhënieve ndërkombëtare përdoret edhe për kapital politik nga faktorë të brendshëm.

Në një fjalim të para disa ditëve, kryeministri Rama paralajmëroi se Kina është e interesuar për investim në Shqipëri, e interpretuar nga shumë analistë të politikës si presion ndaj kancelarive të Perëndimit në Shqipëri, në rast se ata ndërpresin marrëdhëniet me Edi Ramën.

Edi Rama është i shqetësuar se evropianët dhe amerikanët po e “lëshojnë”, duke ditur që SPAK, organizëm i krijuar dhe sponsorizuar nga evropianët dhe amerikanët, i është afruar mjaft afër, pas vënies në arrest shtëpie të drejtoreshës së AKSHI, Mirlinda Karçani, dhe pas kërkesës për heqjen e imunitetit të zv. kryeministres Belinda Balluku.

Rama kujton se amerikanët duan ta arrestojnë dhe përhap idenë e rreme se Presidenti Trump ka konsideratë të veçantë, si mënyrë për të zbutur presionin qytetar ndaj qeverisë.

Bordi i Paqes

Bordi i Paqes është një iniciativë e propozuar nga Presidenti Trump për “promovimin e stabilitetit, restaurimin e qeverisjes llogaridhënëse dhe ligjore, dhe sigurimin e paqes jetëgjatë në zona të kërcënuara ose të prekura nga konflikti”.

Kjo organizatë do të nisë punën e saj me Gazën, por do të organizohet në formën e një organizate me veprimtari më të gjatë.

Organizata do të ketë tre struktura: Bordi i Paqes i përbërë nga udhëheqësit e të gjithë vendeve të ftuara, Bordi Ekzekutiv me fokus diplomacinë dhe investimet, me 7 anëtarë të emëruar nga Presidenti Trump, dhe Bordi Ekzekutiv i Gazës, që do të koordinojë përpjekjet për rindërtimin dhe qeverisjen e Gazës pas luftës.

Politika e jashtme shqiptare

Në rrethanat e ndryshimit të rendit botëror, nga ai liberal e multilateral drejt një rendi më sovranist e rajonalist, udhëheqja shqiptare duhet të jetë e kujdesshme dhe e matur, me parim drejtues interesin e Shqipërisë dhe shqiptarëve kudo ku ata ndodhen.

Për vite, Shqipërisë i ka munguar një doktrinë e politikës së jashtme që mbron interesat e shqiptarëve dhe, në vend të kësaj, diplomacia shqiptare ka fryrë në drejtimin e erërave politike të kohës.

Sot, Shqipëria ka mundësinë historike të shfaqet në unison kombëtar duke luftuar narrativat polarizuese dhe dezinformative, të nevojshme për ruajtjen e qenësisë territoriale dhe kohezionit social në kohëra të ndryshimit të natyrës së marrëdhënieve ndërkombëtare.

The post Bordi i Paqes dhe Shqipëria: Dezinformimi për sigurinë first appeared on Amfora.

Gjetjet e raportit

Raporti e përshkruan pabarazinë ekonomike si realitet strukturor dhe identifikojnë pabarazinë në kapitalin njerëzor, lidhjen mes pabarazisë ekonomike dhe asaj klimatike, taksimin regresiv dhe fragmentarizimin e demokracisë si pasoja të pabarazisë ekonomike.

Këto gjetje janë konfirmuar edhe nga një raport i ngjashëm i Oxfam, i cili doli në përfundimin se 10 miliarderët më të pasur të SHBA-së e kanë rritur pasurinë e tyre me 698 miliardë dollarë vitin e kaluar.

Raporti ofron si zgjidhje taksimin, rishpërndarjen dhe transferimin e pasurisë, shëndetësinë universale, si dhe barazinë gjinore.

Hendeku i të ardhurave

Raporti shpreh shqetësim për hendekun në të ardhura midis rajoneve. Në Amerikën e Veriut paga mesatare ditore është rreth 125 euro, ndërkaq në Afrikën Nën-Sahariane paga mesatare ditore është 10 euro, pra 12.5 herë më e vogël.

Kuptohet që kjo diferencë shpjegohet nga shumë faktorë, duke përfshirë edhe historinë e kolonizimit të Afrikës. Sidoqoftë, pjesa më e madhe e këtij hendeku nxitet nga modeli politiko-ekonomik i vendeve të Afrikës, ku diktaturat dhe korrupsioni i lartë godasin lirinë ekonomike dhe inovacionin, duke rezultuar në ekonomi më pak produktive dhe paga më të ulëta.

Ndërkaq, raporti ofron si zgjidhje rishpërndarje më të madhe dhe transferta nga të pasurit e Amerikës Veriore tek të varfërit e Afrikës Nën-Sahariane.

Raporti shikon gjithashtu me shqetësim faktin që 10%-i më i pasur i botës kontrollon 75% të pasurisë botërore. I njëjti 10% fiton më shumë se 90% i mbetur, sipas raportit.

Pabarazia ekonomike mund të përkthehet në pabarazi politike, por pabarazia ekonomike në vetvete nuk përbën anomali. 10% më i pasur i përmendur në raport janë pronarë sipërmarrjesh të mëdha që punësojnë miliona njerëz. Këta individë e kanë pasurinë e tyre të lidhur kryesisht me aksionet e kompanive të tyre në tregun e lirë të bursave.

Në vend që të kërkohet ulja me forcë e pasurisë së të pasurve, mund të ulen taksat mbi të ardhurat për shtresën e mesme dhe punëtorët, si dhe taksat e konsumit për konsumatorët. 

