Sipas gazetarit, sulmi ndodhi papritur, në prani të personave të tjerë që ndodheshin në spital. Qyno tha se u godit me celular dhe u ofendua nga një grua, e cila më pas u identifikua nga policia si Rosela Nallbati alias Çapja.

“Në befasi dhe në prezencë të dhjetëra personave, ndërsa kam qenë ulur, jam ndeshur menjëherë me veprime të dhunshme nga ana e një shtetaseje të panjohur, e cila më ka qëlluar me celular dhe më ka ofenduar. Së bashku me të ka qenë edhe një burrë”, tha gazetari Elton Qyno për Amforën.

Menjëherë pas ngjarjes, Qyno bëri kallëzim në polici.

“Pas verifikimeve, policia sekuestroi pamjet e kamerave të sigurisë dhe shpalli në kërkim Rosela Nallbatin alias Çapja dhe babanë e saj, Romir Nallbati”, tha Qyno.

Rosela Nallbati alias Çapja është bashkëshortja e Florenc Çapjas, i dënuar me burgim të përjetshëm për vrasjen e Gentian dhe Nezir Beqirit. Ai është dënuar gjithashtu nga Gjykata e Posaçme për sigurimin e kushteve për të kryer vrasjen e Sokol Sanxhaktarit. Në kallëzimin e tij, gazetari ka deklaruar gjithashtu se kishte marrë më herët kërcënime me jetë përmes aplikacioneve në internet. 

Pas sulmit reagoi Unioni i Gazetarëve Shqiptarë, i cili e dënoi dhunën ndaj gazetarit dhe kërkoi nga Policia e Shtetit të garantojë sigurinë e tij, duke e cilësuar ngjarjen një tregues të rrezikut me të cilin përballen gazetarët që raportojnë për krimin.

“Sulmi dhe kërcënimi i fundit që tashmë është proces në hetim, përbën një rast të dënueshëm dhe rikonfirmon rishtazi se sa agresivë dhe të rrezikshëm janë grupet kriminale ndaj gazetarëve raportues në realitetin e sotëm shqiptar. Për këtë arsye i drejtohemi Policisë së Shtetit të marrë në mbrojtje gazetarin dhe të garantojë sigurinë e tij për ushtrimin e detyrës”, thuhet në reagimin e UGSH.

Edhe Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë dënoi sulmin, duke e cilësuar një cenim të rëndë të lirisë së medias dhe të së drejtës së publikut për t’u informuar. Organizata kërkoi që hetimet të zhvillohen me shpejtësi, paanshmëri dhe profesionalizëm.

“Çdo formë dhune, kërcënimi apo intimidimi ndaj gazetarëve përbën një cenim të rëndë të lirisë së medias dhe të së drejtës së publikut për t’u informuar. Gazetarët duhet të jenë në gjendje të ushtrojnë profesionin e tyre pa frikë nga sulmet apo hakmarrja për shkak të raportimeve të tyre”, deklaroi Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë.

Aktualisht pjesë e redaksisë së Syri TV, Elton Qyno numëron mbi 21 vite përvojë si gazetar i kronikës në disa prej mediave kryesore në vend. Sulmi ndaj tij lidhet me ushtrimin e detyrës dhe raportimet e tij nga policia, prokuroria dhe gjykata. 

The post Sulmohet gazetari Elton Qyno, në kërkim gruaja e Florenc Çapjas dhe i ati first appeared on Amfora.

Veprimet hetimore orientuan dyshimet drejt zjarrvënies nga pakujdesia, pasi sipas Policisë, zjarri nisi gjatë djegies së barishteve dhe mbetjeve bimore pranë magazinës.

“Nga veprimet hetimore ka rezultuar se shtetasi A.N. ka ndezur zjarr për djegien e disa barishteve pranë magazinës së një subjekti privat. Si pasojë e daljes së flakëve jashtë kontrollit, zjarri ka përfshirë magazinën, duke shkaktuar dëme të konsiderueshme materiale”, njoftoi Policia.

Zjarri, i rënë pasditen e së enjtes, solli pasoja të shumta në zonën e Shkozetit. Për shkak të flakëve u bllokua qarkullimi i automjeteve në Unazën e qytetit, në mbikalimin e Shkozetit, në segmentin rrugor “Martin Camaj” në drejtim të Plepave, si dhe në aksin Durrës–Kavajë, ndërsa drejtuesit e mjeteve u orientuan të përdornin rrugë alternative deri në normalizimin e situatës.

Në operacionin për shuarjen e zjarrit u angazhuan pesë mjete zjarrfikëse, katër autobotë, një autoshkallë dhe 24 efektivë të Shërbimit të Mbrojtjes nga Zjarri dhe Shpëtimit, me mbështetjen e forcave të Portit të Durrësit dhe të Stacionit të MZSH-së Shijak.