Në këtë mënyrë, më pak para dalin nga xhepi i shtresës së mesme, para që mund të investohen në asete si aksionet apo pasuritë e patundshme, duke rritur pasurinë e familjeve dhe individëve të kësaj shtrese.

Përpos ligjeve antimonopol, shtetet mund të ulin taksat e sipërmarrjeve dhe barrën rregullatore për të incentivuar krijimin e sipërmarrjeve të vogla dhe të mesme, të cilat kontribuojnë në buxhetin e shtetit dhe punësojnë individë, duke zgjeruar rrethin e mirëqenies. 

Raporti nuk i ofron këto fakte ekonomike si zgjidhje.

Pabarazia në kapitalin njerëzor

Raporti përmend hendekun në shpenzimet për arsim midis botës së zhvilluar dhe vendeve të tjera. Suksesi ekonomik lidhet drejtpërdrejt me nivelin e arsimimit të popullsisë, i cili ndikon në trajnimin e nevojshëm për integrimin në tregun e punës.

Për çdo fëmijë, në Amerikën Veriore dhe Oqeani shpenzohen mesatarisht 9,000 euro në vit. Në Europë kjo shifër është 7,400 euro, ndërkaq në Afrikën Nën-Sahariane shpenzohen mesatarisht 200 euro për fëmijë në vit. Ky hendek i madh përkthehet në diferenca ekonomike.

Zgjidhja e ofruar nga raporti është arsimi publik dhe falas. Investimet më të larta në arsim nuk arrihen duke mbitaksuar prodhuesit dhe krijuesit e vendeve të punës, por me politika fiskale pro-ofertës që nxisin krijimin e vendeve të punës, duke gjeneruar më shumë punësim dhe më shumë taksa për investime publike dhe arsim.

Pabarazia ekonomike dhe klimatike

Pabarazia ekonomike dhe impakti klimaterik janë fenomene të ndërlidhura. 77% e emetimeve nga kapitali privat vijnë nga 10%-i më i pasur i botës, duke ditur që ky grup zotëron edhe sipërmarrjet që ndotin përmes aktivitetit të tyre.

Raporti flet gjithashtu për shfrytëzimin e burimeve natyrore të vendeve të varfra nga vendet e pasura, përmes kompanive që investojnë në këto vende.

Raporti përmend hendekun në paranë pasive: vendet e pasura përfitojnë nga norma më të ulëta interesi për financimin e projekteve për shkak të stabilitetit monetar, ndërsa blejnë letra me vlerë të vendeve më të varfra duke përfituar norma më të larta interesi. Si zgjidhje ofrohet krijimi i një monedhe globale.

Raporti nuk përmend faktin që Kina komuniste lëshon rreth një të tretën e CO₂ global, edhe pse nuk klasifikohet si vend i pasur, por si vend në zhvillim.

Nderkohe, zhvillimi ekonomik vjen me kosto mjedisore, një kompromis që njerëzimi e ka pranuar për të rritur standardet e jetesës. Çlirimi i kapitalit shoqërohet me përdorimin e burimeve të parinovueshme si qymyri, gazi natyror dhe nafta. Tranzicioni drejt ekonomisë së gjelbër dëmton veçanërisht vëndet e varfra, te cilat kanë nevojë për rritje ekonomike dhe punësim.

Taksimi regresiv

Raporti vlerëson se më të pasurit paguajnë norma efektive më të ulëta se shtresa e mesme dhe sugjeron rritje taksash, taksim progresiv dhe taksim të pasurisë.

Në fakt, rritja e normave të taksave nuk ndryshon asgjë nëse nuk mbyllen shtigjet ligjore të shmangies. Përkundrazi, barra fiskale godet konsumin dhe standardin e jetesës së shtresës së mesme.

Ekonomisti Art Laffer argumenton se çdo ekonomi ka një normë maksimale taksimi që maksimizon të ardhurat e shtetit. “Kurba Laffer” shpjegon se taksat e larta nxisin evazionin.

Fragmentarizimi i demokracisë

Raporti teorizon se fuqia ekonomike përkthehet në fuqi politike. Akumulimi i pasurisë u jep individëve fuqi lobuese për ligje që rrisin pasurinë e tyre, shpesh në dëm të interesit publik.

Raporti përmend shtetin e madh si zgjidhje, por nuk trajton faktin që edhe në demokraci të konsoliduara shteti favorizon kompani të caktuara, duke krijuar monopole dhe oligopole.

Kritika ndaj raportit

Raporti diagnostikon sëmundjet e ekonomisë globale, por jep recetën e gabuar. Rishpërndarja nuk është motor i rritjes ekonomike dhe prosperitetit.

Ekspertë nga e majta dhe e djathta kanë kritikuar idenë e taksimit të pasurisë, duke theksuar se pasuria nuk është para “cash”, por aset që kryesisht ruhet në aksione kompanish. Taksimi i tyre do të nxiste shitje masive dhe kriza në tregjet financiare, si në vitin 1929 dhe 2008.

Raporti trajton dobët hendekun gjinor. Orët e punës përfshijnë punët e shtëpisë, të cilat nuk janë aktivitet ekonomik që prodhon të ardhura. Gjithashtu, burrat punojnë më shumë orë të paguara dhe janë më të përfaqësuar në fusha me paga më të larta, që shpjegon “hendekun gjinor”.

Raporti nderkohë fokusohet më shumë në reduktimin e pabarazisë sesa në luftën kundër varfërisë.

Pabarazia është produkt i një shoqërie të lirë; pabarazia ekstreme luftohet duke luftuar varfërinë, papunësinë dhe korrupsionin, duke nxitur rritjen ekonomike dhe duke shpërblyer produktivitetin.

Jo duke rishpërndarë e taksuar.

The post Pabarazia në rritje dhe tregu si zgjidhja first appeared on Amfora.

Në prani të së Ngarkuarës me Punë të Ambasadës Amerikane, Nancy VanHorn, Rama deklaroi se Kina e sheh Shqipërinë si “pikë mjalti” në Evropë.

Rama gjithashtu shtoi se mençuria kineze mund të kombinohet mjaft mirë me urinë amerikane për prodhimtari të suksesshme të energjisë në Shqipëri.

Interpretimi i këtyre deklaratave

Ka 2 mënyra për ta lexuar deklaratën e Ramës.

Së pari, si shantazh politik ndaj konjukturave të SHBA në Shqipëri. Aktualisht, qeverisja e Edi Ramës është në pikën politike më të ulët të saj në 13 vite.

SPAK ka marrë të pandehur krahun e djathtë të tij, Belinda Ballukun, me akuza për shkeljen e barazisë në tendera, akuza që çuan në kërkesën për heqje të imunitetit të Ballukut.

Po në të njëjtën kohë, SPAK ka arrestuar drejtoreshën e AKSHI, Mirlinda Karçani, me akuzë për shkelje të barazisë në tendera. Kujtojmë se AKSHI është konsideruar nga shumë analistë si “kopshti vetjak i Kryeministrit” për shkak të afrimitetit të institucionit me Kryeministrin që vërtetohet dhe nga fakti se drejtoresha e AKSHI është zyrtarja e lartë më jetëgjatë e këtyre 13 viteve të qeverisjes Rama.

Kësisoj, Edi Rama ndihet i rrezikuar nga arrestimet e SPAK dhe po bën ç’të mundet që të mos i vijë radha vetë. Kjo bëhet duke kërkuar një afrim artificial me administratën republikane në SHBA, me të cilën raportohet se Rama nuk ka marrëdhënie të mira, e që po lobon t’i përmirësojë nëpërmjet një takimi me JD Vance apo Marco Rubio në samitin e ardhshëm të Davos-it.

Këtë afrim artificial, Rama po kërkon ta arrijë edhe nëpërmjet shantazhit, ku amerikanëve u thuhet se ka edhe Kinë që mund të investojë në Shqipëri, në rast se SPAK, që sigurisht trajnohet dhe financohet nga aleatët strategjikë të Shqipërisë, godet Ramën.

Siç është paraqitur edhe në dokumentin e strategjisë së sigurisë kombëtare të SHBA, Kina shihet si kundërshtari kryesor global i SHBA, dhe në këtë kuadër Rama mendon se amerikanët mund ta shpëtojnë nga SPAK si shpërblim për mbajtjen e Shqipërisë larg ndikimit kinez.

Së dyti, deklarata e Ramës mund të interpretohet si kthim në fakt të kryer për amerikanët, të një afrimi të qeverisë së tij me investitorët kinezë.

Kështu që fjalët e Ramës mund të jenë thënë me qëllimin e rehatimit të amerikanëve me realitetin e ri: që Kina tanimë do të jetë faktor ekonomik edhe në Shqipëri.

Kjo e fundit vërtetohet edhe nga fakti që gjatë 12 viteve të qeverisjes së Ramës, importet kineze në Shqipëri janë rritur me 3.18 herë, ndërsa investimet e huaja kineze përbëjnë 2.27% të ekonomisë shqiptare.

Penetrimi ekonomik i Kinës në rajon

Vendi ku Kina ka ndikimin më të lartë ekonomik në Ballkanin Perëndimor është Serbia, ku investimet e huaja kineze përbëjnë 15.7% të Prodhimit të Brendshëm Bruto. Kjo shifër është 4.65 herë më e lartë se në Maqedoninë e Veriut dhe 6.91 herë më e lartë se në Shqipëri.

Penetrimi ekonomik i Kinës në Evropë vjen në kuadër të dy faktorëve: iniciativës së “Rrugës dhe Zinxhirit” (The Belt and Road Initiative), si dhe tërheqjes ekonomike dhe politike amerikane nga Evropa.

Kësisoj, Kina e sheh si të arsyeshme ndërhyrjen me investime dhe kompani në vendet e Evropës, për të rritur ndikimin e saj politik. 

Sipas të gjithë strategjistëve të gjeopolitikës, Kina ka ambicie të zëvendësojë SHBA në rolin e hegjemonit botëror, dhe për të arritur këtë përdor kompanitë e veta, që pavarësisht se janë ‘në letër’ private, bashkëpunojnë ngushtë me Pekinin zyrtar dhe interesat e tij.

Ekonomia dhe siguria e Shqipërisë

Penetrimi ekonomik kinez rrezikon sigurinë kombëtare të Shqipërisë, por edhe interesat e saj.

Me qëndrimet e saj në Këshillin e Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, Kina komuniste është solidarizuar me qëndrimin serb për Kosovën, duke bërë paralelizma me Tajvanin si pjesë të Kinës, ashtu siç Serbia e konsideron Kosovën pjesë të veten.

Kësisoj, ndikimi i shtuar kinez në Shqipëri cënon interesin parimor të faktorit shqiptar në Ballkan: pavarësinë e Kosovës.