Gjatë ndërhyrjes, pesë zjarrfikës u transportuan në Spitalin Rajonal të Durrësit për shkak të asfiksimit nga tymi. Katër prej tyre u larguan pas marrjes së ndihmës mjekësore, ndërsa një efektiv vijon të trajtohet në reanimacion.

Në vendngjarje u raportuan edhe shpërthime të forta, ndërsa, sipas raportimeve nga terreni, magazina dyshohet se shërbente për ruajtjen e lodrave dhe fishekzjarreve, megjithëse kjo nuk është konfirmuar zyrtarisht nga autoritetet. Prania e mundshme e materialeve piroteknike mbetet ende e paqartë, ndërsa tregtimi dhe përdorimi i fishekzjarreve në Shqipëri i nënshtrohen kufizimeve ligjore.

Menjëherë pas ngjarjes, një nga pistat paraprake të hetimit ishte këputja e kabllove të tensionit të lartë për shkak të temperaturave të larta. Megjithatë, veprimet e mëvonshme hetimore të Policisë orientuan dyshimet drejt zjarrvënies nga pakujdesia.

Sipas ministrit të Infrastrukturës dhe Energjisë, Enea Karakaçi, zjarri preku edhe rrjetin 110 kV pranë Shkozetit, duke shkaktuar ndërprerje të energjisë elektrike në një pjesë të Durrësit.

“Në orën 15:40, si pasojë e zjarrit, u stakuan linjat 110 kV që furnizojnë nënstacionin e Shkozetit, duke shkaktuar ndërprerje të energjisë elektrike në qytetin e Durrësit”, shkroi Karakaçi në një reagim publik.

Ministri bëri të ditur se njëra prej linjave u mbajt jashtë funksionit me kërkesë të shërbimit zjarrfikës për arsye sigurie, ndërsa ekipet e OST dhe OSSH punuan për rikthimin gradual të furnizimit me energji elektrike deri në normalizimin e situatës.

Materialet procedurale iu referuan Prokurorisë pranë Gjykatës së Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm Durrës për veprime të mëtejshme.

The post Zjarri i përmasave të mëdha në Shkozet, dyshime për praninë e fishekzjarreve në magazinë first appeared on Amfora.

Projektligji i depozituar parashikon shkrirjen e 15 bashkive dhe bashkimin e tyre me bashki më të mëdha. Sipas propozimit, Dimali dhe Poliçani do t’i bashkohen Bashkisë së Beratit, ndërsa ndryshime parashikohen edhe për Fushë-Arrëzin, Klosin, Rrogozhinën, Patosin, Divjakën, Selenicën, Maliqin, Këlcyrën, Memaliajn, Libohovën, Cërrikun, Belshin dhe Prrenjasin.

Kundërshtimet ndaj këtij projektligji ishin shprehur edhe gjatë dëgjesave të zhvilluara në muajin maj në Komisionin e Posaçëm për Reformën Administrativo-Territoriale. Kryetari i Bashkisë së Poliçanit, Adriatik Zotkaj, argumentoi se shkrirja e bashkive të vogla do të sillte pasoja për zhvillimin e qyteteve.

“Nëse keni bërë shpopullimin e fshatrave, do të shpopulloni qytetet, automatikisht do të shpopulloni qytetet”, tha ai në komision.

Zotkaj tha se Bashkia e Poliçanit është financiarisht e qëndrueshme, investon në zonat rurale dhe ofron shërbime sociale, ndaj sipas tij nuk ka arsye të përfshihet në hartën e re territoriale.

Rezerva gjatë të njëjtave dëgjesa shprehu edhe kryetarja e Bashkisë së Dimalit, Juliana Memaj, e cila argumentoi se ndryshimi i hartës nuk është zgjidhja për forcimin e pushtetit vendor.

“Pushteti qendror duhet të delegojë më shumë fonde e më shumë kompetenca”, tha ajo.

Sipas Memajt, Dimali duhet të vijojë të funksionojë si njësi më vete, duke argumentuar se parimi i subsidiaritetit dhe rritja e kompetencave janë rruga për përmirësimin e shërbimeve ndaj qytetarëve.

Në ditën e prezantimit të projektligjit, dhjetëra qytetarë protestuan në Poliçan kundër planit për bashkimin e bashkisë së tyre me Beratin. Gjatë tubimit, kryetari i Partisë Socialiste në Poliçan, Erjon Zylyftari, dha dorëheqjen nga detyra, duke e cilësuar vendimin një padrejtësi.

“Prekja e Bashkisë së Poliçanit është një padrejtësi dhe një turp i madh”, tha ai gjatë protestës.

Pas deklaratës së tij, disa qytetarë dogjën teserat e anëtarësisë së Partisë Socialiste dhe tekstin e projektligjit, ndërsa në fund të protestës firmosën një peticion ku kërkojnë që Poliçani të mbetet bashki më vete.