Së dyti, ndikimi ekonomik kinez mund të përkthehet edhe në ndikim kulturor e politik, që sigurisht do të gërryente liritë dhe të drejtat e qytetarëve shqiptarë.

Modeli kinez është ai i autoritarizmit represiv, ku qytetarët përgjohen dhe u matet sjellja në sistemin famëkeq të “Kreditit Shoqëror”, dhe ku pakicat, si puna e ujgurëve dhe jo vetëm, shtypen dhe mbahen në kampe përqendrimi.

Normalizimi i këtij modeli politiko-kulturor do të dëmtonte fabrikën shoqërore shqiptare, duke cenuar sigurinë kombëtare të Shqipërisë.

Sot Kina është ende faktor i vogël në ekonominë shqiptare. Holanda vijon të mbetet vendi me më shumë investime në Shqipëri, e ndjekur nga Zvicra, Kanadaja, Italia, Turqia dhe Bullgaria.

Penetrimi ekonomik e politik kinez është i rrezikshëm dhe duhet mbajtur larg nga politikëbërja shqiptare.

‘Flirtimet’ e kryeministrit shqiptar me Kinën komuniste nuk janë të mira dhe i bëjnë dëm interesave strategjike të Shqipërisë.

Anëtarësimi në Bashkimin Evropian, ruajtja e marrëdhënies së veçantë me SHBA-në, lufta ndaj korrupsionit, trafiqeve dhe emigracionit të paligjshëm duhet të jenë prioritetet strategjike të Shqipërisë.

The post Kina në Evropë: “Loja me dy porta” e kryeministrit shqiptar first appeared on Amfora.

Anija ishte riemërtuar dhe lundronte nën flamur rus, ndërsa u ndalua pas një ndjekjeje që kishte zgjatur disa javë.

Sipas autoriteteve amerikane, cisterna dyshohet se ishte përdorur për të shmangur sanksionet ndaj eksportit të naftës venezuelase, përmes ndryshimit të identitetit dhe regjistrimit.

Operacioni u zhvillua në ujëra ndërkombëtare pranë Islandës dhe anija është tashmë nën kontrollin e Rojës Bregdetare të SHBA-së.

Nga Moska, konfiskimi është kritikuar dhe cilësuar si shkelje e së drejtës ndërkombëtare, ndërsa autoritetet ruse kanë kërkuar sqarime zyrtare. Deri tani nuk ka një reagim publik nga qeveria e Venezuelës.

Konfiskimi vjen në një kohë kur Shtetet e Bashkuara arrestuan, përmes një operacioni ushtarak surprizë, diktatorin e Venezuelës, Nicolas Maduro, dhe bashkëshorten e tij, Cilia Flores, për t’i përballur me drejtësinë amerikane.

E gjitha në kuadër të Doktrinës Monroe, një strategji gjeopolitike amerikane sipas së cilës SHBA dominon Hemisferën Perëndimore dhe e mban atë të sigurt nga ndikimet e huaja.

The post Flamur rus, naftë venezueliane: SHBA ndalon cisternën në Atlantikun e Veriut first appeared on Amfora.

Mirazhi ekonomik

Para pak kohësh, Kryeministri Rama prezantoi të ashtuquajturën “Paketa e Maleve“. Ky program parashikon faljen e tokës publike për 1 euro tek biznesmenë që qeveria i quan investitorë strategjikë, për të ndërtuar vila e bujtina në sektorin e turizmit dhe agroturizmit.

Sigurisht që ky program vjen në kuadër të 34 viteve tranzicion politik dhe ekonomik, ku privatizimi u transformua nga motori i nevojshëm i ekonomisë së drobitur shqiptare pas komunizmit, në modelin e mbrapshtë ekonomik, sipas të cilit edhe funksione bazë të shtetit, si policimi, shërbimi shëndetësor, shërbimi arsimor, mbledhja e taksave, ndërtimi i rrugëve, jepen me qira koncesionare tek agjentë privatë.

Edi Rama ia ka shitur publikut shqiptar privatizimin e publikes si përparim dhe zhvillim ekonomik. Këtu qëndron dezinformimi, duke ditur që familjet shqiptare përfitojnë pak, thuajse aspak, ekonomikisht nga këto projekte.

Shteti dhe privati

Arsyeja që komunizmi nuk funksionon është centralizimi i prodhimit: asnjë shtet nuk mund të bëjë dot atë që disa kompani e bëjnë në konkurrencë me njëra-tjetrën në një treg të hapur. Kur shtetit i lëmë në dorë prodhimin e bukës, nuk ka më bukë. Ndërkohë, privati ka aftësinë ta prodhojë artikullin e konsumit në masë, me cilësi të lartë e kosto të ulët.

E njëjta gjë nuk mund të thuhet për shërbime bazë të shtetit, si arsimi fillor, shëndetësia bazë, rendi publik, mbledhja e taksave etj. Regjimi neoliberal është i bindjes se shteti duhet të funksionojë si kompani private dhe se buxheti i shtetit duhet menaxhuar si ai i një familjeje.

Problemet me këtë logjikë janë dy. Së pari, shteti nuk ekziston për të dalë me fitim, por për të zbatuar ligjin dhe siguruar mirëqenien e qytetarëve të vet. Së dyti, shteti, nëpërmjet Bankës Qendrore, ka aftësinë të krijojë paranë nga ajri, nëpërmjet procesit të printimit të parasë. Kjo e lejon shtetin të shpenzojë më shumë pa menduar për balancat fiskale.

Neoliberalët mendojnë se duke privatizuar, shteti ul barrën e shpenzimeve, duke ulur deficitin në buxhetin e shtetit. Neoliberalët gjithashtu janë të bindjes që duke ua dhënë pronën shtetërore privatëve për bujtina, shtetit do t’i hiqet barra për të menaxhuar një pronë me të cilën nuk di ç’të bëjë, ndërkohë që ekonomia do të përfitojë nga vendet e punës dhe taksat e paguara. Kuptohet, kësaj logjike i mungon nuanca dhe përputhja me realitetin shqiptar.

Realiteti pas investimeve strategjike

Format e kalimit të pronës publike tek privati janë tre: privatizimet, partneritetet publike-private (PPP) dhe investimet strategjike. Edhe pse nuk ka asgjë të gabuar teorikisht me këto tre praktika, në rast se zbatohet ligji dhe kriteret e përcaktuara në ligj, realiteti shqiptar tregon një tjetër histori.

Marrim rastin e Bankers Petroleum, e vënë nën sekuestro së fundmi nga Drejtoria e Përgjithshme e Doganave, për shkak të një gjobe prej 120 milionë eurosh të papaguar, si pasojë e mosdeklarimit të akcizës së naftës. Kjo nuk është hera e parë që Bankers vihet nën lupën e hetuesisë publike, duke ditur që në tetor 2025, Prokuroria e Fierit e akuzoi se kishte paguar zero taksa, pavarësisht se kishte shitur 5 miliardë euro naftë gjatë aktivitetit të saj në Shqipëri.

Mjafton të kujtohet që Bankers u prezantua në vitin 2004 nga Qeveria Nano, si nxjerrësja e re e naftës shqiptare. Të mirat e këtij aktiviteti, Shqipëria nuk i ka parë, duke ditur që mbetet një prej vendeve më të varfra të Ballkanit dhe Europës, me rritjen në nivelin ekonomik që nuk ka ardhur nga nxjerrja e naftës.

Ndërkaq, nëse shteti shqiptar do të bashkëmenaxhonte naftën e shqiptarëve dhe do të ishte strikt në grumbullimin e taksave nga nafta, nxjerrja e pasurisë do të përkthehej në rrugë, shkolla e spitale më të mira për shqiptarët.

Një situatë e ngjashme shihet me përdorimin e minierave nga kompanitë e huaja, kryesisht turke. Kompanisë “Tete Albania“ i janë dhënë me koncesion disa miniera, duke përfshirë edhe Spaçin, ku minatorët së fundmi protestuan për kushtet e këqija të punës dhe mungesën e pagesave, në një kohë kur funksionarët e huaj turq, e jo vetëm, paguhen shumë më tepër pa kontribuar në procesin nxjerrës.

Si në çdo regjim korporatiko-oligarkiko-neoliberal, kur minatorët ngrihen për kushte më të mira pune, arrestohen e shoqërohen nga policia në shërbim të kapitalit të madh. Ky model qeverisjeje nuk ka lidhje me demokracitë perëndimore të tregut, por me modelin Jeltsin, i emërtuar pas Boris Jeltsin, presidenti i parë i Rusisë pas rënies së Bashkimit Sovjetik.

Përpos vjedhjeve dhe abuzimeve me Kodin e Punës, privatizimet e pas viteve ’90 në Shqipëri u shoqëruan me një prej masakrave më të mëdha ekonomike: shkatërrimin e mbi 500 uzinave dhe fabrikave në emër të privatizimeve, si dhe me ligjin 7501, që pronën e zaptuar nga komunistët për 45 vite ia dha privatëve të lidhur me pushtetin pas rënies së sistemit, duke zhytur “pronarët“ e rinj në konflikt me pronarët e vërtetë të parakomunizmit. Qartësisht, privatizimet nuk kanë funksionuar në Shqipëri.

Partneritetet Publike Private (PPP)

Privatizimet nuk janë e vetmja formë e faljes së pronës e pasurisë publike. Të ashtuquajturat “Partneritetet Publike Private“ (PPP) janë trumpetuar si mënyra e financimit të projekteve të cilat shteti i vogël e i varfër shqiptar nuk i bën dot.

Sa herë që inaugurohen rrugë të ndërtuara dhe të vjedhura me PPP, tamtamet qeveritare tregojnë mitingjet inauguruese të mbushura plot, duke dhënë idenë e përfitimit të gjithanshëm qytetar nga ndërtimi i rrugës. Shembujt ndërkohë na tregojnë se rrugët më shumë vidhen sesa ndërtohen.

Rasti i fundit i tenderit të Tunelit të Llogarasë, një rrugë prej 5.9 km, por me një kosto të frikshme prej afro 180 milionë eurosh, të tregon abuzimet ekonomike me PPP-të.

S’do mend që asnjë rrugë me një distancë aq të vogël nuk të kushtojë aq shumë, edhe sikur të mos jesh ekonomist apo ekspert infrastrukture. Mjafton të shohësh kostot e rrugëve në Kosovë, ku sipas të dhënave 42 km rrugë ndërtohen edhe me 7.9 milionë euro, për të kuptuar që në Shqipëri vidhet me tenderat e PPP-ve.

Për të mos folur pastaj për akset Qukës–Qafë Plloçë, Thumanë–Kashar, ku dëmi ekonomik ndaj taksapaguesit shqiptar, i shkaktuar nga karteli oligarki–shtet i kapur, është mbi 1 miliard euro.