Protesta në Poliçan ka sjellë edhe reagime politike. Deputeti i Partisë Demokratike për qarkun Berat, Enno Bozdo, e cilësoi projektin si të dëmshëm për komunitetet që preken nga ndryshimet.

“Shkrirja e 15 bashkive është një akt zhbërës dhe thellësisht kundër interesave të banorëve të këtyre bashkive”, shkroi ai në një postim në rrjetet sociale.

Projektligji për Reformën Administrativo-Territoriale është depozituar nga bashkëkryetari i Komisionit të Posaçëm për Reformën Administrativo-Territoriale, Arbjan Mazniku, i cili ka kërkuar që harta e re të dërgohet për konsultim në të gjitha bashkitë e vendit. Sipas relacionit shoqërues, reforma synon krijimin e bashkive me kapacitete më të mëdha administrative, financiare dhe teknike dhe parashikohet të hyjë në fuqi për zgjedhjet vendore të vitit 2027.

The post Harta e re territoriale me 46 bashki pritet me protesta dhe kundërshtime first appeared on Amfora.

“Gazetarët janë përballur me pengim, sulme dhe ndërhyrje të policisë gjatë raportimit”, thuhet në deklaratën e përbashkët. 

Deklarata u publikua në kohën kur protestat e njohura si “Revolucioni i Flamingove” kanë hyrë në muajin e tretë. Protestat nisën si kundërshtim ndaj projekteve turistike në zonën e Zvërnecit dhe më pas u zgjeruan në protesta kundër qeverisë. 

Sipas organizatave, shqetësimet nuk kufizohen vetëm te ndërhyrjet gjatë raportimit. Në deklaratë shkruhet se procedurat penale të lidhura me protestat kanë ngritur pikëpyetje mbi transparencën dhe respektimin e procesit të rregullt ligjor, ndërsa gazetarë, aktivistë, organizata të shoqërisë civile dhe mbrojtës të mjedisit janë identifikuar publikisht dhe janë paraqitur si të paguar, të kontrolluar politikisht ose të drejtuar nga interesa të huaja.

“Këto praktika e bëjnë gjithnjë e më sfidues raportimin, pjesëmarrjen paqësore dhe kritikën publike”,  thuhet më tej në deklaratë.

Organizatat i referohen edhe të dhënave të Rrjetit “SafeJournalists Network” sipas të cilave 15 nga 27 rastet e kërcënimeve dhe sulmeve ndaj gazetarëve të regjistruara në Shqipëri gjatë vitit 2026 kanë ndodhur vetëm gjatë muajve qershor dhe korrik. Sipas organizatave, këto të dhëna tregojnë përkeqësimin e klimës për gazetarët gjatë periudhës së protestave.

Në deklaratë u kërkohet autoriteteve shqiptare të garantojnë që gazetarët dhe punonjësit e medias të raportojnë lirshëm dhe në mënyrë të sigurt, të zbatojnë Protokollin e Policisë së Shtetit për Sigurinë e Gazetarëve dhe të hetojnë në mënyrë të pavarur e transparente çdo rast dhune, kërcënimi, pengimi apo përdorimi joproporcional të forcës. Njëkohësisht, organizatat kërkojnë që zyrtarët publikë të shmangin etiketimin politik ose delegjitimimin e gazetarëve, mediave të pavarura dhe organizatave të shoqërisë civile pa prova.

Sipas organizatave, respektimi i lirisë së medias dhe hapësirës qytetare duhet të mbetet një nga kriteret me të cilat do të vlerësohet përparimi i Shqipërisë në procesin e integrimit europian. Për këtë arsye, ato u kërkuan institucioneve europiane dhe partnerëve ndërkombëtarë të ndjekin nga afër zhvillimet në vend.

“Përparimi i Shqipërisë drejt anëtarësimit në BE duhet të vlerësohet në bazë të faktit nëse gazetarët, organizatat e shoqërisë civile dhe qytetarët mund të mbikëqyrin ushtrimin e autoritetit publik dhe të marrin pjesë në debatin demokratik pa frikë nga dhuna, frikësimi ose hakmarrja”,  thuhet në deklaratë.

Organizatat thanë se do të vazhdojnë të monitorojnë zhvillimet dhe të mbështesin gazetarët, punonjësit e medias dhe aktorët qytetarë që përballen me kërcënime, frikësim ose ndërhyrje.

Deklarata është nënshkruar nga:

1. Balkan Free Media Initiative (BFMI)
2. European Centre for Press and Media Freedom (ECPMF)
3. European Federation of Journalists (EFJ)
4. Free Press Unlimited (FPU)
5. International Federation of Journalists (IFJ)
6. Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa (OBCT)
7. Reporters Without Borders (RSF)
8. Reporting Diversity Network (RDN)
9. SafeJournalists Network (SJN)
10. South East Europe Media Organisation (SEEMO)

The post Organizatat ndërkombëtare: Liria e medias u përkeqësua gjatë protestave në Shqipëri first appeared on Amfora.