Abuzimet me PPP-të e të korruptuarve nuk bëhen vetëm me rrugët, por edhe me projektet në bujqësi e mjedis. Abuzimi 33 milionë euro me fondet e IPARD bëri që Bashkimi Evropian të ndalonte dërgesën e fondeve për fermerët shqiptarë, fonde që po vidheshin nga sipërmarrje pranë qeverisë.

Ndërkohë, skandali më i madh është ai i inceneratorit të Tiranës, për të cilin SPAK ka marrë disa funksionarë të pandehur, por për të cilin Bashkia e Tiranës paguan 90.000 euro/dita për incenerimin e plehrave, në një kohë kur inceneratori nuk ekziston.

Një raport i Kontrollit të Lartë të Shtetit konkludoi se në 9-mujorin e parë të vitit 2022, 1.1 miliardë euro u shpërdoruan me tendera dhe PPP, që me matematikë të thjeshtë përkthehen në rreth 36 miliardë euro që i mungojnë shtetit shqiptar nga abuzimet në 34 vite privatizime masive.

Imoraliteti i “Paketës së Maleve“

Iniciativa e Paketës së Maleve e fal tokën publike për 1 euro, një shifër qesharakisht e ulët në raport me vlerën e çfarëdolloj prone shtetërore, e cila sigurisht kushton më shumë se 1 euro. Kjo tokë falet për ndërtimin e bujtinave dhe strukturave agroturistike, të cilat sipas programit përjashtohen nga 4 tipe taksash: taksa e ndikimit në infrastrukturë, taksa e pasurive të paluajtshme, tatimi mbi vlerën e shtuar dhe tatimi mbi të ardhurat.

Mënyra si investimi privat në tokë publike kthehet në të mirë publike dhe e qarkullon paranë në ekonomi është nëpërmjet taksave të cilat vilen nga shteti dhe që investohen në rrugë, shkolla e spitale. Kjo nuk do të ndodhë me Paketën e Maleve. Përpos faktit që një tjetër burim i të ardhurave i shtetit do të duhej të ishte shitja ose dhënia me qira e pronës, kjo nuk ekziston në këtë rast, duke ditur që tokat po falen me 1 euro.

Ndërkohë, përvoja me ndarjen e të mirave publike në Shqipëri na tregon se klientelizmi dhe nepotizmi janë gjithmonë komponentë përbërës të iniciativave të tilla. Aktualisht Paketa e Maleve ka rreth 5 mijë aplikime, nga ku priten të zgjidhen rreth 500 projekte. Si në rastin e skandalit të tenderit të “5D“, ku prokuroria zbuloi se biznese të lidhura me funksionarë të Bashkisë Tiranë gjeneronin fatura fiktive punimesh në shumën e 89 milionë eurove, që në fakt thjesht tërhiqeshin “cash“ nga biznesmenë të lidhur me Bashkinë, skema të ngjashme mund të përdoren edhe në investimet tek “Paketa e Maleve“.

Dezinformimi ekonomik

Dezinformimi ekonomik vjen në forma të ndryshme dhe në këtë rast qëndron tek mashtrimi i qëllimshëm i publikut shqiptar se ekonomia e tyre do të rritet për shkak të investitorëve strategjikë, në një kohë kur kjo propagandë është jashtë realitetit të familjeve shqiptare. Ekonominë e rrit industria, bujqësia dhe ekonomia produktive, jo PPP-të dhe falja e tokës publike. 

The post Investitorët strategjikë, si mjet i dezinformimit ekonomik first appeared on Amfora.

Për projektligjin
Në Nenin 1 të projektligjit sqarohet se buxheti i vitit 2026 projekton 823.57 miliardë lekë të ardhura (rreth 8.23 miliardë euro), 886.764 miliardë lekë shpenzime (rreth 8.86 miliardë euro) dhe një deficit buxhetor prej 63.707 miliardë lekësh (rreth 630 milionë euro). Ky buxhet ka një rritje nga akti normativ i vitit 2025, ku parashikoheshin 770.140 miliardë lekë të ardhura (rreth 7.7 miliardë euro), 831.784 miliardë lekë shpenzime (rreth 8.31 miliardë euro) dhe një deficit buxhetor prej 61.644 miliardë lekësh (rreth 610 milionë euro).

Në raport me Prodhimin e Brendshëm Bruto, të ardhurat e buxhetuara për vitin 2026 përbëjnë 29.6% të PBB-së, krahasuar me 29.1% vitin e kaluar. Shpenzimet e buxhetuara zënë 31.9% të PBB-së, krahasuar me 31.5% vitin e kaluar. Ndërkaq, deficiti i projektuar sipas buxhetit të vitit 2026 zë 2.3% të PBB-së, duke qëndruar në të njëjtin nivel me vitin e kaluar.

Ky trend rritës vjen në kuadër të një rritjeje të projektuar në buxhet për vitet 2026–2027.

Si në çdo vit, buxheti i vitit 2026 përbëhet nga buxheti i shtetit, ai i qeverisjes vendore, i sigurimeve shoqërore, shëndetësore dhe buxheti për kompensimin e ish-pronarëve. Të ardhurat në buxhetin e shtetit për vitin 2026 projektohen në 581.159 miliardë lekë (rreth 5.81 miliardë euro), ndërkaq shpenzimet në 644.866 miliardë lekë (rreth 6.44 miliardë euro).

Të ardhurat e buxhetit vendor projektohen në 97.767 miliardë lekë (rreth 970 milionë euro), po aq sa shpenzimet. Të ardhurat dhe shpenzimet e projektuara janë të njëjta edhe për kategori si sigurimet shëndetësore, shoqërore dhe për kompensimin e ish-pronarëve, respektivisht 195.292 miliardë lekë (rreth 1.95 miliardë euro), 67.332 miliardë lekë (rreth 670 milionë euro) dhe 3.5 miliardë lekë (rreth 35 milionë euro).

Mbi relacionin
Relacioni shtron situatën ekonomike të Shqipërisë në kuadër të anëtarësimit në Bashkimin Evropian dhe të vështirësive ekonomike globale të lidhura me pandeminë e COVID-19, tërmetin dhe goditjen e zinxhirëve të ofertës nga lufta e Rusisë në Ukrainë. Sipas relacionit, stabilizimi ekonomik i Shqipërisë do të sjellë edhe uljen e borxhit bruto nga 54.1% e PBB-së në vitin 2025, në 53.6% në vitin 2026, 51% në vitin 2028 dhe 46.4% në vitin 2031.

Projeksionet ekonomike të mazhorancës faktorizojnë edhe rritjen e pensionit minimal në 200 euro dhe atij mesatar në 400 euro, së bashku me rritjen e pagës minimale në 50 mijë lekë, e cila sipas qeverisë pritet të mbërrijë në 60 mijë lekë në vitin 2028.

Një tjetër kategori e madhe shpenzimesh është ajo e investimeve publike, të cilat sipas relacionit do të kapin 6% të PBB-së në vitin 2026. Shpenzimet e buxhetit vendor do të rriten po ashtu, duke mbërritur sipas qeverisë në 3.52% të PBB-së.

Në përputhje me trendin e viteve të kaluara, qeveria parashikon se ekonomia shqiptare do të rritet me 4% të PBB-së në vitin 2026. Kjo shifër paraqet një përmirësim nga viti i kaluar, në të cilin ekonomia shqiptare u rrit me 3.7%.

Relacioni parashikon gjithashtu probleme me fuqinë punëtore vitin që vjen, për shkak të plakjes së popullsisë dhe valëve migratore, të cilat po e lënë Shqipërinë pa punëtorë. Sipas të dhënave nga Ministria e Financave, viti 2026 projektohet muaj pas muaji me një rritje të arkëtimeve nga taksat. Konkretisht, TVSH neto pritet të rritet nga 213.9 miliardë lekë (rreth 2.14 miliardë euro) në 242.5 miliardë lekë (rreth 2.42 miliardë euro). 

Tatimi mbi fitimin nga 56.9 miliardë lekë (rreth 569 milionë euro) në 65.1 miliardë lekë (rreth 650 milionë euro); tatimi mbi të ardhurat personale nga 66.1 miliardë lekë (661 milionë euro) në 88.3 miliardë lekë (880 milionë euro). Në total, të ardhurat nga tatimet dhe doganat priten të rriten me 6.3% nga periudha e kaluar.

Shpenzimet publike për vitin 2026 janë parashikuar në 886.7 miliardë lekë (8.86 miliardë euro), ose 31.9% e PBB-së. Nga këto shpenzime, shpenzimet për administratën publike parashikohen të zënë 5% të PBB-së, ato për interesa 2.3% të PBB-së, ndërsa shpenzimet operative dhe të mirëmbajtjes së qeverisjes qendrore 2.9% të PBB-së.

Në total, buxheti vendor pritet të zërë rreth 3.52% të PBB-së, ndërsa skema e sigurimeve shoqërore 7.3% të PBB-së. Skema e sigurimit të kujdesit shëndetësor pritet të përbëjë 2.4% të PBB-së, ndërsa fondi i kompensimit të pronarëve 0.1% të PBB-së.

Rënia e bujqësisë ka sjellë edhe rënien e nevojës për subvencione, të cilat në buxhetin e vitit 2026 përbëjnë vetëm 0.1% të PBB-së. Investimet publike projektohen në nivelin 6.5% të PBB-së, ndërkaq niveli i fondit rezervë planifikohet në 0.1% të PBB-së.

Prioritetet
Buxheti paracakton disa prioritete në fusha si bujqësia, zhvillimi ekonomik, infrastruktura dhe energjia, shëndetësia, mbrojtja sociale, sigurimi shoqëror, arsimi, punësimi, mjedisi, turizmi, kultura, sporti, drejtësia, politika e jashtme, mbrojtja dhe siguria publike.

Në bujqësi shihen si prioritare konsolidimi i pronësisë mbi tokën bujqësore dhe mbështetja për agroindustrinë.

Për zhvillimin ekonomik kërkohet rritja e numrit të bizneseve të regjistruara në Regjistrin Tregtar në 373 mijë në periudhën 2026–2028, si dhe rritja e numrit të licencave të bizneseve në 7,700 për periudhën 2026–2028. Në infrastrukturë veçohen kontratat e koncesioneve për Rrugën e Arbrit, aksin Milot–Morinë, rrugën Orikum–Dukat, si dhe bypass-in e portit të jahteve. Në dokument përmendet edhe rehabilitimi dhe ndërtimi i linjave hekurudhore Durrës–Terminali i Pasagjerëve Tiranë, Tiranë–Rinas, Vorë–Hani i Hotit dhe Durrës–Rrogozhinë.

Në fushën e shëndetësisë, qeveria liston si prioritet mbulimin universal shëndetësor dhe rritjen e financimit shëndetësor bazë për të paktën 50% të shtetasve në moshat 35 deri në 70 vjeç.