Më 13 korrik, gjatë një vizite në Qendrën Shëndetësore Verore në Tale, ministrja e Shëndetësisë, Evis Sala, deklaroi se pagesa e disa shërbimeve nga turistët e huaj përbën një risi të këtij sezoni turistik.

 “Një risi që kemi implementuar këtë vit është pagesa e disa shërbimeve shëndetësore nga turistët e huaj. E theksoj edhe njëherë, vetëm për turistët e huaj, jo për shtetasit shqiptarë, për të cilët shërbimi vazhdon të jetë falas”, u shpreh ministrja.

Në qendrat shëndetësore verore tarifat janë afishuar për publikun, ndërsa pagesat kryhen me kartë përmes terminaleve “POS“. Të ardhurat e mbledhura do të përdoren për përmirësimin e shërbimeve dhe kushteve të punës në vetë qendrat.

Sala tha nga Tale se të ardhurat e krijuara nga tarifimi nuk do të kalojnë në buxhetin e përgjithshëm, por do të mbeten në dispozicion të vetë qendrave shëndetësore verore. 

Fondet do të përdoren për përmirësimin e kushteve të punës, blerjen e pajisjeve mjekësore dhe plotësimin e nevojave të qendrave, me synimin për të rritur cilësinë e shërbimit ndaj pacientëve.

Ndërsa më 17 qershor, në prezantimin e sezonit veror shëndetësor në Pogradec, ministrja e Shëndetësisë, Evis Sala bëri të ditur se kishte nisur zbatimi i një urdhri që vendos për herë të parë një kuadër të unifikuar për regjistrimin, trajtimin, tarifimin dhe dokumentimin e shërbimeve shëndetësore të ofruara për shtetasit e huaj në institucionet shëndetësore publike.

Për sezonin veror 2026 janë vënë në funksion 36 qendra shëndetësore verore, të cilat ofrojnë shërbim 24 orë në ditë në zonat me fluks të lartë pushuesish.

Në Durrës, një prej destinacioneve me numrin më të madh të turistëve gjatë verës, zbatimi i sistemit të ri ka nisur edhe në qendrën shëndetësore verore në lagjen nr. 13, e njohur si zona e Plazhit të Madh, ku pagesat për turistët e huaj kryhen me kartë.  

Qendrat shëndetësore verore ofrojnë vizita mjekësore, ndihmën e parë, elektrokardiogramë (EKG), analiza laboratorike dhe ndërhyrje të vogla ambulatore. Sipas listës së tarifave të zbatuara këtë sezon, ndihma e parë bazë dhe testet e shpejta kushtojnë 250 lekë, ndërsa vizitat e përgjithshme, analizat laboratorike dhe EKG-ja tarifohen nga 500 deri në 1.000 lekë.

Konsultat e specializuara dhe ndërhyrjet e vogla, si qepja e plagëve, kushtojnë 1.500 lekë për turistët e huaj jo rezidentë.

The post Turistët e huaj po paguajnë për herë të parë shërbimet në qendrat shëndetësore verore first appeared on Amfora.

Raporti vlerësoi se vendi mbetet një destinacion ku udhëtarët amerikanë duhet të tregojnë kujdes të shtuar. 

“Kriminaliteti është i zakonshëm në Shqipëri dhe në disa zona janë të pranishme krimet e dhunshme dhe rrjetet e krimit të organizuar”, shkruhet në raport.

Dokumenti analizoi jo vetëm nivelin e krimit, por edhe zhvillimet që lidhen me rendin publik, terrorizmin, korrupsionin, transportin, shërbimet shëndetësore dhe sigurinë kibernetike.

Sipas dokumentit, numri i veprave penale u rrit gjatë vitit 2025, kryesisht për shkak të shtimit të rasteve të lidhura me drogën, mashtrimin dhe armët.

Megjithatë, raporti vuri në dukje se grabitjet dhe krimet e dhunshme kanë nisur të bien, ndërsa autoritetet shqiptare kanë shtuar përpjekjet për forcimin e zbatimit të ligjit. Dokumenti theksoi gjithashtu se grupet e krimit të organizuar vijojnë të kenë ndikim në vend, duke operuar në fusha si trafiku i drogës, pastrimi i parave, ryshfeti dhe trafikimi i qenieve njerëzore.

“Kriminaliteti u rrit me rreth 17 për qind nga viti 2024 në vitin 2025, i nxitur kryesisht nga rritja e veprave penale të lidhura me drogën, mashtrimin dhe armët”, theksoi raporti.

Raporti u ndal edhe te rendi publik dhe zhvillimet politike, duke vlerësuar se protestat janë pjesë e zakonshme e jetës publike në Shqipëri dhe se zhvillohen kryesisht në mënyrë paqësore. 