Mbrojtja sociale theksohet me prioritete si rritja e numrit të përfituesve të shërbimit social nga 11,000 në 15,000. Po me aq prioritet shihet edhe sigurimi social, dhe në planin e qeverisë flitet për 780 mijë persona që kanë përfituar dhe pritet të përfitojnë pensione publike dhe pensione suplementare.

Në arsimin theksohet plani për mbulimin e shërbimeve të transportit për 35,000 nxënës që e kanë vendbanimin mbi 2 km larg shkollës. Ndërkohë vihet theksi edhe te përmirësimi i kapaciteteve të arsimit profesional.

Në fushën e mjedisit parashikohet rritja e sipërfaqes së zonave të mbrojtura deri në fund të vitit 2028, ndërkaq që në fushën e trashëgimisë kulturore parashikohet restaurimi dhe mirëmbajtja e 156 objekteve të trashëgimisë arkitektonike, si dhe rritja e aktiviteteve sensibilizuese dhe edukuese për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore.

Në buxhetin e politikës së jashtme parashikohet rritja e angazhimit të Shqipërisë si anëtare e Bordit Ekzekutiv të UNESCO-s për periudhën 2023–2027 dhe si anëtare e Komisionit për Parandalimin e Krimit dhe Drejtësinë Penale (CCPCJ) për periudhën 2025–2027. Gjithashtu përmendet konsolidimi i marrëdhënieve me Kosovën dhe vënia në efikasitet e ambasadave të reja në Azerbajxhan, Ukrainë, Kenia dhe Indonezi.

Për buxhetin e mbrojtjes përmenden politikat e nevojshme për lartësimin e figurës dhe integritetit të ushtarakut, nëpërmjet politikave që nxisin promovimin në karrierë dhe trajnimin e ushtarakut.

Ndërkaq, për rendin dhe sigurinë publike, buxheti thekson nevojën për të rritur numrin e operacioneve të kryera, për të ulur numrin e aksidenteve dhe për të forcuar kontrollin e territorit dhe policimin në komunitet.

Klasifikimi i shpenzimeve
Si në çdo buxhet vjetor, bashkitë do të përfitojnë nga transfertat e pakushtëzuara dhe transfertat sektoriale, ose fonde që qeveria qendrore ua transferon bashkive. Tirana mban vendin e parë me rreth 6.5 miliardë lekë (65 milionë euro) të përfituara nga buxheti i shtetit, e ndjekur nga Durrësi, Elbasani, Fieri, Shkodra, Vlora, Kamza, Korça dhe Lushnja. Bashkitë e tjera përfitojnë më pak fonde nga buxheti qendror i vitit që vjen.

Gjithashtu, ministritë përfitojnë nga buxheti i ri i vitit 2026. Ministria e Shëndetësisë do të jetë më e financuara nga buxheti i ri me 78 miliardë lekë (rreth 780 milionë euro), e ndjekur nga Ministria e Arsimit, Ministria e Ekonomisë dhe Inovacionit, Ministria e Brendshme, Ministria e Mbrojtjes, Ministria e Drejtësisë, Ministria e Bujqësisë, Ministria e Financave, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, Ministria e Turizmit, Ministria e Jashtme dhe Ministria e Mjedisit.

Vihet re se buxheti i vitit 2026 parashikon shpenzime të mëdha për Partneritete Publike Private (PPP), në shumën e 752 miliardë lekëve (rreth 7.52 miliardë euro), ose 27% të PBB-së së projektuar për vitin 2026 dhe plot 84% të buxhetit të vitit 2026. 

Projektet më të mëdha përfshijnë projektimin, financimin, ndërtimin, operimin, mirëmbajtjen dhe transferimin e Hidrocentralit në Lumin Devoll në shumën e 130 miliardë lekëve (1.3 miliardë euro); ndërtimin, operimin dhe transferimin e hidrocentraleve në Kaskadën e Osumit për rreth 30 miliardë lekë (afro 300 milionë euro); si dhe ndërtimin, pronësinë, shfrytëzimin, mirëmbajtjen dhe transferimin e Hidrocentralit të ri në Ashta për afro 19.5 miliardë lekë (rreth 195 milionë euro).

Vlerësimi i buxhetit
Buxheti parashikon rritjen e shpenzimeve qeveritare në raport me PBB-në dhe buxhetin e shtetit për tendera dhe PPP. Buxheti gjithashtu projekton rritjen artificiale të pagës minimale dhe mesatare, pa ndonjë indikacion konkret nga tregu. Në mënyrë që rritja e pagave të mos prodhojë inflacion dhe humbje të vendeve të punës, tregu duhet të ketë rritur produktivitetin, duke justifikuar edhe rritjen e pagave në sektorin privat. Gjithashtu, buxheti parashikon rritje konstante ekonomike dhe ulje të deficitit buxhetor, pavarësisht projeksioneve për rritje të shpenzimeve qeveritare.

Studimet flasin për një ekonomi shqiptare ku 1/3 e prodhimit është zhvillim dhe aktivitet shtetëror, gjë që nga ana e vet nuk e lejon sipërmarrjen të veprojë lirisht. Analiza e fundit e Fondacionit Heritage foli për Shqipërinë si “pjesërisht e lirë”, vlerësim që reflektohet edhe nga buxheti i fryrë i vitit 2026.

The post Buxheti 2026: Shpenzime të fryra dhe shtet më i madh first appeared on Amfora.