Dokumenti përmendi protestat pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 2025, si edhe demonstratat e vitit 2026 kundër projektit turistik në Ishullin e Sazanit, të cilat u zgjeruan në protesta kundër korrupsionit.

“Demonstratat dhe protestat politike janë të zakonshme në Shqipëri. Ato janë përgjithësisht paqësore, por në të kaluarën kanë rezultuar në dhunë”, vijoi raporti.

Raporti edhe tek zgjedhjet e fundit, sipas të cilit u zhvilluan përgjithësisht në qetësi, por vëzhguesit ndërkombëtarë evidentuan nevojën për reformë zgjedhore, duke ngritur shqetësime për përdorimin e burimeve publike, transparencën e financimit të fushatave dhe mbulimin mediatik.

Në analizën mbi institucionet e drejtësisë, raporti vlerësoi se Shqipëria ka ndërmarrë hapa për forcimin e luftës kundër korrupsionit, ndërsa evidentoi rolin e Strukturës së Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) në hetimin e korrupsionit të nivelit të lartë, terrorizmit dhe krimit të organizuar. 

Megjithatë, dokumenti theksoi se korrupsioni, mungesa e koordinimit ndërinstitucional dhe një sistem gjyqësor ende në zhvillim vazhdojnë të pengojnë efektivitetin e zbatimit të ligjit, ndërsa shumë zyrtarë dhe persona me ndikim ekonomik vijojnë t’i shmangeshin ndjekjes penale.

“Pandëshkueshmëria mbetet një problem serioz”, shkruhet në raport.

Raporti trajtoi edhe çështje që lidhen drejtpërdrejt me jetën e përditshme, duke analizuar transportin, shërbimet shëndetësore, fatkeqësitë natyrore dhe sigurinë kibernetike. Dokumenti vuri në dukje se drejtimi i automjeteve në Shqipëri mbetet sfidues për shkak të mosrespektimit të rregullave të qarkullimit dhe aksidenteve të shpeshta, ndërsa transporti publik është i kufizuar.

Po ashtu, raporti theksoi se shërbimet e urgjencës dhe kujdesit shëndetësor janë të pamjaftueshme në disa zona të vendit. Shqipëria konsiderohet gjithashtu e ekspozuar ndaj tërmeteve, përmbytjeve, thatësirave, zjarreve dhe ndotjes së ajrit.

(Albania Country Security Report) publikohet periodikisht nga Këshilli Këshillimor për Sigurinë Jashtë Vendit” (Overseas Security Advisory Council – OSAC), një program i Byrosë së Sigurisë Diplomatike pranë Departamentit Amerikan të Shtetit. Dokumenti është pjesë e raporteve që OSAC përgatit rregullisht për vende të ndryshme të botës, me qëllim informimin e qytetarëve, bizneseve dhe institucioneve amerikane mbi kushtet e sigurisë dhe rreziqet që mund të hasin jashtë Shteteve të Bashkuara.

The post Raporti amerikan, krimi dhe korrupsioni mbeten sfidat kryesore në Shqipëri first appeared on Amfora.

Vendimi u dha pas zhvillimit të procesit me rregullat e gjykimit të shkurtuar.  

Të dënuarit janë Dorjan Spaho, Sara Xhepa (Doko), Roklejd Malko, Fatos Veliu, Elbareta Nishica dhe Vojsava Leçini. Gjykata i dënoi secilin me një vit burg, por për shkak të gjykimit të shkurtuar dënimi u ul në tetë muaj. 

Sipas hetimit të SPAK, çështja lidhet me tre procedura tenderimi të zhvilluara nga Bashkia e Divjakës, me një vlerë totale prej rreth 1 milion euro. Hetimi nisi si vijim i një fraksioni të një dosjeje tjetër, ndërsa prokuroria ngriti akuzën se gjatë këtyre procedurave ishte shkelur barazia e pjesëmarrësve në tendera.

Për Dorjan Spahon, Sara Xhepën dhe Roklejd Malkon, gjykata vendosi pezullimin e ekzekutimit të dënimit me burg dhe zëvendësimin e tij me 120 orë punë në interes publik. Puna duhet të kryhet pa shpërblim, brenda gjashtë muajve dhe nën mbikëqyrjen e Shërbimit të Provës. 

Për Fatos Veliun, Elbareta Nishicën dhe Vojsava Leçinin, gjykata pezulloi ekzekutimin e dënimit me burg dhe vendosi vënien e tyre në shërbim prove për 16 muaj. Për secilin prej tyre u vendos edhe heqja e së drejtës për të ushtruar funksione publike për pesë vjet. 

The post Gjykata e Posaçme shpalli fajtorë zyrtarët e Bashkisë Divjakë për shkelje në tendera  first appeared on Amfora.

Akademia e Shkencave e Shqipërisë dhe Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës e vlerësuan Emin Rizën si një nga studiuesit më të shquar të trashëgimisë kulturore shqiptare, ndërsa kontributi i tij në studimin dhe mbrojtjen e monumenteve mbetet një nga referencat më të rëndësishme të kësaj fushe në hapësirën shqiptare.

I lindur më 3 korrik 1937, Riza ndërtoi një karrierë të gjatë si studiues, pedagog dhe specialist në Institutin e Monumenteve të Kulturës, ku dha një kontribut të spikatur në dokumentimin, mbrojtjen dhe promovimin e trashëgimisë materiale shqiptare.

I diplomuar për inxhinieri ndërtimi në Universitetin e Tiranës në vitin 1962, Emin Riza ia kushtoi pjesën më të madhe të jetës profesionale Institutit të Monumenteve të Kulturës, ku punoi si studiues dhe specialist restaurator, duke mbajtur edhe detyra drejtuese. Gjatë viteve 1993-1997 ai shërbeu si sekretar shkencor i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë dhe kryeredaktor i revistës “Studia Albanica”, ndërsa më vonë drejtoi edhe Seksionin e Shkencave Shoqërore dhe Albanologjike të Akademisë.

Në mesazhin e saj të ngushëllimit, Akademia e Shkencave e Shqipërisë e cilëson Emin Rizën “një nga studiuesit më të njohur shqiptarë në fushën e trashëgimisë kulturore dhe arkitekturës tradicionale”, duke vlerësuar se ai “ka dhënë një kontribut të spikatur në dokumentimin, mbrojtjen dhe promovimin e trashëgimisë materiale shqiptare”.

Po ashtu, akademia thekson se Riza ishte “nismëtar i Ligjit ‘Për trashëgiminë kulturore’ dhe kryesues i grupit të punës për përgatitjen e dosjeve të Gjirokastrës dhe Beratit për UNESCO-n, ç’ka kontribuoi në përfshirjen e këtyre qyteteve në Listën e Trashëgimisë Botërore”.

Veprimtaria shkencore e Rizës përfshin dekada kërkimi në fushën e restaurimit dhe studimit të monumenteve të arkitekturës, me fokus të veçantë te banesa popullore shqiptare. Sipas të dhënave të Akademisë së Shkencave, ai botoi 16 monografi, një album, dy tekste universitare dhe dhjetëra artikuj shkencorë, ndërsa veprat e tij trajtojnë arkitekturën tradicionale të qyteteve shqiptare dhe restaurimin e monumenteve.

Ndër botimet më të njohura të tij janë “Qyteti muze i Gjirokastrës”, “Qyteti dhe banesa shqiptare e mesjetës së vonë”, “Teoria dhe praktika e restaurimit të monumenteve të arkitekturës”, “Banesa popullore shqiptare”, “Berati, historia dhe arkitektura”, “Banesa popullore e Prizrenit”, “Banesa qytetare kosovare e shek. XVIII-XIX” dhe “Arkitektura popullore e Gjakovës”, të cilat mbeten referenca për studimet mbi arkitekturën tradicionale shqiptare.

Në reagimin e saj, Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës e cilëson Rizën “intelektual, studiues të shquar të trashëgimisë kulturore, në mënyrë të veçantë të arkitekturës popullore shqiptare, veprimtar të jashtëzakonshëm në fushën e mbrojtjes së trashëgimisë kulturore”, duke nënvizuar se ai “gjatë gjithë jetës së tij të punës veproi në fushën e restaurimit, të mbrojtjes e rivitalizimit të arkitekturës tradicionale në të gjitha hapësirat shqiptare, duke u bërë kështu një nga emrat më të shquar të kësaj fushe studimesh”.

Akademia vlerëson gjithashtu se “vepra e tij shkencore ka shënuar një shkallë të lartë të arritjeve të shkencës shqiptare në këto fusha”, ndërsa kujton se ai ishte aktiv në hartimin e legjislacionit për trashëgiminë kulturore edhe në Kosovë, pas çlirimit, si dhe në organizimin e veprimtarive shkencore dhe bashkëpunimin me studiues e studentë.

Një pjesë e rëndësishme e veprimtarisë së tij lidhet me mbrojtjen ndërkombëtare të trashëgimisë kulturore shqiptare. Ai ishte kryesues i grupit të punës për përgatitjen e dosjeve të Gjirokastrës dhe Beratit për UNESCO-n dhe ekspert i kësaj organizate në fushën e monumenteve dhe restaurimit.

Për kontributin në studimin, mbrojtjen dhe promovimin e trashëgimisë kulturore shqiptare, Emin Riza u nderua me titullin “Qytetar Nderi” i Gjirokastrës dhe i Beratit, ndërsa ishte edhe anëtar i jashtëm i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës.

Vepra shkencore e Emin Rizës, studimet mbi arkitekturën tradicionale dhe angazhimi në mbrojtjen e monumenteve e vendosin atë mes personaliteteve që kanë lënë gjurmë të qëndrueshme në dokumentimin dhe ruajtjen e trashëgimisë kulturore shqiptare.

The post Emin Riza, studiuesi që ia kushtoi jetën mbrojtjes së trashëgimisë kulturore shqiptare first appeared on Amfora.

Sipas UNESCO-s, ndërtimet pa leje, urbanizimi i pakontrolluar, dëmtimi i vijës bregliqenore, menaxhimi i pamjaftueshëm i ujërave të zeza dhe mbrojtja e pamjaftueshme e ekosistemit mbeten kërcënimet kryesore për Rajonin e Ohrit.

Arian Merolli, ekspert i mjedisit dhe i trashëgimisë botërore, shpjegoi për Amfora.al se afati i ri nuk duhet interpretuar si shenjë se rreziku ka kaluar.

“Për mua personalisht ky nuk është një vendim shpresëdhënës. Që nga viti 2020 kam ndjekur procesin dhe kam parë se një pjesë e institucioneve përgjegjëse nuk kishin informacion për strategjinë dhe planin e rehabilitimit”, tha ai.

Sipas tij, strategjia e miratuar nga të dy shtetet duhej të shoqërohej me një plan të detajuar zbatimi, me afate dhe përgjegjësi të qarta për çdo masë që synon mbrojtjen e liqenit.

Vendimi u mor në sesionin e 48-të të Komitetit të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, të zhvilluar në Busan të Koresë së Jugut, ku 16 nga 21 shtetet anëtare votuan pro. Krahas shtyrjes së vendimit për përfshirjen e rajonit në Listën e Trashëgimisë Botërore në Rrezik, UNESCO kërkon që Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut të përshpejtojnë zbatimin e rekomandimeve, duke përfshirë heqjen e ndërtimeve pa leje, përshtatjen e planeve urbanistike me standardet e organizatës dhe hartimin e vlerësimeve strategjike të ndikimit në mjedis.

UNESCO kërkon gjithashtu që autoritetet, veçanërisht në Maqedoninë e Veriut, të përshpejtojnë vlerësimin e ndikimit të ndërtimeve pa leje mbi vlerën universale të rajonit dhe kur është e nevojshme, t’i shembin ato. Po ashtu rekomandohet që të mos miratohen plane të reja urbanistike apo zhvillimore derisa të përfundojnë vlerësimet strategjike mjedisore.

Sipas raporteve të auditimit, Komuna e Ohrit nuk ka miratuar plane urbanistike për 20 vendbanime, ndërsa nuk janë marrë masa për prishjen e 4847 ndërtimeve pa leje, megjithëse gjatë viteve 2019-2024 janë nxjerrë 456 vendime përfundimtare. Në zonat e mbrojtura janë evidentuar gjithashtu ndërtime dhe struktura të ngritura pa leje.

Merolli thotë se pikërisht mungesa e zbatimit të masave e bën të pasigurt përmbushjen e detyrimeve të reja.

“Jam skeptik se sa reale do të jetë gatishmëria e dy shteteve për të zbatuar këto detyrime. Nëse nuk respektohen angazhimet që burojnë nga Konventa e Trashëgimisë Botërore, rajoni rrezikon të humbasë statusin e tij si pasuri botërore”, u shpreh ai.

Përveç ndërtimeve pa leje, vendimi i UNESCO-s kërkon edhe shqyrtimin e alternativave për ndërtimin e Korridorit 8 dhe vlerësimin e ndikimit që projektet infrastrukturore mund të kenë mbi zonën e mbrojtur.

Eksperti ngre shqetësime edhe për mënyrën se si raportohet progresi në zbatimin e rekomandimeve.

“Raportet vjetore nuk pasqyrojnë realitetin në terren dhe nuk trajtojnë në mënyrë profesionale rekomandimet e UNESCO-s apo mënyrën se si duhet të zgjidhen problemet”, tha Merolli.

Paralajmërimet për Rajonin e Ohrit nuk janë të reja. Prej vitesh UNESCO, ekspertët e trashëgimisë dhe organizatat mjedisore kanë ngritur shqetësime për zhvillimin e pakontrolluar, ndërtimet pa leje dhe mungesën e masave efektive për mbrojtjen e ekosistemit.

Në vitin 2023, gjatë një “workshop”-i në Pogradec me gazetarë investigativë, ekspertët paralajmëruan se Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut po hasnin vështirësi në zbatimin e rekomandimeve të UNESCO-s dhe se pa ndërhyrje konkrete, rajoni rrezikonte të përfshihej në Listën e Trashëgimisë Botërore në Rrezik.

Një tjetër sinjal alarmi erdhi në fund të vitit 2024, kur raporti i Misionit Reaktiv të Monitorimit të UNESCO-s arriti në përfundimin se keqmenaxhimi dhe mungesa e veprimeve konkrete nga të dy qeveritë po shkaktonin degradim të vazhdueshëm të ekosistemit dhe po rrezikonin humbjen e statusit të Rajonit të Ohrit si Trashëgimi Botërore.

Ekspertët kanë ngritur shqetësime edhe për zhvillimet urbane pranë zonave arkeologjike, duke argumentuar se ndërtimi i objekteve moderne rrezikon të dëmtojë një territor ku janë zbuluar gjurmë të vendbanimeve rreth 8500-vjeçare, të konsideruara ndër më të hershmet në Evropë.

Edhe organizatat mjedisore dhe shoqëria civile kanë paralajmëruar prej vitesh se rekomandimet e UNESCO-s nuk po zbatohen me ritmin e kërkuar. Së fundmi, ato kanë denoncuar uzurpimin e disa plazheve në bregun e Liqenit të Ohrit nga koncesionarë, duke akuzuar komunat dhe inspektoratet për mungesë ndërhyrjeje. UNESCO ka përsëritur vazhdimisht kërkesat për ndalimin e urbanizimit të pakontrolluar, eliminimin e ndërtimeve pa leje, mbrojtjen e vijës bregliqenore, përmirësimin e trajtimit të ujërave të ndotura, ruajtjen e Kënetës së Studençishtës dhe forcimin e koordinimit mes institucioneve të dy vendeve.

Liqeni i Ohrit konsiderohet një nga tre liqenet më të vjetër në botë, me një histori gjeologjike që daton rreth katër milionë vite më parë. Me një thellësi maksimale prej 285 metrash, ai është liqeni më i thellë në Ballkan dhe një nga rezervat më të rëndësishme të biodiversitetit në Evropë, ku jetojnë mbi 200 specie, shumë prej tyre endemike, si korani, që gjenden vetëm në këto ujëra.

Për vlerat e tij të jashtëzakonshme natyrore, pjesa maqedonase e rajonit u përfshi në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s në vitin 1979, ndërsa statusi u zgjerua në vitin 1980 edhe për trashëgiminë kulturore. Në korrik të vitit 2019, UNESCO e zgjeroi këtë status edhe në pjesën shqiptare të Rajonit të Ohrit, duke e njohur liqenin si një trashëgimi të përbashkët botërore të Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut.

The post Liqeni i Ohrit nën kërcënim, UNESCO i jep Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut 5 vite për të zbatuar rekomandimet first appeared on Amfora.

Mes automjeteve të goditura ishin ato të ministrit Bledi Çuçi dhe ministres Mirela Kumbaro. Në vezët e hedhura drejt mjeteve protestuesit kishin shkruar emrat e kryeministrit Edi Rama dhe të deputetëve.

Protestuesit u mblodhën fillimisht para godinës së Kuvendit dhe më pas u zhvendosën drejt hyrjes kryesore, nga ku pritej të hynin deputetët. Perimetri i institucionit u rrethua me barriera metalike dhe forca të shumta policie, ndërsa efektivë të Forcës Kombëtare të Sigurisë dhe të Forcës së Ndërhyrjes së Shpejtë monitoruan situatën gjatë gjithë tubimit.

“Nuk na përfaqësoni!”, “Arrestoni Ramën!”, “Parlament i krimit!”, “Arresto Ballukun!” dhe “Parlament analfabet!” ishin disa nga thirrjet e protestuesve.

Tensione u shënuan edhe në momentin e mbërritjes së kryetarit të Partisë Bashkimi për të Drejtat e Njeriut, Vangjel Dule, i cili u përball me thirrjet e protestuesve teksa po hynte në Kuvend. Gjatë kalimit drejt hyrjes së godinës, disa prej tyre e quajtën atë “hajdut”.

Ndërkohë, deputetët e Partisë Demokratike, të drejtuar nga Sali Berisha, hynë në Kuvend nga porta pranë Akademisë së Shkencave dhe jo nga hyrja kryesore. Berisha përshëndeti mediat me dy gishta lart para se të hynte në seancën plenare.

Protestuesit nuk e kaluan perimetrin e sigurisë të vendosur nga policia. Deri në publikimin e këtij lajmi, nuk ka njoftime zyrtare për persona të shoqëruar apo incidente të tjera.

Protesta para Kuvendit u zhvillua paralelisht me mobilizimin e përditshëm qytetar që vijon prej javësh në Tiranë. Organizatorët kanë njoftuar se edhe mbrëmjen e sotme qytetarët do të mblidhen në Sheshin “Skënderbej”, në protestën e 51-të radhazi të lëvizjes së njohur si “Revolucioni i Flamingove”, e cila nisi pas përplasjeve në Zvërnec dhe është shndërruar në një tubim të përnatshëm me kauza më të gjera qytetare.

The post Protestë para Kuvendit, protestuesit godasin me vezë automjetet e deputetëve  first appeared on Amfora.